Filistin'in Nabzı

Musul geleceğinin özeti: Dikkat patlama tehlikesi!

By
p
Article Summary
Irak’ta İslam Devleti’ne karşı verilen savaşın sona ermesine rağmen vatandaşların çoğu patlayıcı madde tehlikesi nedeniyle evlerine dönmekten korkuyorlar. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

MUSUL, Irak — 13 yaşındaki erkek çocuklarının doldurduğu sınıf günün son dersine oldukça hareketli ve canlı giriyor. Dersin konusu mühim. Çocukları bilgilendirmeye gelen konuklardan biri tahtaya üstünde muhtelif resimler olan posterler asıyor. Resimlerin bazıları daha anlaşılır: El bombaları, patlamamış top mermileri. Bazılarında ise bebek ya da oyuncak gibi ilginç şeylerin fotoğrafı var.

Yalnızca erkek çocukların gittiği Emir Abdullah Okulu’nda BM Mayın Eylem Servisi (UNMAS) tarafından, Irak Sağlık ve Sosyal Güvenlik Kurumu’nun koordinasyonuyla verilen bu eğitim, öğrencilerin hayatları boyunca alacakları en önemli ders olabilir. Zira eğitimlerin amacı patlayıcı düzeneklerin yol açtığı ölüm ve yaralanmaları engellemek.

UNMAS Irak Başkanı Pehr Lodhammar programın önemini şöyle anlatıyor: “Bilhassa Musul’un batısındaki patlayıcı tehlikesi daha önce hiçbir yerde görmediğimiz boyutlarda.”

Bir eğitmen çocuklara şüpheli bir şey gördüklerinde ne yapmaları gerektiğini soruyor, parmaklar kalkıyor. Seçilen öğrenci yanıt veriyor: “Bir büyüğe haber vermeliyiz.”

Bu, aynı sınıfa verilen ikinci risk eğitimi. Eğitmenlerden biri yapılması gerekenleri üzerine basa basa tekrarlıyor: Önce çevrenizdeki çocuklara söyleyin, büyüklerinize haber verin. Sonra acil sivil savunma hattını arayarak haber verin ve etraftaki herkesi etraftan uzaklaştırın.

Musul İslam Devleti’nde kurtarılalı iki yıl oldu ancak savaştan kalan patlayıcıların ve radikal grupların bıraktıkları el yapımı bombaların temizlenmesi sekiz yıl daha alacak. Kesin bir rakam olmasa da BM’nin tahminlerine göre Irak’ta her yıl bu tür patlayıcılar yüzünden ölen insan sayısı binleri buluyor.

UNMAS risk eğitimi uzmanlarından Emre Raad son olarak Musul’un batısında bulunan Nuri Camii’nin yıkılan duvarının altında üç çocuk bulduğunu anlatıyor: “Biri el yapımı patlayıcıya basarak ölmüş, diğer ikisi de yaralıydı. Bu tip patlamalar öldürmese bile, ki çoğu zaman ölümle sonuçlanıyor, göz ya da uzuv kaybı gibi büyük yaralara yol açıyorlar.”

Sınıftaki eğitmenler de öğrencilere benzer bir olay anlatıyorlar: Musul’un batısındaki bir yolda soğan çuvalı gören baba ve oğul, çuvalı almaya çalıştıklarında İD tarafından içine yerleştirilen patlayıcı infilak ederek ikisini de öldürmüş.

13 yaşındaki Muhammed Riad risk eğitimi ve BM ile Irak Hükümeti tarafından yapılan patlayıcı temizliği sayesinde Musul’da dolaşırken artık daha rahat hissettiğini söylüyor. Riad Al-Monitor’a “Musul ilk kurtarıldığında korkuyordum, artık giderek daha güvenli hâle geliyor” diyor.

UNMAS eğitmeni Raad da risk eğitimlerinin ardından sivil savunma ve mayın temizleme ekiplerine gelen çağrıların arttığına işaret ederek şunları aktarıyor: “Pek çok insan bu konuda ne yapılması gerektiğini bilmiyordu. Düzenekleri kendi başlarına etkisiz hâle getirmeye çalışıyorlardı. Şimdi iki yönlü bir bilgi akışı sağlanmış oldu. Toplumun farkındalığı artıyor, resmi makamlar da temizlenmesi gereken yeni alanlardan haberdar oluyor.”

Eğitmenler ve yetkililer ülke içinde yurtlarından olan insanların sığındığı kampların yanı sıra iş yerleri ve halk eğitim merkezlerinde de seminerler veriyorlar. Evlere kitapçıklar dağıtılıyor, temizlenmemiş bölgelerde şüpheli cisimlere dikkat çekmek tabelalar asılıyor.

Kentin İD’le mücadelede büyük zarar gören batı kesimi en çok patlayıcı döşenen bölgelerin de başında geliyor. Dünya Bankası’nın tahminlerine göre Temmuz 2017’de sona eren mücadele sırasında toplam 130 bin ev zarar görmüş ya da yıkıldı.

Avustralya’nın desteğiyle UNMAS tarafından 2017-2018 yılları arasında yapılan bir araştırmaya göre kent sakinlerinin savaş bitmesine rağmen evlerine dönmeme sebeplerinin başında patlayıcılardan kaynaklanan tehlike geliyor.

UNMAS ve uluslararası STK’lar henüz Musul’un tarihi kent merkezini de henüz patlayıcılardan tamamen arındırabilmiş değiller. Uluslararası koalisyon İD’le mücadele operasyonunu başlattığında örgüt savaşçıları tarihi kentin dar sokaklarına gizlenmişlerdi. En büyük yıkım da bu nedenle bu alanda yaşandı. Musul merkezinin kontrolü Irak ordusunun kontrolünde ve alan şimdilik sadece yerin üstündeki patlayıcılardan temizlendi. Bu da BM Kalkınma Ajansı UNDP’nin bölgede düzenlediği onarım ve altyapı çalışmaları için çözülmesi gereken sorunların başında geliyor.

Savaşta havadan atılan füzelerin yerin 7 metre altına nüfuz edebildiğini ve Musul’da hâlen kaldırılamayan 7 milyon tonluk bir enkaz yığını bulunduğuna işaret eden Lodhammar da şunları aktarıyor: “UNDP’nin onarım çalışması yaparken enkazları kaldırmak için kepçe kullanması lâzımdı ve patlayıcıların büyük bir sorun olduğu o zaman anlaşıldı.”

Lodhammar ev içlerinde yapılacak patlayıcı taraması için ise yasal düzenleme gerektiğini belirterek şöyle diyor: “Biz bir evi temizlerken patlama olur da eve zarar gelirse olacakları tahmin etmek zor değil. … Bunun için bir tazmin mekanizması olmalı, görevliler olası zararlardan hukuken sorumlu tutulmamalı.”

Dolayısıyla UNMAS şu an okullar, hastaneler ve su arıtma tesisleri gibi önemli toplu alanları temizlemekle ilgileniyor. UNMAS ve yerel ortakları geçen iki yıl içinde yaklaşık bin 500 yaşamsal alanı temizledi ve bunlara El Şifa Hastanesi yerleşkesi de dahil.

Dicle Nehri’nin batı kıyısında bulunan El Şifa, İD tarafından tahrip edilmeden önce Irak’ın en büyük ikinci hastanesiydi. Hastanenin bulunduğu yerleşkeden sadece son 16 ay içerisinde 3 bini aşkın patlayıcı düzenek temizlendi. Bunlara, muhtelif el yapımı patlayıcıların yanı sıra güdümlü el bombaları ve canlı bomba kemerleri de dahil.

Yerleşkede şimdi UNMAS’ın yerel ortaklarının yetkililerine eğitim veriliyor. Eskiden Irak ordusunda görev alan Kudar Yasin de Musul’da el yapımı patlayıcıları temizlemek için eğitim alan isimlerden biri. Yasin ve diğer katılımcılara UNMAS için çalışan ve bir İngiliz-Amerikan ortaklığı olan G4S şirketi eğitim veriyor.

Arama faaliyetlerinin en kritik aşaması düzeneğin gözle tespitini gerektiren insan taraması. Uzman olmayan bir göz için el yapımı patlayıcı parçalarını gözden kaçırmak işten bile değil. Örneğin yerde bir çizik gibi görünen ve ince bir metalden ibaret olan teller. Düşük metal yoğunluğu nedeniyle metal dedektörler tarafından bile her zaman saptanamayan bu teller, üzerine basıldığında infilak ediyorlar.

Bunlarla uğraşmaktan hiç korkmadığını belirten Yasin ise Al-Monitor’a şöyle diyor: “Kendime ve bana bu konuda ders veren, tecrübe kazandıran eğitmenlerime güveniyorum. Daima çok dikkatli davranıyoruz ve güvenlik protokollerini asla aksatmıyoruz."

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: İslam Devleti

Tessa Fox is a freelance journalist, photographer and filmmaker focusing on war and conflict, indigenous affairs and the environment. Fox has worked for Middle East Eye, Deutsche Welle, The Independent, the Mail & Guardian (South Africa), Knack (Belgium), Australian Broadcasting Corporation, SBS World News, New Matilda, VICE/i-D and Crikey. Her work has been a finalist for the Dart Centre for Journalism and Trauma Asia's Pacific Prize. As a correspondent, Tessa has reported from Palestine, Turkey, Myanmar, Ethiopia, Russia, Vanuatu, the Solomon Islands, Australia and various EU countries.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept