Suriye'nin Nabzı

Kuzey Suriye: Kürtçe eğitimde zorluklar devam ediyor

By
p
Article Summary
Kuzey Suriye’deki özyönetim bölgesinde Kürtçe eğitim yaygınlaşırken, diplomaların hiçbir yüksek öğretim kurumu tarafından tanınmaması velileri kaygılandırıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Rojava olarak da bilinen kuzey ve doğu Suriye’de Kürt öncülüğünde kurulan özyönetimin Cezire bölgesinde Kürtçe eğitim oldukça yaygınlaşmış durumda. Okulların bir kapanıp bir açıldığı, zorlu bir süreç geride kaldı ancak sıkıntılar bitmiş değil.

2012’de Kürt Dil Kurumu’nun Cezire’deki okullarda Kürtçe derslere başlama kararından sonra rejimin Eğitim Bakanlığı bu okulları kapattı. Kürt milliyetçisi Demokratik Birlik Partisi (PYD) Kürtçe derslerini sürdürmek için okul kapılarını kırdırttı. 

Tarafların daha sonra vardığı anlaşmada Arapça, bilgisayar, sosyal bilimler ve fen dersleri azaltılarak dokuzuncu sınıfların haftada üç, yedinci ve sekizinci sınıfların haftada beş saat Kürtçe dersi görmesi öngörüldü. 

2015’te Kürt öncülüğündeki özerk idare kontrol ettiği bölgelerde rejimin ilköğretim müfredatını kaldırarak kendi müfredatını uygulamaya koydu. Bunun üzerine rejimin Eğitim Bakanlığı kendisine bağlı öğretmenlerin çalışmasını engelledi ve bu da eğitimi kesintiye uğrattı. Bu arada rejim kontrolündeki bölgelerde dersler olağan seyrinde devam etti.

Yine 2015’te Rojava yönetimi bölgedeki eğitim kuruluşlarını, Kürt Dil Kurumu’nu, Kürtçe eğitim veren akademi ve enstitüleri kapsayan Demokratik Toplum Eğitim Sistemi’ni oluşturdu. Özerk bölge genelinde geçerli olan sistemin temel ilkesi, ilköğretimin ilk üç yılında Arapların Arapça, Kürtlerin Kürtçe öğrenmesi ve dördüncü sınıftan itibaren diğer yerel dilin müfredata dâhil edilmesi. Başka bir deyişle dördüncü sınıftan itibaren Kürt öğrenciler Arapça, Arap öğrenciler de Kürtçe öğrenmeye başlıyor. Altıncı sınıftan itibaren de Fransızca ya da İngilizce dersleri başlıyor ve öğrenciler mezun olana kadar devam ediyor. 

Yeni sistemde “Milli Eğitim” dersi kaldırıldı ve yerine “Demokratik Millet” dersi konuldu. Bunun yanı sıra coğrafya ve tarih derslerinde içerik değişikliği yapıldı ve “İslami Eğitim” dersinin yerini “Dini İnançlar Tarihi” aldı. Bu dersler Kürtçe okutulduğu için Kürt öğrencilerin Arapça bilgisi etkilendi. 

Sadece devlet okullarında uygulanan bu müfredatın, dini kurumlara bağlı özel okullarda geçerli olmadığını belirtmek gerekir.

Yeni müfredatı 2015’ten itibaren ilköğretimde uygulatan Rojava yönetimi, bu eğitim yılından itibaren bazı ortaöğretim öğrencilerini de kapsam dâhiline alıyor. 2020-2021 eğitim yılında kapsam daha da genişleyecek. 

Özerk yönetim bu müfredatı Kürt ailelere ve kendi bünyesinde çalışan az sayıdaki Arap ve Süryani ailelere kabul ettirdi ancak pek çok insan yeni müfredata itiraz ediyor ve uymayı reddediyor. Kaldı ki Rojava okullarının diplomaları hiçbir yüksek öğretim kurumu tarafından tanınmıyor. 

Rojava’daki Eğitim Kurumu’nun eş başkanı Samira Hac Ali, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada asıl önemli olanın halkın kabulü olduğunu söyledi. Hac Ali şöyle devam etti: “Pek çok önemli ülke ve üniversiteden ziyaretler oluyor ki bu da bir nevi tanımadır. Birilerinin gelip ‘Sizi tanıyoruz’ demesini beklememiz gerekmiyor. Gerçek tanıma işin içinde olanlardan gelir.”

Kamışlı’da ortaokul öğrencisi olan Şatha El Vafi daha önce evinin çok yakınında bulunan Süveyş Kanalı Ortaokulu’na gidiyormuş. Ancak ailesi onu artık bu okula göndermek istemediği için uzak bir mesafede bulunan rejim okuluna gidiyor. 

Al-Monitor’a konuşan Şatha, “Sınıflar çok kalabalık ve gürültülü olduğu için dersleri anlamıyorum. Ama babam ‘Ne kadar sıkıntılı olursa olsun asıl önemlisi kabul gören bir diploma almaktır’ diyor. Eğitimime eski ve tanınmış bir üniversite olan Şam Üniversitesi’nde devam etmek istiyorum” dedi.

Arap edebiyatı dalında doktora sahibi olan Ferid Sadun ise şöyle konuştu: “Eğitim sistemi devlet sisteminin parçasıdır. Özel bir kanuna, anayasaya, devletin belirlediği düzenlemelere tabidir. Eğitim süreci her ülkede belli bir format temelinde yasayla düzenlenir.” 

Öğrencilerin istikbali için meşruiyetin her şeyden önemli olduğunu vurgulayan Sadun şöyle devam etti: “Müfredatın geçerliliği devletin geçerliliğine, meşruiyetine, tanınmasına bağlıdır. Bir devlet, bölge veya sistem tanınmıyorsa müfredatı ve diplomaları da kabul görmüyor ve öğrenciler üniversitede okuma hakkını yitiriyor. Başka bir deyişle, kuzeydoğu Suriye’deki bölgenin ne olacağı belli değil ve hiçbir üniversite özyönetimin müfredatını tanımıyor.” 

Hac Ali’nin verdiği rakamlara göre Cezire’de bin 652 ilköğretim okulu, 405 hazırlık okulu ve 86 ortaokul var. İlk ve orta öğretim veren okul sayısı 82. Bunlarda özyönetime bağlı 20 bin 913 öğretmen görev yapıyor. İlköğretimde kayıtlı 200 bin 901 öğrencinin yanı sıra, 24 bin 820 hazırlık okulu öğrencisi ve 4 bin 768 lise öğrencisi var. 

Eğitim Bakanlığı’ndan bir kaynak ise bu rakamların kuşkulu olduğunu ve özyönetime bağlı pek çok okulun aslında rejim müfredatını sürdürdüğünü söyledi.

Kimliğinin saklı kalması kaydıyla konuşan kaynak, rejim okullarına gitmek isteyen öğrenci sayısının çok fazla olduğunu, bu nedenle Kamışlı ve Haseke’de “güvenlik meydanı” diye tabir edilen bölgelerde bazı kamu binalarının geçici olarak okula dönüştürüldüğünü söyledi. “Güvenlik meydanları” bahsi geçen kentlerde halen rejim kontrolünde olan ve güvenlik kurumlarıyla okulların bulunduğu bölgelere deniyor.

Kaynağa göre 2018’de 161 bin 600’ü bulan terk sayısındaki artışa rağmen 30-35 kişilik sınıflarda öğrenci sayısı 80’e ulaşıyor. Bu sayının bu yıl daha da artabileceğini belirten kaynak, “Güvenlik meydanlarında ve rejim kontrolündeki diğer bölgelerde bulunan rejim okullarında öğrenci sayısı yaklaşık 496 bin 400” dedi.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Eğitim, Kürtler ve Kürdistan

Shivan Ibrahim is a journalist who holds a master's degree in philosophy. He writes opinion articles and covers social, political and civil topics in several Arabic and Kurdish periodicals and newspapers.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept