Irak uçurumun kenarında: Bundan sonra ne olabilir?

Irak’taki krizin giderek derinleşmesi, topyekûn bir siyasi çöküşe yol açabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Bağdat’ta devam eden hükümet karşıtı gösterilere dev Irak bayrağıyla katılan üniversiteli gençler, 29 Aralık 2019 Photo by REUTERS/Khalid al-Mousily.

Ara 29, 2019

Irak'ta siyasi krizin giderek derinleştiği, güvenlik durumunun sürekli kötüye gittiği bir ortamda ülke yeni belirsizliklere ve olası bir siyasi çöküşe sürükleniyor. 

Krizdeki çatışan güçler kimlerdir ve Irak’ı yakın gelecekte bekleyen senaryolar nedir?

Çatışan güçler

Irak’ta birbirlerine karşı faaliyet gösteren ve siyasi durumu şekillendirerek krizi derinleştiren dört ana güç var. 

  • Krizin kökenleri 

    Hâlihazırda en önemli mesele yeni başbakanın belirlenmesi. HSB’nin oluşturduğu Fetih bloku, eski Başbakan Nuri El Maliki’nin Hukuk Devleti koalisyonu ve İran yanlısı başka siyasi gruplardan oluşan El Bina İttifakı, mevcut siyasi sınıftan İran’a yakın bir ismi aday göstermekte ısrar ediyor. Protestocular ise yeni, bağımsız ve milliyetçi yapıda bir isim istiyor. 

    El Bina’nın aday gösterdiği en son isim olan Esad Aydani’nin Cumhurbaşkanı Berham Salih tarafından reddedilmesi üzerine El Bina Salih’e karşı güvensizlik oylaması için harekete geçti ancak Kürtlerin, Sünnilerin ve bazı Şii partilerin Cumhurbaşkanı’na arka çıkmasıyla gerekli desteği toplayamadı. Salih parlamentoya ilettiği mesajda El Bina’nın başbakan olarak halktan kabul görmeyen bir ismi dayatması hâlinde istifa edeceğini belirtti. Cumhurbaşkanı’nın istifası parlamentoya resmi bildirimle gerçekleşiyor. Parlamentonun daha erken bir tarihte oylamaya gitmemesi hâlinde istifa yedi gün sonra geçerlilik kazanıyor. 

    29 Aralık’ta Salih’e yeni bir aday listesi gönderen El Bina, Cumhurbaşkanı’nın isimlerden birini seçmesini ve oylanmak üzere parlamentoya bildirmesini istedi. Listede eski İletişim Bakanı Muhammed Tevfik Allavi, emekli general Tevfik El Yasiri ve Irak özel harekât kuvvetlerinin komutanı General Abdul Gani Acil El Esadi yer alıyor. Daha önce açıklanan adaylara sokaktan anında tepki gelmişti. Bu üç isme hemen itiraz edilmemiş olsa da protestocuların isimlerden birini kabul edip etmeyeceği belli değil. 

    Bundan üç gün önce ise tartışmalı bir Şii din adamı olan ve şu an İran’da bulunan Sadr hareketi lideri Mukteda El Sadr, başbakan adayı olarak üç isim önermişti. Ancak Sadr kısa süre sonra protestoculardan hiçbir yanıt alamadığı gerekçesiyle isimleri geri çekti ve başka adaylar önermeyeceğini söyledi. 

    Bu arada yeni seçim kurulu ve parlamentonun kabul ettiği yeni seçim yasası da tartışmalara neden oluyor. 

    Yeni seçim kurulunun yargıçlardan oluşacak olması, yargının başında bulunan Faik El Zeydan’a belli ölçüde siyasi nüfuz sağlıyor. Zeydan İran’a ve Irak’taki İran yandaşlarına yakın bir isim. Bu durum, güçler ayrılığı ilkesine aykırı. Kurulun bu yapısına karşı çıkanlar, yargının üyelere tesir etmesini engellemek için üyelerin emekli yargıçlar arasından kurayla belirlenmesini öneriyor. 

    Yeni seçim yasası da tartışmalı. Yasa seçmene, siyasi partiler ve listelere değil, belli adaylara oy verme imkânı tanıyor. Bu düzenleme, Dava Partisi ve Hikmet Hareketi gibi geleneksel siyasi partilerin hâkimiyetine son verebilir ancak Sadr hareketi ve Asaib Ehl El Hak gibi bazı HSB grupları dâhil maddi ve askeri imkânları güçlü olan, dolayısıyla oy satın alabilecek popülist grupları güçlendirebilir. Başta Kürtler olmak üzere bazı partiler, yasanın siyasi yarışı daha adil kılacak şekilde değiştirilmesini istiyorlar. 

    Olası senaryolar

    Gerilimin aralıksız yükselmesi Irak’ın seçeneklerini azaltıyor. Neticede Irak ehvenişer bir senaryoyu seçmek zorunda kalabilir. 

    Neticede tüm bu gelişmeler, Irak’ın giderek daha büyük bir belirsizliğe sürüklendiğini gösteriyor. İlgili iç ve dış aktörler tüm tarafların az çok rıza gösterdiği bir uzlaşı sağlayamadığı takdirde bu belirsizlik bölgenin tamamını etkileyebilir.

    Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
    • Arşivlenmiş makaleler
    • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
    • Özel etkinlikler
    • Sadece davet brifingi

    Recent Podcasts

    Featured Video

    More from  Irak'ın Nabzı

    al-monitor
    Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
    Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
    al-monitor
    Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
    Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
    al-monitor
    Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
    Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
    al-monitor
    Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
    Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020