Bağdat ile Erbil arasındaki petrol anlaşmasının akıbeti ne olacak?

Irak’taki kimi siyasi gruplar Irak merkezi hükümeti ile Kürdistan bölgesi arasında sağlanan petrol anlaşmasını geçersiz kılmak için harekete geçti. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin Erbil’deki parlamentosunda Başbakan Mesrur Barzani liderliğinde kurulan Bakanlar Kurulu’nun onaylanması için yapılan oylama, 10 Temmuz 2019 Photo by REUTERS/Azad Lashkari.

Ara 12, 2019

Irak Kürdistanı geniş petrol ve doğal gaz kaynaklarına rağmen kötü idare, yolsuzluk ve iktidar partilerinin yönetimdeki tekeli yüzünden mali çöküşün eşiğinde ve merkezi Irak Hükümeti ile yıllardır süren bütçe ihtilafı da bu çöküşü hızlandırıyor. 

Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) 27 Kasım’da, merkezi hükümet ile petrol karşılığı bütçeden pay için yapılan kapsamlı müzakerelerin nihayet tamamlandığını açıkladı. Anlaşmaya göre KBY, 2020’de Irak bütçesinden alacağı pay karşılığında Irak’ın devlete bağlı petrol şirketine günde 250 bin varil petrol verecek. KBY hâlihazırda günde 500 bin varil petrol üretiyor ve 2013’ten bu yana bu petrolün büyük kısmını merkezi hükümetten bağımsız olarak Türkiye’ye ihraç ediyor.

Ne var ki, KBY’nin anlaşmaya dair açıklamasından iki gün sonra Irak Başbakanı Adil Abdül Mehdi ülke sathına yayılan protestolar karşısında istifa edeceğini ilan etti; Irak Parlamentosu da Mehdi’nin istifasını 1 Aralık’ta kabul etti.

Eski Irak Başbakanı Nuri El Maliki’nin liderliğindeki Hukuk Devleti koasliyonundan Milletvekili Mansur El Beyci’ye göre “şu anki hükümetin KBY ya da başka bir tarafla herhangi bir anlaşma imzalama yetkisi yok.” Beyci, “Bu geçici bir hükümettir ve anlaşma yapma yetkisi yoktur, hele hele petrol ve gaz konularında” dedi. KBY ile yapılan anlaşmayı seçilecek yeni başbakanın imzalayabileceğini belirten Beyci, partisinin Erbil ile Abdül Mehdi arasında Irak Parlamentosu’nu baypas ederek bir anlaşmaya varmasına izin vermeyeceğini söyledi.

Irak Hükümet Sözcüsü Saad El Hadisi ise hükümetin hâlen anayasal olduğunu ve imza yetkisi bulunduğunu belirtti.

Al-Monitor’un temasa geçtiği muhtelif partilerden milletvekillerinin çoğu konuya ilişkin yorum yapmaktan kaçınırken, İslami Kürdistan Grubu’ndan Ahmet Hacı Raşid Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Irak Bakanlar Kurulu, KBY ile petrol anlaşmasını Adil Abdül Mehdi’nin istifasından sonra onayladı ve Irak’ın 2020 bütçesine dahil etti.” 

15 Aralık’ta Irak Parlamentosu’nun Genel Kurul gündemine gelecek anlaşmanın büyük tartışmalara yol açması bekleniyor. 

2019 bütçesi için belirlenen anlaşma kapsamında Bağdat, Irak Kürdistanı’ndaki kamu çalışanlarının maaşlarını ödemeyi sürdürüyor ama Erbil günde 250 bin varil petrol taahhüdünü yerine getirmiyor. KBY buna gerekçe olarak uluslararası petrol şirketlerine olan borçlarını gösteriyor ve dünya pazarına petrol ihraç etmeyi sürdürüyor.

Irak’taki protestolarda kamuoyunun Başbakan ve Bakanlar Kurulu’na öfkesini tetikleyen etmenlerden biri de Ekim 2018’de iktidara gelen Abdül Mehdi’nin KBY’ye yönelik müsamahakâr tutumu oldu. Raşit de Başbakan’ın KDP ve KYB’nin kurbanı olduğunu ve onlardan gelen her talebi kabul ettiğini söyledi.

Hadisi’ye göre ise Abdül Mehdi’nin istifası “2020 bütçesi için merkezi hükümet ile KBY arasında petrol ve kamu çalışanlarının maaşları için yapılan anlaşmayı etkilememeli.” Hadisi Al-Monitor’a 30 Kasım’da şöyle konuştu: “Hükümet görevinin başında, sorumluluklarını yerine getiriyor ve nihayet bu süreci neticelendirdi. Anlaşmanın yakın zamanda tamamlanacağını umuyoruz.”

Irak Kürdistanı’ndaki petrol sektörü yolsuzluk ve bölgenin iki başat partisi olan Barzani ailesinin Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ile Talabani ailesinin Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) petrol sahaları üzerindeki tekeli nedeniyle paralize olmuş durumda. İktidar partileri ve destekçileri lüks içinde yaşarken, yerel halkın büyük bölümü zor durumda. Bölgede işsizlik oranı çok yüksek ve barınma, su, elektrik, sağlık, eğitim ve yakacak gibi temel ihtiyaçlarda sıkıntı yaşanıyor.

Böyle bir ortamda, KBY’nin Bağdat’a gönderdiği müzakere heyetine KDP’ye yakın Kar Grup’un Başkanı Baz Kerim’in de dahil edilmesi endişeleri daha da artırdı. Kar Grup’un özel bir şirket olduğu iddia edilse de şirketin KDP ile bağlantılı olduğu söyleniyor. Bu, Irak Kürdistanı’nda 30 Eylül 2018’de yapılan seçimlerden sonra sandıkta hile iddialarına rağmen zafer ilan eden iki başat partinin, bölge petrolünü daha fazla özelleştirmesine yol açabilecek tehlikeli bir adım olarak görülüyor.

Kürt Değişim Hareketi (Goran) milletvekillerinden Galib Muhammed de Al-Monitor’a “Hükümet heyetlerinde şirket başkanları bulunamaz” dedi. Kerim’in yolsuzlukla suçlandığını ve eski Irak Parlamentosu Başkanı tarafından kurulan bir meclis komisyonu tarafından soruşturulduğunu hatırlatan Muhammed, “Kalak Rafinerisi aslen Irak Hükümeti’ne aittir. Kerim rafineriyi kendi ve KDP’nin menfaatleri için kullandı. Bir takım altyapı çalışmalarının ardından da kişisel malı olarak üstüne geçirdi.” diye konuştu.

Muhammed, KYB’ye yakın Qaiwan Group isimli şirketin de Şeffaflık Komisyonu tarafından soruşturulduğunu kaydetti. Süleymaniye’nin 23 kilometre kuzeybatısında yer alan Bazian Petrol Rafinerisi bu şirkete ait. 

KBY ile merkezi hükümet arasındaki anlaşmanın hâlen imzalanmadığına kaydeden Muhammed, Erbil yönetiminin imzayı Türkiye’yle istişare için geciktirdiğini söyledi. KBY Başbakanı Mesrur Barzani 28 Kasım’da Ankara’ya giderek Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ekonomi ve güvenlik konularını görüştü

Muhammed’e göre KBY anlaşmayı daha da geciktirir ve kamu çalışanlarının maaşlarını düzenli ödeyemezse Irak Kürdistanı da Irak’ın diğer bölgelerindekine benzer büyük halk protestolarına sahne olabilir.

KBY Sözcüsü Cotyar Adil ise eleştirilere cevaben Al-Monitor’a şu açıklamayı yaptı: “KBY’nin Bağdat ile müzakerelere katkı sağlamak için resmi heyete gerekli gördüğü herhangi bir şahsı atama yetkisi vardır. Kürdistan Bölgesel Yönetimi son yıllarda geliştirilen petrol politikasını desteklemektedir ve petrolün özel sektör aracılığıyla üretilmesinin şeffaflık ve kamu çıkarı adına daha doğru olduğuna inanmaktadır.”

Sözcü, KBY’nin “bütçe payı için güvence” karşılığında Irak’a günlük 250 bin varil petrol sağlayacağını doğruladı. Hadisi de KBY’nin petrolü vermeyi reddetmesi durumunda ulusal bütçedeki payının yeniden askıya alınacağını belirtti.

Hâlihazırda yaklaşık 17 milyar dolar borçla boğuşan KBY için merkezi hükümetle sağlanan anlaşma son bir umut kapısı ancak petrol sektöründeki yaygın yolsuzluk ve Irak’ta ortaya çıkan son siyasi tablo bu umuda da gölge düşürüyor. KBY şimdi topyekûn ekonomik ve siyasi bir çöküşün eşiğinde.

Recommended Articles

Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Coronavirus | Nis 22, 2020
Deyrizor’da özerk Kürt yönetimine karşı protestolar
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Mar 20, 2020
Riskli İstanbul Havalimanı’na kayırma
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Oca 23, 2020
Türkiye-Mısır dizi savaşında sırada Kavalalı Mehmet Ali Paşa mı var
Ahmed Fouad | Sanat ve Eğlence | Oca 20, 2020
Neçirvan Barzani: İran’dan korkmuyoruz ama İran’a saygı duyuyoruz
Amberin Zaman | Kürtler ve Kürdistan | Oca 16, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Coronavirus | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020