Liberman’ın istifası Rus-İsrail ilişkilerini etkiler mi?

By
p
Article Summary
Rus Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın istifasının ardından Rusya’daki uzmanlar, Moskova ile “özel ilişki” geliştirmek isteyen bir ismin Kabine’den ayrılışının İsrail-Rusya iş birliğini etkileyip etkilemeyeceğini tartışıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

İsrail Savunma Bakanı Avigdor Liberman’ın istifası hem İsrail’deki koalisyon hükümetinin hem de İsrail-Rusya ilişkilerinin --bilhassa da Suriye konusunda iş birliğinin-- akıbetine ilişkin tartışmalara yol açtı. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden Moldova’da doğan ve akıcı Rusça konuşan Liberman sağcı İsrail Evimiz (Yisrael Beitenu) partisinin de lideri. Moskova ile daha güçlü ilişkiler kurulması gerektiğini savunan Liberman’ın partisinin seçmen kitlesini çoğunlukla 1990’larda Sovyetler Birliği’nden İsrail’e göçen Yahudiler oluşturuyor.

Araplara karşı nefret söylemi nedeniyle İsrail’deki sol partilerden sık sık eleştiri alan ve oldukça tartışmalı bir isim olan Liberman’ın partisi 2009 seçimlerinde büyük bir başarıya imza atarak Knesset’te 15 sandalye kazanmış ve Likud’dan sonra İsrail parlamentosunun en büyük ikinci partisi olmuştu.

Ancak parti yetkililerinin yolsuzluk skandalları partinin “Rus tabanı”nı sarstı. İsrail Evimiz 2015 seçimlerinde sadece beş sandalye kazanabildi.

Aslında Liberman’ın parti programı Rusya ile ilişkileri geliştirmekten ziyade toplumsal ve güvenlik meselelerine odaklanıyordu ama dışişleri bakanlığı dönemindeki (2009-2012, 2013-2015) önceliklerinden biri Moskova ile daha yakın ve güvenilir bir ilişki kurmak olmuştu.

2016’da Savunma Bakanı olmasının ardından başta Suriye olmak üzere Rusya ile ilişkiler meselesini İsrail dış politikasının merkezine alan Liberman’ın “kişisel diplomasi”si de bu kapsamda oldukça işe yaradı.

Liberman bundan sadece bir yıl önce, 16 Ekim’de gerçekleştirdikleri bir görüşmede Rus muhatabı Sergey Şoygu’ya önce Rusça sonra da İbranice İsrail’in “Rusya ile samimi ve açık bir diyalog kurmaya kıymet verdiğini” ve böylelikle “bütün sorunların çözülebileceğini” söylemişti.

İran’ın Suriye’deki varlığını en çok eleştiren isimlerden biri olan Liberman, Rus muhatapları ile her görüşmesinde bu konunun altını çizdi. Liberman’ın 31 Mayıs 2018’de Moskova’ya gerçekleştirdiği ziyaretin gündeminde de İran ve vekillerinin Suriye’deki “gücünü artırması” vardı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bu ziyaretten iki hafta sonra yaptığı açıklamada Suriye’den tüm yabancı güçlerin çekilmesi gerektiğini vurguladı.

Öte yandan kimi askeri kaynaklara göre Liberman güvenlik alanında tecrübesiz olduğu için askeri komuta kademesi tarafından daima “dışarıdan biri” olarak görüldü. Kimileri de Savunma Bakanı’nın iki buçuk yıllık kariyerinde ülkenin savunma politikalarına hiçbir katkıda bulunmadığını savunarak Liberman’a “fason savunma bakanı” yakıştırması yaptı.

Gerçekten de Liberman’ın Rusya ile ilişkilerde angajman kurallarını kökünden değiştirdiği söylenemez. Zira İsrail’in dış politikasının dümeni Başbakan ve Likud Partisi lideri Benjamin Netanyahu’da. Dahası Netanyahu’nun Putin ile görüşmelerinde de Başbakan’a Liberman değil Rusça bilen bir diğer isim, Kudüs ve Çevre Koruma Bakanı Ze’ev Elkin eşlik ederdi.

Liberman’ın savunma bakanı olarak karar alma süreçlerini etkileyebilme yeteneği sınırlıydı. Gazze konusu da bunun açık bir kanıtı. Netanyahu gereksiz bir savaşa girmeyerek, Liberman da dahil katılık yanlılarının eleştirileri oklarına hedef oldu.

Liberman’ın istifası bir bakıma siyasi kariyerini kurtarma çabasıydı. Zira son kamuoyu yoklamalarına göre Liberman gelecek seçimlerde önemli bir pozisyon üstlenmesi için gereken seçmen desteğinden yoksun ve “Bay Güvenlik” yani Netanyahu’yu yenebilecek bir rakip değil, en azından şimdilik.

Liberman’ın istifasının ardından Savunma Bakanlığı vekaleten Dışişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı gibi başka pozisyonları da elinde tutan Netanyahu’ya geçti. Eğitim Bakanlığı ve Diaspora ile İlişkiler Bakanlığı görevlerini yürüten koalisyon ortağı HaBayt HaYehudi’nin lideri Naftali Bennett ise boşalan pozisyona kendisinin atanmaması halinde koalisyondan çekileceğini açıkladı.

Netanyahu şimdi bir yol ayrımında: Ya erken seçime gidecek, ki anketlere göre kazanma şansı yüksek ya da koalisyonu kurtarmak için Bennett’ın savunma bakanı olmasına izin verecek. Ne var ki iki seçenek de Başbakan için pek cazip değil ve Netanyahu’nun siyasi manevra kabiliyetlerini sonuna kadar kullanması gerekiyor.

Hamas saldırılarına daha sert yanıt verilmesi gerektiğini savunan İsrail yanlısı Rus uzmanlar ise Liberman’ın istifasının endişe verici olduğu görüşünde. Zira Netanyahu’nun Gazze’ye operasyon düzenlemeye yanaşmaması İran ve Hizbullah’a yanlış bir mesaj verebilir: İsrail’in ülkenin kuzeyine yönelen tehditlerle mücadele konusunda yeterli kararlılığa sahip olmadığı mesajı.

Böylesi bir mesaj hem Tahran ve İran yanlısı milisleri cesaretlendirir hem de Rusya’nın Suriye siyasetindeki hedeflerini ve Rusya-İsrail ilişkilerini akamete uğratır. Nitekim Rus ordusu, Suriye’nin eylül ayı ortasında vahim bir hata yaparak düşürdüğü Rus casus uçağından “İsrail provokasyonunu” sorumlu tutmuştu.

Daha genel ölçekte bakıldığında ise İsrail’in iç siyasi çekişmelerinin Rusya ile ilişkileri tehdit eden bir boyutu söz konusu değil. Bennett’ın yeni savunma bakanı olması Moskova ile ilişkileri pek fazla etkilemez. Rusya İsrail’in güvenlik ve siyasi yapılanmasının Kremlin ile iyi ve karşılıklı çıkarlara dayalı ilişkiyi korumak istediğini düşünüyor, bilhassa da Suriye konusunda. Ancak asıl soru şu: İki taraf da aynı yöne bakıp farklı şeyler görürken bu nasıl mümkün olabilir?

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Suriye'de Rusya

Luiza Khlebnikova, Ph.D., is Deputy Director for International and Public Affairs at the Center for Security and Development Studies at the School of World Politics, Lomonosov Moscow State University. She is also a research fellow at the Department for Israel Studies, Institute of Oriental Studies of the Russian Academy of Sciences.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept