Irak’taki nüfus sayımı Kürt ve Türkmenleri endişelendiriyor

Irak’ta 2020’de yapılması planlanan genel nüfus sayımının siyasi saiklerle kullanılacağı endişesi Kerkük’te yaşayan Kürt ve Türkmen toplumunlarını endişelendiriyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) destekçisi Kürtler, Kerkük’te 12 Mayıs 2018’de düzenlenen seçimlerin ardından sokakta kutlama yapıyor. Photo by REUTERS/Ako Rasheed.

Eyl 12, 2019

SÜLEYMANİYE, Irak Kürdistanı —Iraklı Kürt ve Türkmen toplumunun siyasi endişeleri ülkede 2020’de yapılması planlanan genel nüfus sayımını bilhassa da sayımın Kerkük ayağını sekteye uğratabilir.

Irak’ta son olarak 1997’de yapılan nüfus sayımına göre ülkenin nüfusu Irak Kürdistanı hariç 16 milyon civarındaydı. Kürtlerin nüfusunun ise 3 milyon dolayında olduğu tahmin ediliyordu. Ancak bu veriler artık eskimiş durumda ve yeni rakamlar bilinmiyor.

Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) hariç Kerkük’teki tüm siyasi partiler 26 Ağustos’ta bir araya gelerek ihtilaflı bölgelerde yapılması planlanan nüfus sayımına karşı çıktılar, buna gerekçe olarak da Anayasa’nın 140’ncı maddesini gösterdiler. Kerkük Ekim 2017’deki başarısız Kürt bağımsızlık referandumunun ardından Iraklı birlikler tarafından kontrol altına alınmıştı. Yetkililerini ve siyasi merkezini Kerkük’ten çeken KDP ise o tarihten bu yana kentin “işgal altında” olduğunu savunuyor.

Irak Anayasası'nın 140’ncı maddesi Kerkük de dahil Bağdat ve Erbil arasındaki ihtilaflı bölgelerin nüfus sayımı ve halkın Irak merkezi hükümeti mi yoksa Kürdistan bölgesine mi bağlanmak istediğini gösterecek bir referandum yoluyla, kademeli bir normalleşmeyle çözülmesini öngörüyor. 

Al-Monitor’a konuşan Kerkük’teki İslami Kürdistan Grubu’nun Başkanı Ribez Sabır’a göre Anayasa’nın 140’ncı maddesi “uygulanmalı ve Kerkük’teki durum normalleştikten sonra Anayasa’nın 140’ncı maddesi çerçevesinde bir nüfus sayımı yapılmalı. Kürtler Kerkük’te bunlar gerçekleşmeden yapılacak bir nüfus sayımını Kürtleri haklarından etmeye yönelik bir manevra olarak görüyorlar.”

Kerkük’teki Türkmen toplumunun da nüfus sayımına dair endişeleri var. 

Kerkük yerel meclisinin Türkmen üyelerinden Ali Mehdi Al-Monitor’a şöyle dedi: “Irak ve Kerkük’teki mevcut şartlar altında yapılacak nüfus sayımının siyasi saiklerle kullanılmasından endişe ediyoruz. Kerkük de dahil Irak’ın bazı vilayetlerinde ciddi demografik değişimler söz konusu. Dolayısıyla tüm vilayetlerde aynı şekilde yapılacak bir genel nüfus sayımının sağlıklı ve adil sonuçlar çıkaracağını düşünmüyoruz.”

Irak Planlama Bakanlığı Sözcüsü Abdül El Zehra El Hindavi ise Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Bana göre Kerkük meselesi Anayasa’nın 140’ncı maddesine göre çözülebilir. Ancak açıklıkla söylüyorum Irak’ta yapılacak genel nüfus sayımının amacı ve bağlamının 140’ncı maddeyle ve sonuçlarının da Kerkük meselesinin çözümüyle bir ilgisi yok.”

El Hindavi şöyle devam etti: “Genel nüfus sayımı kalkınma amaçlıdır. Irak’taki yaşama ve nüfusa dair bilimsel temele dayanan kapsamlı ve kesin veriler elde etmek istiyoruz. Bunun üzerinden de uzun vadeli bir kalkınma programı geliştireceğiz.” Sözcü sayımın güvenli internet hatları üzerinden tabletlerle yapılacağını da ekledi. 

Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) Merkez Komite üyelerinden Halit Şivani ise Al-Monitor’a şöyle dedi: “Mevcut şartlar altında Kerkük’te bir nüfus sayımı yapılamaz. Zira devrik Baas rejimi dönemindeki Araplaştırma politikaları yüzünden bölgenin demografisi değişmiş durumda. İslam Devleti’yle mücadele sırasında da başka Irak vilayetlerinden pek çok Arap Kerkük’e kaçtı. Dolayısıyla Kerkük’ün şu anki nüfus yapısı gerçek yapısını yansıtmıyor.”

Irak Parlamentosu’nun Kürt vekillerinden Rebvar Kerim Mahmud’a göre “2020’nin sonunda bir nüfus sayımı yapılması Irak’taki kimi siyasi çevrelerin menfaatleriyle örtüşüyor.” 

Mahmud Al-Monitor’a şunları aktardı: “Nüfus sayımı aslında Irak’ın yeniden inşası için önemli bir konu. Ancak ülkenin çok uluslu, çok kimlikli gerçekliği nedeniyle mesele asla teknik bir meseleden ibaret olmadı. Aksine tamamen siyasi bir mesele olageldi.” 

Kerkük’teki Kürt ve Türkmenlerin ülke çapında Nisan 2020’de yapılması planlanan yerel seçimlere ilişkin de endişeleri var. Seçimlerin Irak’ın diğer vilayetlerinin yanı sıra 2005’ten bu yana yerel seçime gitmeyen Kerkük’te de yapılması kararlaştırıldı. 

Irak Parlamentosu yerel seçim yasasını temmuz ayında onayladı. Akabinde Kerkük’teki seçmen kayıtları gıda karneleri ve Irak kimlik kartları temel alınarak yapıldı. Baas rejiminin Araplaştırma politikaları yüzünden kayıtlarını diğer kentlere aldıran Kürt ve Türkmenler seçmen kayıtlarına girmedi.

İKG’den Ribez Sabır, Kürt siyasi partilerinin yeni yerel seçim yasasını kabul etmediklerini belirterek yasanın iptali için Irak federal mahkemesine başvurduklarını söyledi. Kürt partileri Irak’ın Kürt Cumhurbaşkanı Berham Salih’e yasayı onaylamama çağrısı yaptı. Kürdistan parlamentosu da 4 Eylül’de Irak federal mahkemesine yasanın gözden geçirilmesi için resmi başvuruda bulunacaklarını açıkladı.

Al-Monitor konuya ilişkin Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) Dış İlişkiler Sorumlusu Sefin Dizayi’nin de görüşlerine başvurmak istedi ancak Dizayi’ye ulaşmak mümkün olmadı.

Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü’nde Wagner Bursiyeri olan Bilal Vahab ise temel geliri petrol olan Irak için nüfus sayımının elzem olduğu görüşünde. KBY’nin bütçeye yönelik çekinceler nedeniyle nüfus sayımından korkmasına gerek olmadığını belirten Vahab, Bağdat ve Erbil’in “istikrarlı bir bütçe transfer formulü” geliştirebileceklerini söyledi.

Vahab Al-Monitor’a şu değerlendirmeyi yaptı: “Kerkük’e gelince, nüfus sayımı Irak Anayasası’nın uzun zamandır ihlal edilen 140’ncı maddesinin yerine getirilmesini sağlar. KBY bağımsızlık referandumunun öncesi ve sonrasındaki gelişmeler, Kerkük ihtilafının giderek nüfustan ziyade siyaset ve petrol üzerinden ilerlediğini gösteriyor. (...) Sağlıklı veriler ve (BM Irak Yardım Misyonu’nun) yeniden sürece katılmasıyla 140’ncı madde devreye sokulabilir ve Kerkük ile diğer bölgelerdeki ihtilafların barışçıl bir şekilde çözülmesi sağlanabilir.”

Hem Irak hem de Kürdistan bölgesi planlanan nüfus sayımını şu an için siyasi bir mesele olarak ele alsa da iki taraf da ileride sağlıklı nüfus bilgilerinin politik planlamadaki öneminin günlük siyasetten daha önemli olduğunu kavracaklardır.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Irak’la komşulukta kötüye doğru bir milat
Fehim Taştekin | türk-kürt çatışması | Ağu 16, 2020
Bağdat Kürtler için Ankara’yla kavgayı büyütür mü?
Fehim Taştekin | | Tem 8, 2020
Facebook Irak Kürdistanı istihbaratıyla bağlantılı hesapları kapattı
Adam Lucente | Kürtler ve Kürdistan | Haz 5, 2020
Irak Kürdistan bölgesi bölünebilir mi?
Mahmut Bozarslan | | May 14, 2020
Kürtler için lanet geri mi dönüyor?
Fehim Taştekin | Kürtler ve Kürdistan | Nis 23, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Iraklı gençler dinden uzaklaşıyor mu?
Judit Neurink | | Eyl 21, 2020
al-monitor
Irak su meselesinde Türkiye’ye karşı hangi kozları kullanabilir?
Omar al-Jaffal | Su sorunları | Ağu 12, 2020
al-monitor
Suriye: SDG bölgesindeki suikastlar ne anlama geliyor?
Shelly Kittleson | İslam Devleti | Ağu 10, 2020
al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020