Rusya ve Orta Doğu

Belarus Suriye’yle ticarette Rusya’ya rakip mi çıkıyor?

By
p
Article Summary
Belarus Suriye’yle ticari ilişkilerini sessiz sessiz artırıyor ancak bu, Rusya’nın ayağına bastığı anlamına gelmiyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Belarus-Suriye Ticari, Ekonomik ve Teknik İşbirliği Komisyonu sekizinci toplantısını ağustos sonunda Şam’da yaptı. Belarus Sanayi Bakanı Pavel Utiupin ve Suriye Bayındırlık ve İskân Bakanı Süheyl Muhammed Abdüllatif’in başkanlığında gerçekleşen toplantı, çeşitli alanlarda yedi belgenin imzalanmasıyla sonuçlandı. Bu alanlar şöyleydi: Dış ticaret, pazarlama ve fiyatlandırma, radyo ve televizyon, yükseköğretim ve akademik bilimler, yatırım, tarım, veterinerlik, sağlık ve ilaç alışverişi. 

Rusya’yla kurulan benzer bir komisyon aralık 2018’de Şam’da 11. toplantısını yapmıştı. Ancak toplantıyı izleyen aylarda Suriye iş dünyası özel sektör kulvarının yavaş ilerlediğinden şikâyet etmeye başladı. Tartus limanın 49 yıllığına Ruslara kiralanması toplantının sonuçlarından biriydi ancak bu konuda siyasi irade ağır bastığı için bu anlaşma özel sektör ilişkileri kapsamında değerlendirilemez. Hâl böyle olunca 29-30 Ağustos’taki Belarus toplantısı, Belarus’un Suriye’de müttefiki Rusya’ya rakip mi çıkıyor sorusunu gündeme getirdi. 

Utiupin ve Belarus Sağlık Bakanı Vladimir Karanik 28 Ağustos’ta da Suriye Başbakanı İmad Hamis ile beraber 61. Şam Uluslararası Fuarı’nın açılış törenine katılmış ve Belarus standını ziyaret etmişlerdi. Belarus’u burada Minsk Traktör Fabrikası, Minsk Otomobil Fabrikası, Minsk Motor Fabrikası, Sohra Grubu, tıp akademisi BelMAPO ve ilaç şirketi NatiVita gibi sanayi, bilim, teknoloji, tıp ve gıda alanlarında faaliyet gösteren 14 kuruluş temsil etti. Rusya’dan ise 16 şirket katıldı. Oysa geçen sene katılımcı sayısı 37 idi ve Rus heyetine sanayi ve ticaret bakan yardımcısı başkanlık etmişti. Öte yandan İran’ın katılımı Rusya’yı da Belarus’u da gölgede bıraktı. Fuarda yaklaşık 100 İranlı şirket yer aldı. 

Suriye, özel sektörler arasında bağlantılar kurmak ve ortak projeler geliştirmek amacıyla hem Rusya’yla hem Belarus’la aktif iş konseyleri kurdu. Ancak Al-Monitor’a konuşan pek çok orta ölçekli Suriyeli girişimci, vize prosedürleri dâhil iş seyahatleri açısından Belarus’un Rusya’ya göre çok daha elverişli koşullar sunduğunu belirtti. Bazı girişimciler Belarus’un kırsal bölgelerinde Sovyet döneminden kalma tarım tesislerini satın alarak organik tarım için küçük yatırım projeleri başlatmış durumda. 

Belarus-Suriye ticaret hacmi 2018’de 41.1 milyon dolara yükselirken, 2017 yılında sadece 6.3 milyon dolar olan Belarus’un ihracatı 37.7 milyon dolara çıktı. Bu yılın ocak-mayıs döneminde ise ikili ticaret 16 milyon doları aştı ve Belarus’un ihracatı 12.6 milyon doları buldu. İlginçtir ki Suriye’deki duty-free mağazaları bugün Rus votkalarıyla değil Boss gibi Belarus yapımı votkalarla ve onlarla rekabet eden Fransız Grey Goose votkasıyla dolu.

Suriye’yle Rusya arasında herhangi bir anlaşmanın olmadığı sağlık alanında da Belarus işbirliğini derinleştirmeyi ve zamanla ayrıcalıklı bir konum edinmeyi amaçlıyor. Şam’da imzalanan yedi anlaşmadan biri, Suriye ve Belarus sağlık bakanlıklarının mayıs 2016’da imzaladıkları anlaşmanın uygulamasına dönük yol haritası niteliğindeki yürütme protokolüydü. Anlaşmada ilaç ve tıbbi teçhizat alanında ortak üretim ve tedarik öngörülüyor. 

Otomotiv, inşaat, tarımsal ve özel amaçlı makinalar, askeri teçhizat ve yedek parça alanlarında Rusya da Belarus da büyük üreticilere sahip. İkisi de bu tür ürünlerin ihracatında Orta Doğu’yu öncelikli bölge olarak görüyor. Suriye de bunda istisna değil.

Rus ve Belarus şirketlerinin Suriye’deki stratejileri ise oldukça farklı görünüyor. Batı’nın yaptırımlarına tabi olan Gorkovski Otomobil Fabrikası (GAZ) ve KAMAZ gibi Rus şirketleri bağımsız hareket etmekten çekiniyor ve Suriye özel sektörüyle ilişki kurmak için çoğunlukla Rusya-Suriye Ticari, Ekonomik, Bilimsel ve Teknik İşbirliği Daimi Komisyonu ile Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın aracılığına bel bağlıyor. Belarus tarafı ise özel sektörler arasında iş ilişkilerini kolaylaştırmakta daha etkili görünüyor. 

Örneğin Minsk Otomobil Fabrikası (MAZ) nisan 2017’de Suriye-Belarus İş Konseyi’nden önemli bir üyenin yardımıyla Suriye Bayındırlık ve İskân Bakanlığı’na 157 damperli kamyon tedariki için kârlı bir sözleşme imzalamıştı. Hatta Belaruslu şirketler bazen Suriyeli ortaklarını kullanarak komşu Arap pazarlarına giriyor, Sakkal & Sons şirketi aracılığıyla Lübnan’da ağır makine satmaya çalışıyorlar.

Öte yandan, özel sektörler arasındaki olumlu ilişkiler, Minsk yönetiminin Rusya’nın Suriye’deki çok daha güçlü siyasi konumundan etkilenmediği anlamına gelmiyor. Belarus tarafının oldukça agresif ihracat stratejileri izlediği, örneğin Concern Traktör Fabrikaları ve Volgabus gibi Rus şirketlerinin pazardan mütevazı paylar almasını bile engellediği iddia edilse de haziranda basına farklı bir örnek yansıdı: “Belarus” markasıyla üretim yapan Minsk Traktör Fabrikası, Şam’a giden bir Rus ticaret misyonu kapsamında Suriyeli yetkililere ürün tanıtabilmek için Rusya’da tescilli bir şirketi vitrin olarak kullanmak durumunda kalmıştı. 

Peki, tüm bunlar Rusya ve Belarus’un Suriye’de gerçekten rakip olduğunu mu gösteriyor? Cevap “hayır”. Bunun nedeni, Rusya ve Belarus’un Suriye’deki ekonomik toparlanma sürecinin farklı boyutlarında yer alması. Moskova’nın ekonomik rolü madencilik, enerji, ulaştırma ve kritik altyapı alanlarında büyük çaplı projelerde vücut buluyor. Bunların yürütülmesi çoğunlukla Stroytransgaz gibi büyük şirketlere bırakılıyor. Buradaki amaç, askeri operasyonların maliyetinin kısmen de olsa telafi edilmesi. Avrupa’da yer almakla birlikte Avrupa’dan büyük ölçüde tecrit edilen Belarus ise Suriye’yi müstakbel bir pazar olarak görüyor ve gerekirse damping fiyatları uygulama, bunu da sonra Rusya-Belarus Birlik Devleti çerçevesinde telafi etme düşüncesiyle hareket ediyor. Özetle, Rus ve Belarus şirketlerinin Suriye’de ayrı alanlarda faal oldukları söylenebilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni

Igor A. Matveev is a Russian expert on Syria and the Middle East with a background in diplomacy. He is currently a visiting lecturer at the School of Government and International Affairs at the Moscow State Institute of International Relations (MGIMO-University). From 2014 to 2017, he headed the Trade and Economic Division of the Russian Embassy in Damascus. Matveev is the author of a series of books and articles dedicated to Syria's history, economy and foreign policy. His latest book is “The Economic Impact of the Syria Crisis: Lessons and Prospects” (Beirut: Arab Scientific Publishers, 2018).

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept