Irak'ın Nabzı

ABD yaptırımları: İran, Irak’ı sözünden dönmekle itham ediyor

By
p
Article Summary
Irak’ın ABD yaptırımlarına riayet ettiğini ve İran’la bazı enerji anlaşmalarını iptal ettiğini söyleyen İran Petrol Bakanı, bu şaşırtıcı açıklamayı niçin yaptı? İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

İran ve Irak, ilişkilerinin durumu konusunda fikir ayrılığına düştü. Tahran terk edildiğini öne sürerken, Bağdat sadık olduğunu söylüyor.

İran Petrol Bakanı Bican Zengene 7 Şubat’ta Irak’ın “bazı petrol anlaşmalarından çark ettiğini, sınırdaki petrol sahalarına yatırım yapmayı ve İran’a (2 milyar dolar tutarındaki) borcunu ödemeyi reddettiğini” söyleyerek Iraklı yetkilileri şaşırttı. Bakana göre “Bağdat, ABD yaptırımlarına uyma iradesiyle günde 11 bin varil petrol ticareti yapmamızı sağlayan Kerkük anlaşması gibi ufak çaplı bazı anlaşmaları iptal etti.”

Irak bahsi geçen anlaşmayı ABD’nin baskısıyla kasım ayında sonlandırmıştı. ABD sadece İran’a değil, İran’la ticareti sürdürerek yaptırımlara meydan okuyan ülkelere de yaptırım uyguluyor.

Ancak Zengene’nin sözleri ocakta Irak Petrol Bakanı Samir Gazban’la Bağdat’ta yaptığı görüşmenin sonucuyla çelişiyor. Taraflar o görüşmede Irak’ın İran’dan gaz alması ve sınırdaki bazı sahaları geliştirmesi konusunda anlaşmışlardı.

Aradan geçen üç haftada göze çarpan bir siyasi gelişme olmadı. Irak hükümeti de bilindiği kadarıyla Zengene’nin sözlerini doğrulayan herhangi bir karar almadı. Aksine, Zengene’nin açıklamasından kısa süre bir sonra 11 Şubat’ta Irak Elektrik Bakanlığı, İran’ın elektrik nakil ve dağıtımı şirketi Tavanir üzerinden elektrik alımını öngören anlaşmayı bir yıl uzattığını duyurdu.

Dahası Irak Başbakanı Adil Abdül Mehdi 6 Şubat’ta görüştüğü İran heyetine Irak’ın “İran’a karşı yaptırımlar sisteminin parçası olmayacağını” söyledi.

Ancak görünen o ki İran Irak’ın bu pozisyonunu koruyacağından kuşku duyuyor. Nitekim 13 Şubat’ta Kuveyt Emiri’yle bir araya gelen Irak Meclis Başkanı Muhammed El Halbusi Kuveyt’ten elektrik alma olasılığını görüştü. Böyle bir durumda İran’dan elektrik ithalatı muhakkak ki etkilenecek.

Irak Petrol Bakanlığı’na danışmanlık yapan petrol uzmanı Hamza El Cevahiri, Al-Monitor’a yaptığı açıklamada Irak’ın mevcut koşullar üzerinde fazla kontrol sahibi olmadığına dikkat çekti: “Irak petrol alanında İran’la işbirliğinin sürdürmekte ısrar etse de ABD kontrolünde olan petrol alım satım mekanizmaları engel oluşturacak.”

Cevahiri bir yanlış anlama ihtimalinden de söz etti: “Gerçek şu ki Irak’ın zaten Zengene’nin bahsettiği ortak petrol sahalarını geliştirme amacı yok. Çünkü bunlar hâlihazırda Bağdat için öncelik değil.” Uzmana göre sağlanan anlaşma, zaten geliştirilmiş olan iki ortak sahayla ilgili.

Her hâlükârda ABD yaptırımlarının buradaki çalışmaları engelleyeceğini vurgulayan Cevahiri şöyle devam etti: “Irak ve İran büyük bir saha olan Badra ortak sahasını geliştirdiler. Şimdi küresel bir şirketin burada üretim faaliyetlerine başlaması ve iki tarafa paylarını vermesi gerekiyor.”

Cevahiri’nin verdiği bilgiye göre Irak elektrik üreten türbinleri çalıştırmak için ülkenin güney ve doğusundaki boru hatları üzerinden İran’dan günde yaklaşık 1.5 milyar metreküp gaz ithal ediyor. Ancak “Washington Irak’ın gaz ve elektrik alanında İran’la işbirliğini kesmesi için ısrar ediyor ve bu da Irak için çözülmesi gereken ciddi bir sorun.”

Zengene’nin sözleri, Iraklı yetkililerin İran’la işbirliğini sürdürme ve ABD yaptırımlarına uymama yönündeki açıklamalarıyla da çelişiyor. Irak Petrol Bakanlığı’nın bir başka uzmanı Muhammed Zeki İbrahim Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Zengene’nin açıklamaları, ABD yaptırımlarının İran’a etkisinden bağımsız olarak Irak’ın petrol politikasını yanlış yorumlamasından kaynaklanıyor. Irak İran’dan gaz alım anlaşmasını bir yıl daha uzatırken yaptırımlara zaten riayet etmiyor. İran’dan petrol alımlarından vazgeçmek de en azından 2022’ye kadar zor. İkili ilişkilerin sürmesinin bir nedeni bu. Şu an böyle bir şeyin olması sadece Basra’da 2 bin 500 ilâ 3 bin megavatlık bir açık anlamına gelir.”

Bağdat’ın attığı adımlar Zengene’nin yargısının aksine ikili ilişkilerin güçlenmesini amaçlıyor. Örneğin Irak Sanayi ve Maden Bakanı Salih Abdullah El Cuburi 11 Şubat’ta sanayi sektörünü kalkındırmakta İranlı şirketlerin tecrübesinden yararlanmak istediklerini söyledi. Basra Valisi Esad El Eydani de aynı gün önemli bir açıklama yaparak “Basra İran’a yönelik ABD yaptırımlarının parçası olamayacak.” dedi.

El Hedef Siyaset ve Medya Analizleri Ağı’nın İran odaklı analisti Kâzım El Hac’a göre Tahran Irak’la ilişkilerini petrol dışı alanlarda pekiştirmeye yönelişmiş görünüyor ve Washington’a Irak’taki varlığının ne kadar köklü olduğu mesajını veriyor. Hac’a göre “ABD her hâlükârda istediği etkiyi yaratamaz çünkü İran’ın bütçesi petrole bağımlı değil.”

Irak petrol ve planlama bakanlıklarından kaynaklara sadece teknik sorulara yanıt verdiklerini, Zengene’nin sözleri dâhil siyasi meselelerde yorum yapmadıklarını söyleyerek konu hakkında konuşmak istemediler.

İran’la Irak’ın enerji alanındaki ilişkileri belli ki zor bir dönemden geçiyor. ABD bu ilişkilerin kesilmesi için baskı yapıyor ve bilhassa mali işlemler bakımından bu hedefin peşinden gitme imkânına sahip görünüyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni

Adnan Abu Zeed, Iraklı bir gazeteci yazardır. Zeed, Irak’ta mühendislik teknolojileri bölümünden mezun olmuş, devamında ise Hollanda’da medya teknolojileri okumuştur.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept