Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi

UNESCO, Kürtçenin Gorani lehçesinin kaybolma tehlikesi altında olduğunu açıkladı. Bir öğretmen de lehçeyi yaşatmak için Kuran'ı Goraniceye çevirdi. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor İran’ın Orman Taht bölgesinde geleneksel giysileri içinde görüntülenen iki Hevrami, 5 Şubat 2009 Photo by Matjaz Krivic/Getty Images.

Oca 31, 2020

Kürtçenin İran’ın Batı Kürdistan ve Irak’ın Hevraman bölgelerinde yaşayan yaklaşık 23 bin kişi tarafından konuşulan Gorani(Hevrami) lehçesi UNESCO tarafından 2010’da “kesin kaybolma tehlikesi altında olan” dillerden biri olarak listelendi.

Irak’ın kuzeydoğusundaki dağlık Hevraman bölgesinin yaylalarında yaşayan Hevrami halkı, zorlu doğa koşulları nedeniyle dirayetli, becerikli ve kendilerine yeten insanlar olarak tanınırlar. Geleneksel kıyafetleri ve yaşam sürelerinin uzunluğuyla meşhurdurlar. Ayrıca iyi savaşçılar olarak da nam salmışlardır. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından bölgeyi kontrol altına alan İngilizlere karşı Şeyh Mahmud Barzenci liderliğinde ayaklanan birkaç yüz Hevrami savaşçısı İngilizleri Süleymaniye’nin hemen dışındaki Taşlıca’da büyük bir bozguna uğratmıştı.

Bölge bugün siyasi alanda iyi temsil ediliyor. Örneğin Aşiti Hevrami, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) Doğal Kaynaklar Bakanı olarak görev yapıyor.

Ne var ki Hevraman’da yaşayan aileler Süleymaniye ve Erbil gibi büyük kentlere göç etmeye başladıktan sonra yetişen yeni nesiller kendi lehçelerini öğrenmeden büyüdükleri için Goranice hızla yok oluyor.

Bu gidişattan endişe duyan 73 yaşındaki bir öğretmen de çareyi Kuran’ı ana diline çevirmekte buldu. Kuran’ın Gorani lehçesindeki çevirisi ekim ayında yayımlandı. Tavile kasabasından emekli bir ilkokul öğretmeni olan Habibullah Ferraç Beder, Müslümanların kutsal kitabı olan Kuran-ı Kerim’i Arapçadan Goraniceye çevirdi.

Niçin böyle bir karar aldığını Al-Monitor’a anlatan Beder, Goranice konuşanların 9’ncu Yüzyıl’dan itibaren Müslümanlığa geçmeye başladıklarını ve şimdi tüm nüfusun mistisizme meyilli Sünni Müslümanlardan oluştuğunu kaydetti. Nitekim Hevraman’ın en iyi eğitim merkezlerinden biri Sufi Nakşibendi şeyhlerinin türbelerinin bulunduğu Biyare sınır kasabasındaki bir din okulu.

Beder şöyle konuştu: “Ancak okulda Kuran’ı kendi dillerinde okuyamıyorlardı. Ben de Kuran-ı Kerim’i Goraniceye çeviren ilk isim olmak istedim. Geçtiğimiz yıllarda UNESCO yazılı olarak kullanımı azaldığı için Goranicenin tehlike altında olduğunu ilan etti. Bunu duyduğumda çok paniklemiştim. Goranice bize atalarımızdan yadigâr, kadim bir dildir. (...) Ana dilimi yaşatmak için en iyi yöntemin Kuran’ı Goraniceye çevirmek olduğuna karar verdim.”

Beder çeviriyi iki buçuk ayda tamamlamış ve Hevramanlı yerel bir işadamı da çevirinin ilk basımını bin nüsha olarak Tahran’da yapmayı teklif etmiş.

Kuran’ın bugüne kadar başlıca pek çok dilde çevirisi yayımlanmış olsa da İslami kurallar, kutsal kitabın başka dillere birebir çevrilmesine izin vermiyor. Dolayısıyla Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne bağlı Yüksek Fetva Konseyi’nin Beder’in girişimine karşı olması şaşırtıcı değil. Konseyin bu konuda 2013’te yayımladığı bir fetva da bulunuyor.

Al-Monitor’a konuşan konsey başkanı Hasan Halit Müftü’ye göre “Kuran çok derin ve manâlarla dolu bir metin olduğu için başka dillere birebir çevrilmesi yasak ancak başka dillerde tefsir edilmesine bir sakınca yok. Tabii tefsiri yapan kişinin İslam’ın temel koşullarına uygun ve Kuran’ın tüm manâlarına vakıf olması kaydıyla.”

Bu görüşü “mantıksız” bulan Beder’e göre ise Kuran’ın önce birebir çevirisi sonra da satır satır tefsirinin yapılması gerekiyor: “Bu görüşe katılmıyorum akıl ve mantık onlardan değil benden yana. Yüce Allah Kuran’ı insanlara okusun, anlasın, öğrensin, sonra da yaşamında uygulasınlar diye göndermiş. Yüksek Fetva Konseyi’nin görüşü doğru olsaydı Kuran sadece Araplara gönderilmiş, sadece onların okuyacağı ve anlayacağı bir metin olurdu.”

Kürdistan Bölgesel Yönetimi milletvekillerinden Mam Burhan Kâni de pek çok şair ve entelektüelin ana dili olan Gorani lehçesinin yaşatılmasına yönelik çabalara destek veriyor.

Kâni Al-Monitor’a şöyle dedi: “Ben semavi dinlerin kitaplarının -Kuran, İncil ve Tevrat- tüm önemli dil ve lehçelere çevrilmesi gerektiğine inanıyorum, ki insanlar bunları okuyup anlayabilsinler. Kuran’da metnin başka dillere çevrilmesinin yasak olduğuna dair bir ayet yok. İslam zaten tüm insanlığın dini olduğunu söyler. Bir İtalyan ya da Rum kutsal kitabı kendi dillerinde okuyup anlayamazlarsa İslam onları nasıl etkileyebilir ki?”

KBY Parlamentosu’nun Kültür Komisyonu Üyesi de olan Kâni şöyle devam etti: “Lehçeye resmi statü verilmesi konusunda bir taahhütte bulunamam ancak Kürt dili ve kültürüne hizmet eden her çabayı elbette destekleriz.”

Lehçenin yok olma tehlikesine karşı geçen yıl harekete geçen birçok Hevramanlı entelektüel, KBY’ye Goranicenin eğitim müfredatına eklenmesi için çağrıda bulunmuş ancak çabalar sonuç vermemişti. Hevraman halkı ise Gorani lehçesini bekleyen tehlikenin ve Hevraman’ın diğer ekonomik ve kültürel sorunlarının Irak makamları tarafından ihmal edilmesinden muzdarip.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Suriye’de Rusça dil kurslarına büyük rağbet
Khaled al-Khateb | Eğitim | Eyl 19, 2019
Kuzey Suriye: Kürtçe eğitimde zorluklar devam ediyor
Shivan Ibrahim | Kürtler ve Kürdistan | Ağu 20, 2019
Kürt partiler Kürtçe için birleşti
Mahmut Bozarslan | Tehlike altındaki diller | Kas 8, 2018
Kürtçenin Suriye’deki yeniden doğuşu
Mohammad Abdulsattar Ibrahim | Kültürel Miras | Ara 27, 2017
Bağdat referandum krizinin ardından Kürtçe yayına başladı
Mustafa Saadoun | | Eki 25, 2017

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020
al-monitor
Neçirvan Barzani: İran’dan korkmuyoruz ama İran’a saygı duyuyoruz
Amberin Zaman | Kürtler ve Kürdistan | Oca 16, 2020