Rusya ve Orta Doğu

Rusya Suriye’yle ticarette İran hakimiyetini kırabilir mi?

By
p
Article Summary
Rusya’nın Suriye’yle ticarette İran’ın payını azaltıp azaltamayacağı tartışılırken bu rekabette Rusya’nın işi şimdilik zor görünüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Rusya Başbakan Yardımcısı Yuri Borisov’un geçen ay Şam’a giderek Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad’la görüşmesi, Rusya’nın Suriye’de nasıl bir ticari rol oynayacağı ve İran’ın hakimiyetine meydan okuyup okuyamayacağı konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Borisov Rusya’yla Suriye arasında kurulan Ticari, Ekonomik, Bilimsel ve Teknik İşbirliği Komisyonu’nun eş başkanlığını yürütüyor.

20 Nisan’daki ziyaret, Suriye’nin Tartus limanının 49 yıllığına Rusya’ya kiralanmasını öngören anlaşmayı da yeniden gündeme taşıdı. ABD’nin yaptırımları nedeniyle 2011’den bu yana en kötü yakıt krizini yaşayan Şam, daha önce Tahran tarafından sağlanan ve şu an askıya alınan petrol tedarikini, Rusya’nın yeni teklifleriyle çeşitlendirmek istiyor. Rusya-Suriye ticaretinin mevcut durumuna bakıldığında bu tür planlar oldukça iddialı görünüyor.

Russian Foreign Trade (Rus Dış Ticareti) sitesinin Rusya Federal Gümrükler İdaresi’nden aldığı bilgilere dayanarak derlediği son verilere göre Rusya’nın Suriye’yle ticareti 2018 yılında bir önceki yıla göre yüzde 42 artarak 401.5 milyon dolara ulaştı. Rusya bu rakamla yine de Nisan 2017’de Suriye’yle yıllık ticaretinin 1 milyar doları aştığını açıklayan İran’ın çok gerisinde kaldı. Ayrıca Türkiye, Suudi Arabistan, Irak, Lübnan, Ürdün ve Çin’e de yetişemiyor.

2018 ticaret hacmine göre Rusya’nın Suriye’ye ihracatı yüzde 42’lik artışla 397 milyon dolara ulaşırken, ithalatı da yüzde 45.6 artarak 4.2 milyon doları aştı. 2017’de Rusya’nın ticaret ortakları arasında 92. sırada olan Suriye, 2018’de 87. sıraya yükseldi. Ağırlıklı kalemlere bakıldığında Rus ihracatının yüzde 43’ünü gizli kalemler, yüzde 23’ünü ağaç ürünleri (2017’de yüzde 16), yüzde 14’ünü gıda ürünleri ve tarımsal malzemeler (2017’de yüzde 35), yüzde 9’unu makine ve taşıtlar (2017’de yüzde 5), yüzde 8.5’ini de kimyasal ürünler (2017’de yüzde 10.5) oluşturdu. 2017’ye göre en büyük artışlar 41 milyon dolarla basım sanayii ürünlerinde, 15 milyon dolarla hayvansal ve bitkisel yağlarda ve 14 milyon dolarla elektrikli teçhizatta kaydedildi. Gerileyen kalemlere bakıldığında hububat ihracatı 31 milyon dolar, tütün ihracatı da 24 milyon dolar azaldı.

Rusya’nın Suriye’den ithalatında ise en büyük kalemi meyve ve kabuklu yemişler dahil gıda ürünleri ve tarımsal hammaddeler oluşturuyor. Bu kalemin payı 2017’de yüzde 95 iken 2018’de bir miktar azalarak yüzde 93 oldu.

Nüfus Sayımı ve Ekonomik Enformasyon Merkezi’nin verilerine göre Suriye’nin 2017’deki ithalatının toplam değeri 3 trilyon Suriye Lirası olarak tahmin ediliyor. Bu rakam 1 Ocak 2018 tarihindeki kura göre 6.9 milyar dolar ederken, “karaborsa” kuruna göre 6 milyar doların altında kalıyor. Suriye’nin ithalatı ise 351 milyon Suriye Lirası (810 bin dolar) olarak görünüyor.

Şam ve Moskova ekonomik işbirliğinin, askeri koordinasyonun ve siyasi diyaloğun seviyesini yükseltme yönünde politika izleyeceklerini açıklamış durumdalar.

Taraflar Ekim 2014’te gümrük işbirliği ve idari yardımlaşma anlaşması imzaladılar. 2017’de, gümrük işlemlerini hızlandırmaya dönük bir “yeşil koridor” oluşturmak amacıyla Rusya Federal Gümrük İdaresi ve Suriye Genel Gümrük Dairesi arasında iki ilave anlaşma imzalandı.

Rusya’nın güneyinde faaliyet gösteren Adyg-Yurak şirketi Aralık 2015’te Suriye’nin Akdeniz kıyısındaki Lazkiye’de Rus İhracat Köyü isimli projeyi başlattı. Projenin amacı, Suriye’de üretilen meyve sebzenin duraklamalı Türkiye güzergâhının yerine Lazkiye’den Rusya’nın Karadeniz’deki limanı Novorossiysk’e direkt bir deniz hattı üzerinden Rus tüketiciye ulaştırılmasıydı. Proje kapsamında Suriye’de tasnif ve depolama tesislerinin yapımı öngörülüyordu.

Magnet marketler zinciri ve Food City gibi önemli Rus şirketleri 2015-2017 döneminde Suriye ürünlerine ilgi göstermiş olsalar da Rus İhracat Köyü sorunlarla karşılaştı. Bunların nedeni, Suriye’de kaliteli meyve ve sebze üretiminin savaş koşullarında yetersiz kalması, az miktardaki sevkiyatların yüksek maliyet doğurması ve Rusya’ya giren tarımsal ürünlerin gümrük değerlerini hesaplama sorununun büyük ölçüde çözümsüz kalmasıydı. Neticede Rusya 2018 yılında Suriye’den ancak 440 bin dolar değerinde sebze ithal etti. Kıyaslayacak olursak Çin’den 412 milyon dolar, Azerbaycan’dan 225 milyon dolar, İsrail’den 178 milyon dolar, Mısır’dan 171 milyon dolar değerinde sebze ithal edildi. Meyve ve kabuklu yemişler kaleminde de benzer bir durum yaşandı. Rusya’nın Suriye’den alımları 2.8 milyon dolar seviyesinde kalırken, Ekvador’dan 1.1 milyar dolar, Türkiye’den 792 milyon dolar, Çin’den 422 milyon dolar, Azerbaycan’dan 264 milyon ve Güney Afrika’dan 231 milyon değerinde ithalat yapıldı.

Bu arada, Rusya Başbakanı Dimitri Medvedev 31 Aralık’ta Suriye ürünlerinin Rus pazarına daha rahat ulaşması amacıyla tercihli gümrük prosedürleri konusunda görüşmeler yapılması için talimatı verdi.

8-10 Nisan’da Moskova’da düzenlenen Arabia-Expo fuarına ve 18-20 Nisan’da Kırım’da gerçekleşen Yalta Uluslararası Ekonomik Forumu’na katılan bazı Arap yatırımcılara göre Rusya’nın Suriye’ye ticari imtiyazlar sağlaması, Şam’ın Kırım’la ekonomik ilişkileri geliştirme iradesine bağlı olabilir. Bu yöndeki fikirler bir süredir zaten gündemde. Suriye ve Kırım arasında görüşülen konulardan biri, ortak bir ticaret kuruluşunun ve ortak bir deniz nakliyat şirketinin kurulması. Bu kapsamda Kırım’ın buğday, metal ve elektrikli aletler satması karşılığında Suriye’den meyve, sebze, kabuklu yemişler ve fosfat alması düşünülüyor.

İlginçtir ki Belarus mütevazı ticaret hacmine rağmen Suriye’yle ticarette Rusya’ya rakip çıkabilir. Belarus 2017’de Suriye’ye 6.3 milyon dolarlık ihracat yaptı. Suriye’nin Belarus’a ihracatı ise 7.4 milyon dolar değerinde ve Rusya’ya yaptığı 2.9 milyon dolarlık ihracatın epey üzerindeydi.

Belarus Ticaret ve Sanayi Odası’na göre Suriye’yle ticaret 2018’de 50 milyon dolara ulaştı. Minsk Otomobil Fabrikası ve Minsk Traktör İşletmeleri Suriye pazarına girmek için ağır kamyon üreticisi Kamaz, Concern Traktör Fabrikası gibi Rus üreticilerle rekabet ediyor. Belarus aynı zamanda Suriye'nin Sakkal & Sons şirketiyle işbirliği yaparak Lübnan pazarına da ürün satmayı amaçlıyor.

Ukrayna’ya bakıldığında bu ülkenin de Suriye’yle ticareti savaşın başladığı 2011 yılından önce Rusya-Suriye ticaretinin biraz üzerindeydi. World Integrated Trade Solution isimli ticari veri sitesine göre Ukrayna’nın Suriye’ye ihracatı 2010 yılında 1.13 milyar dolar seviyesindeydi. Rusya’nınki ise 1.11 milyar dolardı. Ukrayna Hükümeti’nin Haziran 2014’te Suriye’ye yönelik AB yaptırımlarına ve BM’de Şam karıştı cepheye katılması üzerine Ukrayna ve Suriye hükümetleri arasındaki ticaret sıfıra indi. Ancak hükümetin aksine, Ukraynalı iş insanları Suriye’ye ihracatı sürdürdüler. Ağırlıkla yumuşak buğday, metal ürünleri ve yem mısırı satan Ukraynalılar, damping fiyatlarıyla zaman zaman Rus rakiplerini geçtiler. Ukrayna Suriye’ye ihracatını 2017 yılında 8.62 milyon dolar olarak açıklamıştı.

Sonuç olarak, Moskova ve Şam’ın olumlu sinyallerine rağmen ikili ticarette İran aleyhine büyük bir artış öngörmek için henüz çok erken olduğu anlaşılıyor. Rusya’ya kiralanan Tartus limanının kullanımı ise büyük ölçüde fosfat ve başka ürünlerin Rusya’ya ve de üçüncü ülkelere ihracıyla sınırlı kalabilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: ekonomi ve ticaret, Yaptırımlar, Suriye'de Rusya

Igor A. Matveev is a Russian expert on Syria and the Middle East with a background in diplomacy. He is currently a visiting lecturer at the School of Government and International Affairs at the Moscow State Institute of International Relations (MGIMO-University). From 2014-2017, he headed the Trade and Economic Division of the Russian Embassy in Damascus. Matveev is the author of a series of books and articles dedicated to Syria's history, economy and foreign policy, including his latest “The Economic Impact of the Syria Crisis: Lessons and Prospects” (Beirut: Arab Scientific Publishers, 2018).

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept