Peşmerge’nin birleşmesi siyasi uzlaşıya bağlı

Peşmerge güçlerinin birleştirilmesinin önündeki en büyük iki engelin başında yolsuzluk ve aşiretçilik geliyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne bağlı savaşçılar Musul’a bağlı Mahmur’da İslam Devleti’ne karşı düzenlenen operasyonda, Irak, 17 Temmuz 2018 Photo by Yunus Keles/Anadolu Agency/Getty Images.

Ara 3, 2019

Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne (KBY) bağlı Peşmerge güçleri hâlen tek bir çatı altında toplanabilmiş değil. ABD öncülüğündeki İslam Devleti (İD) ile mücadele koalisyonunun desteğiyle örgütün Irak’ta bertaraf edilmesinde hayati rol oynayan Peşmerge güçleri, muhalif iki Kürt partisinin komutası altında: Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB). Bu da Peşmerge’nin siyasi çatışmalarda istismar aracı olarak kullanılabileceği endişesini yaratıyor.

KBY Başkanı Neçirvan Barzani 12 Kasım’da şu açıklamayı yaptı: “Peşmerge güçleri siyasi nüfuz mücadelesinin bir parçası olmamalı ve siyasi partiler arasındaki anlaşmazlıklarda tarafsız kalmalı. Kürdistan Bölgesi’nin modern, disiplinli, ilkeli bir ulusal silahlı güce ihtiyacı var.”

Iraklı Kürtler 1991’deki Birinci Körfez Krizi sırasında Baas rejimine karşı ayaklanarak Irak’ta yarı özerk bir yapı kurmuşlardı. KDP ve KYB o zamandan bu yana kendi Peşmerge gücüne sahip. KDP’nin 80, KYB’nin de 70 Peşmerge tugayı bulunuyor.

İki partinin komutasındaki Peşmerge güçlerinin toplamı 240 bini buluyor. İki Kürt partisi arasında 1994-1998 yılları arasında silahlı iç çatışmalar yaşanmıştı. İç çatışmaların ardından da Peşmerge güçleri rakip muhalif partilere karşı ve halk protestolarını bastırmak için sık sık kullanıldı.

Peşmerge güçlerinin yekvücut bir ulusal güce dönüştürülmesi yabancı askeri heyetler ile Kürdistan Bölgesi yetkilileri arasında yapılan görüşmelerde de öncelikli bir gündem maddesi olageldi, ancak çabalar şu ana kadar sonuç vermiş değil.

Barzani’nin son açıklaması KBY’ye bağlı Peşmerge güçlerinin 12’nci Tugayı’nda yaşanan üzücü bir olayın sonrasında geldi. Üst düzey bir Peşmerge komutanının aktardığına göre Erbil’in 70 kilometre kuzeyindeki Baradaş kasabasında gerçekleşen olayda rakip Peşmerge askerleri arasında çıkan sözlü atışma kavgaya dönüştü ve olayda bir yüzbaşı ile bir üsteğmen hayatını kaybetti.

Al-Monitor’a konuşan Peşmerge komutanı şu bilgileri verdi: “KBY’ye bağlı Peşmerge Bakanlığı, Peşmerge birliklerinin atanmasında yetki sahibi değil. Kimin hangi komutanlığı alacağına bakanlık yerine iktidar partisi ve aşiret liderleri karar veriyor. Bu da kavgalara ve ölümlere yol açıyor. Mesela aşiretler Peşmerge tugaylarının başına kendi adamlarının atanması için diretiyorlar. Komutanlıklar için istedikleri adamlar askeri bilgisi olmayan, tecrübesiz kişiler. Tecrübeli komutanlar ve subaylar da onların altında çalışmayı kabul etmedikleri için anlaşmazlık çıkıyor.”

Komutan şöyle devam etti: “Hem KYB hem de KDP kendilerine bağlı Peşmerge birliklerini kendi istekleri doğrultusunda kullanıyorlar. Peşmergeler, siyasi büro üyelerinin evlerinin, meyve bahçelerinin, aşiret liderlerinin hatta sanatçıların ve dansçıların korunması için kullanılıyorlar.”

KBY’ye bağlı Peşmerge Bakanlığı’nın Genel Müdürü Cabbar Yaver ise Al-Monitor’a yaşanan kötü olayın Peşmerge veya siyasetle ilgisi olmadığını söyledi. Subayları öldüren silahlı şahsın sorgulandığını ve adalete teslim edildiğini belirten Yaver şunları aktardı: “Bakanlığımızı reform ediyoruz. Mevcut Bakanlar Kurulu’nun görev süresi 2022’de bitmeden tüm Peşmerge güçleri aynı çatı altında birleştirilmiş olacak. Şu an için bir sorunla karşılaşmadık. Bu, kolay bir iş değil, zamana ihtiyaç var.”

Al-Monitor’a konuşan komutana göre ise Peşmerge güçlerini aynı çatı altında toplama ve reform süreci “siyasi endişeler” yüzünden “yavaş” ilerliyor: “KYB, Peşmerge güçleri Peşmerge Bakanlığı’na bağlı tek bir güce dönüşürse, Kürdistan Bölgesi başkanlığı ve KBY yönetimini elinde tutan rakibi KDP’nin kontrolü tamamen ele geçireceğini ve Peşmerge üzerinde etkinliğinin kalmayacağını düşünüyor. Bu da korkuya sebep oluyor.”

KBY’nin Basın Sözcüsü Cotyar Adil’e göre ise birleşmeyi geciktiren birçok etmen söz konusu. Adil’in biriminden Al-Monitor’a aktarılan bilgiler şöyle: “Süreç muhtelif nedenlerle yavaş işliyor. Bunlara, Peşmerge’nin emeklilik hakları ile maaşlarını düzenleyen yasaların çıkarılması ve uluslararası koalisyon ve Irak Hükümeti’nin desteğini gerektiren lojistik ve mali sorunların çözümü de dahil. Dahası Bağddat da artık Peşmerge bütçesinin Erbil ile Bağdat arasındaki müzakerelerde ciddi bir mesele olarak ele alınmasını kabul etmiş durumda.”

Basın biriminden yapılan açıklamada şöyle devam edildi: “Peşmerge güçlerinin aynı çatı altında birleştirilmesi süreci koalisyon güçlerinin desteğiyle ilerliyor. 35 maddelik bir reform planı var. Bu reformlardan beşi tamamlandı, sekizi de gerçekleştiriliyor. Başbakan Mesrur Barzani 70 ve 80 tugayın komutanıyla bizzat görüştü. Peşmerge’nin başarıyla aynı çatı altında toplanması için onlarla yakın bir çalışma içinde. Şu ana kadar iki önemli konuda ilerleme sağlanmış durumda bunlar da iki farklı Peşmerge gücünün bütçe ve örgütsel yapılarının birleştirilmesidir.”

KYB’nin emrindeki 70 gücün komutanı Mustafa Cavraş ise diğer Peşmerge komutanının suçlamalarını reddetti. Al-Monitor’un sorularını telefonla yanıtlayan Cavraş, uluslararası İD’le mücadele koalisyonunun KBY yetkililerine, Peşmerge güçlerini aynı çatı altında toplaması için son bir şans tanıdığını aksi takdirde Peşmerge’ye verilen mali yardımın kesileceğini de ekledi.

Al-Monitor’un sorularını e-posta ile yanıtlayan ABD öncülüğündeki koalisyon sözcüsü Albay Myles Caggins ise şunları aktardı: “Küresel koalisyonun uzun süredir öncelik verdiği konuların başında istikrarlı, güvenli, refaha kavuşmuş Irak hedefinin önemli bir unsuru olan Kürdistan’ın bölgesel güvenliği ve istikrarı geliyor. Peşmerge reform paketi de yeniden yapılanma ve güvenliğin sağlanmasında yaşamsal rol oynayan bir unsur. Doğal Kararlılık Harekâtı Ortak Harekât Gücü ve büyükelçiliğe bağlı Irak Güvenlik İşbirliği Ofisi, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ni bu süreçte destekliyor ve reformlar yoluyla güçlü bir savunma yapılanmasına kavuşması için güvenlik kapasitesini geliştirmeye yönelik yardım sağlıyor.”

Peşmerge Bakanlığı’nda reform sürecinden sorumlu ekibin üyelerinden Tümgeneral Bahtiyar Sadık Al-Monitor’a hâlihazırda yaklaşık 40 bin birliklik 14 Peşmerge tugayının KBY’ye bağlı Peşmerge Bakanlığı’na bağlandığını bildirdi. Sadık, “Tüm Peşmerge güçlerinin birleştirilmesi yönünde çalışmalar sürüyor ancak henüz belirli bir takvim yok” dedi.

Muhalefetteki Kürdistan İslam Birliği milletvekillerinden Ebubekir Haladni ise Al-Monitor’a şöyle konuştu: “KBY yetkilileri Peşmerge’nin birleşik bir güç olması gerektiğini yalnızca resmi geçitlerde ya da uluslararası koalisyondan baskı gelince hatırlıyorlar. KDP de KYB de kendilerine bağlı Peşmerge birliklerini gerçekten birleştirmek istemiyorlar. Çünkü bu güçler kendi partilerine sadıklar.”

Irak Parlamentosu’nun Peşmerge Komisyonu’nun üyelerinden Haladni şöyle devam etti: “Bizler Peşmerge Komisyonu olarak birleşme sürecinin takipçisiyiz. Kürdistan Parlamentosu’nun 1993 tarihinde onayladığı 17 sayılı kanuna göre hiçbir siyasi partinin kendine ait silahlı bir gücü olamaz. Ne KDP’nin ne KYB’nin, tüm partiler silahsızlandırılmak zorunda."

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020