Halid Meşal’in gözü yeniden Hamas liderliğinde mi?

Hamas’ın eski Siyasi Büro Şefi Halid Meşal’in artan siyasi faaliyetleri yeniden hareketin liderliğine ya da Filistin Yönetimi Başkanlığı’na oynadığına dair iddialara yol açtı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Hamas lideri Halid Meşal Katar’ın başkenti Doha’da yeni siyaset belgesini açıklarken, Katar, 1 Mayıs 2017 Photo by REUTERS/Naseem Zeitoon.
Adnan Abu Amer

Adnan Abu Amer

@AdnanAbuAmer74

İşlenmiş konular

gaza strip, palestinian cause, palestinian elections, palestinian territories, khaled meshaal, hamas

Oca 9, 2020

Eski Hamas lideri Halid Meşal’in ismi bugünlerde sık sık gündemde. Filistinli yetkilinin yeniden hareketin başına geçeceği ya da Filistin Yönetimi (FY) başkanlığı için yarışabileceği konuşuluyor. Meşal ise henüz iddialara ilişkin bir yorum yapmadı.

İsrail merkezli Kann News sitesinde Filistin uzmanı olan Gal Berger, 25 Aralık’taki tweetinde Meşal’in Katar ve Türkiye’nin desteğiyle hareketin bir sonraki kurultayında Hamas liderliğine seçilmek istediğini yazdı. Bu İsrail için kötü haber, zira Meşal Katar’ın başkenti Doha’da yaşıyor ve bu durumda, Hamas’ın karar verme süreci İsrail’in kontrolü altındaki Filistin’den Doha’ya taşınmış olacak.

Ramallah’taki hükümetin eski Sivil Toplum Bakanı Hasan Asfur’un Amad haber sitesine 26 Aralık’ta yazdığı makaleye göre ise Meşal’in 18 Aralık’ta Kuala Lumpur’da düzenlenen İslam Zirvesi’ne katılımı, bu yıl yapılması beklenen FY başkanlık seçimlerine girmeye hazırladığına dair bir işaret. Yazı eski Hamas liderinin başkanlık yarışına katılabileceğine dair FY içinde ortaya çıkan endişeleri yansıtıyor.

Ne Berger ne de Asfur iddiaların kaynaklarını açıklamıyorlar ancak eski Hamas liderinin son zamanlarda siyasi faaliyetlerine hız verdiği bir gerçek. Meşal Kuala Lumpur’daki zirve marjında Malezya Başbakanı Matahir Bin Muhammed, Katar Emiri Şeyh Tamim Bin Hamad El Tani, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ile görüşmeler yaptı. Meşal daha önce de kasım ayında Erdoğan ile, haziranda Katar Emiri ile ve mayısta da Malezya Başbakanı ile bir araya gelmişti. Görüşmelerde Filistin davasına ilişkin gelişmeler ve Gazze Şeridi’ndeki zorlu yaşam koşulları ele alınmış, Meşal liderlere Filistin’e verdikleri destekten ötürü teşekkür etmişti.

Hamas Sözcüsü Hazım Kasım’a göre ise İsrail basınında çıkan iddianın amacı Hamas’ın örgütsel birliğini bozmak. Kasım Al-Monitor’a “Hamas kurumsal bir harekettir ve muhtelif organları tarafından tüzüğüne uygun şekilde alınan kararlar doğrultusunda hareket eder” dedi.

1996’dan 2017’ye kadar hareketin siyasi büro şefi olan Meşal, Hamas’ın 1988 tarihli kuruluş tüzüğünde yapısal değişiklikler yapmış, 2017’de de yeni bir siyaset belgesi yayımlamıştı. Meşal 2016’daki bir açıklamasında 2007’de Gazze Şeridi’nde iktidara gelen Hamas’ın bazı idari hatalar yaptığını da kabul etmişti. Hareketin liderliğini Mayıs 2017’de düzenlenen kurultayda İsmail Haniye üstlendi.

Haniye’nin eski danışmanı ve Gazze Hikmet Evi Başkanı Ahmet Yusuf Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yaptı: “Meşal’in Hamas liderliğinden ayrılması büyük bir boşluk yarattı, mevcut yönetimin boşluğu doldurma çabalarına rağmen… Dolayısıyla geri dönmesine sıcak bakılıyor. Hareketin uluslararası ve bölgesel ilişkilerini toparlayabilir; mali, lojistik desteği artırabilir. Meşal hem içeride hem dışarıda oldukça itibar gören biri. Bilhassa da Katar ve Türkiye onu kendilerine uygun, esnek, diplomatik bir lider olarak görüyorlar.” 

Meşal, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’a karşı çıkarak hareketin siyasi bürosunu 2012’de Suriye’den çıkardığı için İran ile ilişkileri bozulunca, Katar ve Türkiye ile ilişkilere odaklandı. Ancak Tahran ile Doha ve Ankara arasındaki yakınlaşma İran’ın Meşal’in liderliğe dönüşüne dair itirazlarını ortadan kaldırıyor. 

Batı Şeria’ya bağlı Nablus’ta bulunan Ulusal En Neceh Üniversitesi’nde siyaset bilimi dersleri veren Abdül Settar Kasım’ın Al-Monitor’a değerlendirmesi şöyle: “Meşal Hamas’taki karar verme süreçlerine yakın bir isim. Yönetimde olmasa da liderler üzerinde büyük bir nüfuzu var. Filistin cephesinin de onunla bir sorunu yok. Yurt dışında yaşaması da İsrail ablukasından ve Mısır’ın kısıtlamalarından uzakta olduğu için Meşal’in Hamas’ın başına geçme ihtimalini artırıyor.” Ancak Kasım’ın bir de uyarısı var: “Meşal’in geniş yerel, bölgesel ve uluslararası bağlara sahip olduğu bir gerçek ama Suriye ile hâlen sorunları var ve bunların çözülmesi elzem.”

Meşal’in ilişkiler ağı Batı’ya da uzanıyor ve ABD ile Avrupa’dan bir dizi yeni ve eski yetkiliyle irtibat halinde. Son olarak bir İsrail televizyonu Meşal’in 31 Aralık’ta Doha’da Uluslararası Kriz Grubu’nun Başkanı Robert Malley ile görüştüğünü duyurdu. Malley aynı zamanda eski ABD Başkanı Bill Clinton’ın Orta Doğu danışmanıydı. Eski Hamas lideri 2015’te de eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ile Doha’da ve eski ABD Başkanı Jimmy Carter ile Kahire’de bir araya gelmişti. Bu görüşmelerde Filistin davasının durumu ve Hamas’a yönelik uluslararası abluka ele alınmıştı.

Haniye hükümetinin eski diyanet bakanı ve Filistin Yasama Meclisi’nin Hamas’lı üyelerinden Nayif Recep, Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Hamas liderlere farklı görevler vererek, revizyonlar yaparak kan değişimine inanan bir hareket. Çünkü biz diğerlerinin yaptığı gibi liderlerimizi kutsallaştırmıyoruz. Hamas’a 1987’den bu yana pek çok farklı isim liderlik etti. Hamas’ın liderliğe geri dönmesi de, ki buna layık bir isim, örgüt içinde yapılacak seçim ve istişarelerle gerçekleşir.”

İslami hareketler üzerinde çalışan Filistinli uzman Sarı Orabi ise Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Meşal Hamas liderliğinden ayrıldıktan sonra siyasi faaliyetlerini ikiye katladı. Bu da iç dengeler ya da ittifaklardan bağımsız olarak harekete geri dönebileceğini gösteriyor. Geri döndüğünde hareketin ittifaklarını ve kaynaklarını çeşitlendirmesi ve hareketin İran’a mali ve askeri bağımlılığını azaltması lazım. Suriye meselesindeki yanlış anlaşılmalar da düzeltilmeli.”

Meşal’in Hamas liderliğine dönüşüne yönelik görüş birliği önemli ancak bu senaryonun önünde başka sorular da var. Öncelikle Meşal geri dönmek istiyor mu? İkincisi Hamas liderliği için yarışmak isteyen başka hareket üyeleri var mı? Üçüncüsü Haniye ile Meşal arasındaki yakın ilişki düşünüldüğünde hareketin yeni kurultayda Haniye’nin görevini dört yıl daha uzatma ihtimali var mı? Kurultay için henüz bir takvim belirlenmiş değil ama son seçimler Mayıs 2017’de yapıldığı için yeni seçimlerin 2021 yazında olması bekleniyor.

Üst düzey bir Hamas’lı yetkili isminin açıklanmaması kaydıyla Al-Monitor’a şu açıklamayı yaptı: “Meşal’in Hamas liderliğine döneceğine dair iddialar hareket içinde hizip çıkararak, üyeleri ona karşı kışkırtma amacı taşıyor. Oysa hareket birlik, beraberlik içinde ve herhangi bir iç ihtilaf ya da iktidar kavgası söz konusu olamaz. Meşal Mayıs 2017’de görevi sorunsuz bir şekilde Haniye’ye devretti ve o tarihten beri de harekete desteğini sürdürüyor ve kendisine verilen sorumlulukları yerine getiriyor. Nihayetinde Hamas sandığa saygılıdır ve gelecek seçimlerin sonucunu da sandık belirler.”

Tartışmalar devam ederken Meşal henüz planlarını açıklamış değil. Tekrar siyasi büro şefi olmak isterse ilk adımı hareket içinde temaslarda bulunmak olur. Bu arada liderliği yurt dışına taşınsa da Hamas’ın en önemli oy tabanı hâlen Gazze ve hareketin başat coğrafyası, simgesi, askeri ve mali merkezi olmaya devam edecek.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Hamas için seçim zamanı: Mısır mı İran mı?
Shlomi Eldar | Gazze | Oca 10, 2020
Siyasi krizler Hamas-İsrail arasında esir takasının önünü açabilir
Adnan Abu Amer | israil filistin çatışması | Ara 13, 2019
Hamas İsrail’in teşviklerini kabul edecek mi?
Adnan Abu Amer | Palestinian reconciliation | Kas 26, 2019
El Fetih ve Hamas’ın Türkiye rekabeti
Adnan Abu Amer | Palestinian reconciliation | Kas 21, 2019
İslami Cihat liderinin öldürülmesi hem Netanyahu hem Hamas’ın işine yaradı
Ben Caspit | | Kas 13, 2019

Recent Podcasts

Featured Video