İran’da susuzluk sorunu siyasi boyut kazanıyor

İran’da yaşanan ciddi kuraklık siyasi yüzünü göstermeye başlarken krizin vurduğu bölgeleri temsil eden vekiller, zaten azalmış olan su kaynaklarının “adaletsiz” paylaşımını protesto ediyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor İran’ın İsfahan kentinde Zayende Nehri üzerindeki Si-o-Se Pol Köprüsü’nün (33 Kemerli Köprü) genel görünümü, 11 Nisan 2018. Nehirden su çekildiği için Zayende bugün İsfahan’a ulaşmadan kuruyor. Photo by GETTY/Atta Kenare.
Ehsan Bodaghi

Ehsan Bodaghi

@EhsanBodaghi

İşlenmiş konular

Su sorunları

Ara 31, 2018

İran’da su sıkıntısının ürkütücü boyutlara ulaştığı İsfahan eyaletini temsil eden 18 parlamento üyesi, su kaynaklarının adaletsiz paylaşıldığını öne sürerek simgesel bir protesto olarak topluca istifa ettiler. Aynı su kaynaklarından yararlanan üç başka eyaletin vekilleri ise buna tepki olarak yazdıkları açık mektupta devletin üç erkini temsil eden cumhurbaşkanı, meclis başkanı ve yargının başı ile ülkenin nüfuzlu kurumu Milli Güvenlik Yüksek Konseyi’nin giderek derinleşen su paylaşımı sorununa müdahale edip çözüm bulmalarını istediler.

İran’da su kavgası ilk kez yaşanmıyor. Geçtiğimiz ağustosta İçişleri Bakanı, yaklaşık 140 günlük bir sürede su nedeniyle en az 20 çatışmanın yaşandığını, bunların bazılarının ölümlü olaylar olduğunu belirtti.

Halk arasında su yüzünden çıkan gerilimler de İran’da yeni değil. Ancak kriz son yıllarda kötüye gitmekle kalmadı, yeni alanlara sıçradı. Geleneksel olarak su zengini sayılan Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Kohgiluye ve Buyer-Ahmed, Çaharmahal ve Bahtiyari, Huzistan, Mazenderan, Gilan ve Gülistan gibi eyaletler sudan daha büyük paylar kapmak için uğraşıyor ve çekişmeyi açıktan siyasi boyuta taşıyorlar.

Vekillerin 5 Aralık’taki toplu istifasını tetikleyen sebep hükümetin İsfahan eyaletindeki su tedarik projelerini önümüzdeki yılın bütçesinden çıkarma kararı oldu. Öfkeli vekiller hâlâ kararlarında ayak diriyor. İsfahan’ın başlıca su kaynağı, Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletinden doğan ve İran’ın iç bölgesinin en uzun nehri olan Zayende’dir. Zayende’nin sularının nasıl paylaşılacağı konusu, İsfahan eyaleti ile komşuları Yezd, Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletleri ve biraz daha güneybatıdaki Huzistan eyaleti arasındaki gerilimin ana sebebi.

Çaharmahal, Kohgiluye ve Huzistan vekilleri, İsfahanlı meslektaşlarının istifalarından sonra yazdıkları açık mektupta bir taraftan çözüm çağrısı yaparken bir taraftan da üstü kapalı olarak istifaların su kavgalarını körükleyebileceği uyarısında bulundular.

Benzer anlaşmazlıklar, kuzeydeki su zengini Gilan, Mazenderan ve Gülistan eyaletleri ile iç bölgedeki Simnan ve Merkezi eyaletleri arasında da giderek derinleşiyor. Simnan doğumlu olan Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İsfahanlı vekillerin istifasından bir gün önce memleketinde coşkulu bir kalabalığa yaptığı konuşmada Hazar Denizi’nden suyun yönünü değiştirerek gerçekleştirilecek iddialı bir projenin sözünü verdi. Ancak Hazar kıyısındaki üç kuzey eyaletinin vekilleri bu vaadi öfkeyle karşıladı. Ruhani'nin açıklaması meclisteki müttefiklerini bile kızdırdı. Ruhani’nin destekçileri ve muhalifleri bu olayda Cumhurbaşkanı’na karşı aynı kampta buluştu. Ruhani yanlısı bir vekil projeyi kastederek “Bu ihanete izin verilmeyecek.” dedi.

Su sıkıntısı daha önce de Sistan ve Belucistan eyaletinin vekilleri ile Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’i karşı karşıya getirmişti. Konu, Afganistan’dan İran topraklarına akan Helmand Nehri’nin suyundan İran’ın aldığı paydı. Daha da eskiye dayanan su konulu bir başka siyasi anlaşmazlık ise Urmiye Gölü ile ilgili. Gölün su seviyesinin kritik biçimde azalması, Batı Azerbaycan ve Doğu Azerbaycan vekilleri ile farklı hükümetler arasında dinmeyen bir gerilim yarattı.

Su krizinin siyasi yansımaları son yıllarda halkı sokağa döküyor ve bu gösterilerin pek çoğu olaylı geçiyor. Güvenlik güçleri sert müdahalelerde bulunuyor, göstericileri gözaltına alıyor. Bu olayların son örneği, geçtiğimiz yaz Huzistan eyaletinde yaşandı.

İran yönetimi su krizini aşmak için hedef bölgelere su götürmeyi öngören en az 10 tane mega proje başlattı. Ancak projeler hâlâ tamamlanmış değil. Üstelik kuraklık çeken yerlere su verecek olan bölgelerde protestoların baş göstermesi, durumu iyice çetrefilli hâle getirdi.

Giderek kötüleşen su kıtlığıyla ortaya çıkan koşullar, siyasi yansımaların ve halk düzeyindeki gerilimlerin daha da artacağına işaret ediyor. Çevre Dairesi Başkanı İsa Kalantari’nin geçtiğimiz ağustosta yaptığı açıklama krizin vahametini tüm çıplaklığıyla ortaya koydu. Kalantari’ye göre İran’ın su kaynakları 40-50 yıl içerisinde tamamen tükenecek. Aynı yetkili daha önce su sıkıntısı yaşayan bölgelerden toplu göçler yaşandığı konusunda uyarıda bulunmuştu.

NASA’nın 2018’deki bir raporu da bu öngörüleri destekler nitelikte. Raporda İran’ın su kriziyle karşı karşıya olduğu, geniş toprak parçalarının 30-40 yılda tamamen çölleşebileceği vurgulanıyor. Çalışmada ayrıca kuraklığın eşiğinde olduğu belirtilen 45 ülke arasında İran dördüncü sırada yer alıyor.

İran Enerji Bakanlığı giderek büyüyen tehlike karşısında Su İlintili Toplumsal İşler Merkezi’ni kurdu. Enerji Bakanı’nın danışmanı olarak görev yapan merkezin müdürü kuruluşun kısa vadede mucizeler yaratamayacağını söylüyor.

Çok boyutlu, derin bir kriz olan su sorunu, İran’ın toplumsal ve siyasi çehresini açığa vurmaya devam ediyor. Sorunun üstesinden gelme ihtimali pek yüksek görünmüyor. Mevcut verilerin çizdiği tablo iç açıcı değil. Sadece geçtiğimiz yaz İran’ın 334 şehir ve kasabasında yaşayan 34.5 milyon insan su stresine maruz kaldı. Bu durum, ABD yaptırımlarından dolayı zaten ciddi risklerle karşı karşıya olan İran ekonomisini olumsuz etkilediği gibi halk arasında da yaygın hoşnutsuzluğa neden oluyor.

Alarm verici boyuta varan bu çetrefilli duruma rağmen su krizinin tetiklediği toplumsal gerilimi azaltmak için fazla bir şey yapılmış değil. Bu yetmezmiş gibi siyasiler anlaşamıyor, meselenin çözümü konusunda hararetli kavgalara devam ediyor. Gerilimin çözümsüz kalması, farklı toplumsal düzeylerde öfkeyi daha da körükleyen katalizör etkisi yapabilir. Bu kısır döngünün nerede sona ereceğini ise zaman gösterecek.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Türkiye ve İran’ın barajları Irak’ta susuzluk korkusunu körüklüyor
Omar Sattar | Su sorunları | Nis 5, 2019
Türkiye’den Irak’a ‘su çarı’
Fehim Taştekin | Su sorunları | Oca 23, 2019
Irak Kürdistanı: Su sıkıntısı çiftçileri vuruyor
Judit Neurink | Su sorunları | Ağu 17, 2018
Türkiye'den Suriyeli mühendislere yerel yönetim eğitimi
Khaled al-Khateb | Eğitim | Ağu 20, 2018
Basra’daki su sıkıntısı: Şattülarap’a baraj yapılacak
Adnan Abu Zeed | Su sorunları | Ağu 5, 2018

Recent Podcasts

Featured Video

More from  İran'ın Nabzı

al-monitor
Korona virüs İran ekonomisini çökertecek mi?
Bijan Khajehpour | Koronavirüs | Mar 19, 2020
al-monitor
İran güçleri İdlib cephesine niçin müdahil oldu?
Hamidreza Azizi | İdlib | Şub 5, 2020
al-monitor
İran ABD’ye karşı Rusya ve Türkiye’yi yanına alabilir mi?
Saeid Jafari | Iran-US tensions | Oca 14, 2020
al-monitor
Süleymani suikastı İran’ın Suriye stratejisini nasıl etkiler?
Hamidreza Azizi | Iran-US tensions | Oca 7, 2020