İdlib’deki insani kriz: Kaçacak başka yer yok

Rusya destekli Suriye Hükümeti isyancıların son kalesi İdlib’e yönelik taarruzunu yoğunlaştırırken bölgeden kaçanların sayısı 235 bini aştı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor İdlib’in güneyindeki Maret El Numan kentinden kaçarak vilayetin kuzeyine ulaşan insanlar, 24 Aralık 2019 Photo by REUTERS/Mahmoud Hassano.

Oca 2, 2020

Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib vilayetinde insani felaket yaşanıyor. İdlib’de baskıyı artıran hükümet güçleri, vilayetin güneyinde önemli bir otoyolun üzerinde yer alan stratejik Maret El Numan kasabasını kuşatırken, on binlerce insan vilayetin görece güvenli kuzeyine kaçıyor. 

Birleşmiş Milletler’e göre son iki haftada çoğu Maret El Numan ve civar bölgelerden olan 235 binden fazla insan evlerini terk etmek zorunda kaldı. Ne var ki İdlib Suriye’deki isyancıların elinde kalan son kale. Buradan kaçacak başka bir yer yok. 

İdlib son birkaç yıldır zorunlu göçle anılıyor. Hükümet güçleri isyancıların tuttuğu bölgeleri bir bir ele geçirirken İdlib yerinden edilen insanların, isyancı militanların gidebileceği son durak oldu. Göçler ürkünç bir motif izledi: Kuşatma, yıkıcı bombardımanlar, teslimiyet, sonunda da yeşil hükümet otobüslerinin yerle bir edilmiş mahallelere girip yüz binlerce sivili ve muhalif savaşçıları isyancı kontrolündeki İdlib’e taşıması. 

Doğu Halep, Dera, doğu Guta gibi farklı bölgelerden gelen insanlar İdlib’e yığıldı. Kimisi kiralık evlerde ya da akrabalarıyla kalıyor. Kimisi ise derme çatma çadırlarda barınıyor veya su geçirmez malzemeler üzerinde zeytin ağaçlarının altında yatıyor. İdlib’in yerlileriyle birlikte vilayetin nüfusu kabaca 3 milyonu buluyor.

Peki, İdlib isyancıların elindeki son kayda değer toprak parçasıyken kaçmak için başkaca seçeneği kalmayan yerinden edilmiş bunca sivil ve silahlı militanın akıbeti ne olacak? Bu sorunun cevabı belli değil. 

ABD merkezli Dış Politika Araştırma Enstitüsü uzmanlarından Elizabeth Tsurkov Al-Monitor’a yaptığı değerlendirmede “İdlib için bir ‘İdlib’ yok. Uzlaşmaya direnen, rejime teslim olmayı reddeden bu insanların gönderilebileceği başka bir yer yok” dedi. 

İdlib’le sınır komşusu olan Türkiye, şiddetten kaçmak isteyenlerin ilk adresi oldu. İnsanları yüksek bedeller karşılığında sınırdan geçiren kaçakçılar kârlı bir piyasa oluşturdular. Ancak kapalı olan Türkiye sınırını keskin nişancılar koruyor. Zaten evlerini yakın zamanda kaybedenlerin çoğu böyle bir yolculuğun bedelini karşılayamaz. 

Kuzey Suriye’de faaliyet gösteren Menekşe isimli insani yardım derneğinin yöneticisi Kuteybe Said İsa’ya göre “İnsanların çoğu Türkiye sınırına doğru kaçıyor ama Türkiye’ye giremiyorlar.” Menekşe derneği, İdlib’in bombalanan güney bölgelerinden kuzeye kaçan insanlara ulaşım imkânı sağlayan gruplardan biri. 

Al-Monitor’a konuşan İsa, sınıra yığılan insanların soğuk hava ve sellere karşı çaresiz olduğunu aktardı. Son haftalardaki çetin hava koşulları nedeniyle bölgedeki derme çatma kamplar mahvolmuş, çadırlar ve şilteler çamur altında kalmış. İsa’ya göre İdlib’de “eşi benzeri görülmemiş” bir kriz yaşanıyor.

Bu felaket, Rusya destekli hükümet güçleri İdlib’de hücuma geçtiğinden beri büyüyor. Vilayetteki bombardımanlar geçtiğimiz nisan ayının sonundan itibaren yoğunlaşırken, ağırlıkla sivil hedeflere havadan ve karadan ateş yağdı. Oysa Rusya ve Türkiye arasında 2018 sonlarında sağlanan anlaşmaya göre İdlib vilayetinin çevresinde güvenlikli bir “tampon bölge” olacaktı. 

Nisandan bu yana can kaybının bini aştığı tahmin edilirken, stratejik Han Şeyhun kenti dâhil İdlib’in güneyindeki bir dizi bölge hükümet güçlerinin eline geçti. Bombardımanlardan geriye yanmış tarım alanları, delik deşik pazaryerleri ve viraneye dönmüş hastaneler kaldı.

Suriye’deki sağlık tesislerine maddi destek sağlayan Suriye-Amerikan Tıp Derneği’nin görevlisi Orva Halife’ye göre Maret El Numan’da yıllardır bombardımanlara göğüs geren sağlık çalışanlarının “hemen hemen hepsi” tahliye edilmiş durumda. Kentteki tesisler nisandan bu yana doğrudan hedef alınan onlarca sağlık tesisi arasında yer alıyor. 

Saldırılarda sağlık çalışanları da yaralandı. Ekimde Maret El Numan’daki kliniğinde şarapnelle yaralanan ve ailesiyle beraber kentin kuzeyine sığınan bir diş hekimi, son günlerde kaçan binlerce kişi gibi kenti terk ettiğini aktardı. 

Kanlı şiddetin daha da artma riski var. Topyekûn bir hükümet saldırısını engellemeye çalışan savaşçılar arasında, Şam’ın ele geçirdiği başka bölgelerde uzlaşı anlaşmalarını reddetmiş isyancılar ve hâlen İdlib’in büyük bölümünü kontrol eden El Kaide bağlantılı Heyet Tahrir El Şam başta olmak üzere bir dizi radikal İslamcı grup var. 

Tsurkov’a göre “Bu savaşçıların rejimle uzlaşması ya da teslim olması zor. Rejimin onları ya öldürmesi ya da yakalaması gerekecek.”

Maret El Numan’dan kaçarak Türkiye sınırının hemen güneyindeki bir kasabaya sığınan gazeteci Sonia El Ali, 26 Aralık gecesi yaşanan şiddeti uzaktan takip etmiş. Ali ve ailesi, hükümet güçleri Maret El Numan’ın güneyindeki köyleri ele geçirmeye başlayınca geçtiğimiz günlerde kentten kaçmışlar. 

Al-Monitor’un telefonla görüştüğü Ali, kenti nasıl terk ettiklerini anlatırken hükümet güçlerinin geçen haftadan itibaren karada hızla ilerlediğini ve bombardımanlarda “görülmemiş” bir artış olduğunu belirtti. Yanlarına sadece birkaç eşya alan aile, kenti terk eden son gruplardan biri olmuş. Geride hayalet bir kasaba kalmış. Ali, “Olan biten her şey evime yakın zamanda dönemeyeceğimi gösteriyor” diyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

İdlib’de tıklayan bomba: Uzlaşma mı savaş mı?
Fehim Taştekin | Suriye çatışması | Tem 29, 2020
HTŞ, Türkiye’nin işini mi yapıyor?
Fehim Taştekin | İdlib | Haz 28, 2020
Suriyeli Kürtler: Mahsul gaspı Türk yardımlarını gölgede bırakıyor
Amberin Zaman | türk-kürt çatışması | Haz 22, 2020
Suriye’de ‘TL bölgesi’ hayal mi gerçek mi?
Fehim Taştekin | Suriye çatışması | Haz 15, 2020
Cihadın kutsal olmayan rant döngüsü
Fehim Taştekin | İdlib | May 15, 2020

Recent Podcasts

Featured Video