S-400 krizi: Türkiye’nin Trump’a bel bağlaması ne kadar gerçekçi?

Rusya’dan hava savunma sistemi almayı planlayan Türkiye, ABD’nin yaptırımlarından muaf tutulmak için Başkan Donald Trump’a umut bağlıyor ancak bu konuda herhangi bir yumuşamaya Kongre ciddi engeller koyacak. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Moskova’nın merkezinde Zafer Günü geçidinin provaları esnasında görüntülenen S-400 hava savunma sistemine ait seyyar füze fırlatıcısı, 5 Mayıs 2014 Photo by REUTERS/Grigory Dukor.

Nis 19, 2019

Türkiye Rusya’dan S-400 hava savunma sistemini teslim almaya hazırlanırken Türk yetkilileri bu hafta doğrudan Başkan Donald Trump’a seslenerek Türkiye’nin olası ABD yaptırımlarından muaf tutulmasını istediler. Ne var ki Trump buna istekli olsa bile Kongre böyle bir muafiyete ciddi engeller çıkaracak.

Yaptırım riski, Rus askeri ve savunma endüstrisi ile alıcılarını hedef alan 2017 tarihli Amerika’nın Karşıtlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası’ndan (CAATSA) kaynaklanıyor. Türk Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın Washington’da basına yaptığı açıklamada “Başkan Trump'ın bu konuda muafiyet yetkisini kullanmasını bekleriz” dedi.

Ancak yasa Başkan’a fazla esneklik tanımıyor. Trump’ın kendisi bile 2017’de yasayı onaylarken bu konuda ağır eleştirilerde bulunmuştu. Kongre geçen yılki savunma yetki yasasında dönemin Savunma Bakanı Jim Mattis’in talebi üzerine muafiyet yetkisini genişletti. Mattis yasayı yumuşatma talebini “Rus silahlarına bağımlılığını sonlandırmayı amaçlayan ülkelere yardımcı olma imkânı sağlamak” gerekçesi ile açıklamıştı.

Ancak Al-Monitor’un görüştüğü uzmanlar muafiyet yetkisinin Moskova’yla uzun süreli savunma bağları olup bunları azaltmaya çalışan Asya’daki ABD müttefiklerine yardımcı olmak için genişletildiğine dikkat çekiyorlar. Yıllardır Batı’ya yakın bir NATO müttefiki olan Türkiye’nin durumu ise bambaşka.

Türk yetkililer 2.5 milyar dolarlık S-400 alımının “bitmiş bir iş” olduğunu söylüyorlar. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yeni bir sistemin ortak üretimini gündeme getirerek Rusya’yla işbirliğinin S-400’lerin yerleştirilmesinden sonra da sürebileceğine işaret ediyor. ABD ise S-400 anlaşmasının NATO’nun menfaatlerini tehdit ettiğini ve F-35 savaş uçağı programında yer alan Türkiye’nin konumuyla bağdaşmadığını vurguluyor.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi’nin yaptırımlar konusunda uzmanlaşan araştırmacısı Neil Bhatiya muafiyet yetkisinin genişletilmesi konusunda şöyle konuştu: “Kongre’nin bunu, Rus savunma sektöründen uzaklaşmak için samimi çaba sarf eden ama bunu hemen yapamayan Hindistan, Endonezya ve Vietnam gibi ülkelere yönelik yaptığı aşikârdı. Kimse Türkiye’yi böyle bir hoşgörüden yararlanabilecek adaylar arasında zikretmemişti.”

Hindistan da Rusya’dan hava savunma sistemi aldı ancak ABD’nin Çin’e karşı çabalarında kilit bir ortak olarak görüldüğü için geçen yıl kabul edilen muafiyet kapsamında yaptırımdan kurtulma imkânına kavuşuyor. Mattis’in istifasının ardından savunma bakanlığına vekâlet eden ve Türk mevkidaşını Pentagon’da ağırlayarak S-400 konusunu görüşen Patrick Shanahan, Çin’i ABD için başlıca ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlıyor.

S-400’lerin haziranda teslim edilmesi beklenirken, Al-Monitor’a konuşan bir savunma yetkilisi ABD’nin karşı teklifte bulunduğunu ve Türkiye’nin şimdi bu konuda karar vermesi gerektiğini belirtti. Yetkiliye göre önerilen anlaşma gereğince Türkiye’ye 2020-2024 yılları arasında ABD’nin müttefiki bir ülkeden ödünç alınarak Patriot savunma sistemleri temin edilecek ve ardından ABD Türkiye’ye ciddi bir indirimle kendisine ait olacak bataryalar verecek.

Görüşmeler bu hafta halen çıkmazda görünüyordu ama buna rağmen Shanahan Türk mevkidaşı Hulusi Akar’ı “stratejik ortak” olarak niteledi ve Salı günkü görüşmelerinde not tutan görevlilerin bulunmadığını söyleyerek ABD’nin çözüm inancını koruduğuna işaret etmiş oldu. Pentagon Sözcüsü Charles Summers da “Türkiye’nin S-400 alma isteğinden vazgeçeceğine dair umudumuzu koruyoruz ve bu konuyu aşmak için görüşme ve istişarelerimizi sürdürüyoruz” dedi.

Cuma günü Arnavutluk savunma bakanı için düzenlenen karşılama töreninde gazetecilere konuşan Shanahan da “Çözüm bulabileceğimizi umuyorum” dedi ve Akar’la yapılan görüşmenin ardından buna “daha yakın” olduklarını belirtti.

Dışişleri Bakanı Mike Pompeo geçtiğimiz günlerde Senato Dış İlişkiler Komitesi’ne bilgi verirken Türkiye’nin S-400’leri teslim alması hâlinde F-35 programından çıkarılacağını Türk yetkililere ilettiğini açıklamıştı. ABD yapımı F-35 savaş uçaklarından 100 tane almayı planlayan Türkiye, uçağın gövdesi ve başka bazı parçalarının üreticisi olarak programa 1,25 milyar dolar yatırmış durumda. Rusya’nın ABD teknolojisinin sırlarını ele geçirebileceği kaygısına karşı Türkiye S-400’leri NATO sistemlerine entegre etmeyeceğini söylüyor.

Pompeo ABD’nin S-400 anlaşmasına misillemede bulunacağından bahsetmedi ancak Kongre Türkiye’nin Rus sistemini teslim alması hâlinde yaptırımlara maruz kalacağı konusunda ısrarlı.

Senato dış ilişkiler ve savunma komitelerinin üst düzey üyeleri geçtiğimiz günlerde New York Times gazetesine yazdıkları makalede “Türkiye’nin F-35 programında önemli bir ortak olduğunu ama vazgeçilmez olmadığını” belirttiler.

Trump’ın yaptırım yasasını es geçmeye kalkması hâlinde uzmanlar Kongre’den güçlü bir karşı tepki bekliyorlar. Bhatiya’ya göre “Başkan eğer Türkiye’nin S-400’lerin teslimatıyla hiçbir kıstası ihlal etmediğini Kongre nezdinde tasdiklemeye kalkarsa bunu geri püskürtmek için her türlü yol denenecektir.”

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Türkiye hapsolduğu çemberi kırabilir mi?
Fehim Taştekin | Savunma ve güvenlik iş birliği | May 23, 2020
Kıbrıs’a silah ambargosu kalkacak mı? Trump kararı Pompeo’ya havale etti
Bryant Harris | Yaptırımlar | Nis 14, 2020
Korona virüsü Türk-Amerikan ilişkilerine iyi mi geldi?
Kadri Gürsel | Türkiye ekonomisi | Nis 14, 2020
ABD Adalet Bakanlığı’ndan TRT’ye ‘yabancı ajan kaydı’ talimatı
Aaron Schaffer | türk-kürt çatışması | Mar 19, 2020
Washington SDG’ye ayrılan bütçeyi kısıyor
Jack Detsch | Donald Trump | Şub 20, 2020

Recent Podcasts

Featured Video