Irak'ın Nabzı

Irak’taki Şii milisler yeni bir ‘Besic’ mi olacak?

By
p
Article Summary
Haşdi Şabi güçleri Irak’ın stratejik kenti Basra’da İran’daki Besic milislerine benzeyen yeni bir yapı oluşturdu. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Irak’ta Haşdi Şabi olarak da bilinen Halk Seferberlik Birlikleri’nin (HSB) Basra’daki kolu 12 Eylül’de Gönüllü Yedek Birlikleri adıyla yeni bir yapı oluşturduğunu duyurdu. Bu hamle, HSB’nin varlığını büyütme ve kadro sayısını artırma niyetine işaret ediyor. Ancak HSB’nin büyümesine Irak’ta pek çok çevrenin ciddi itirazları var.

HSB’nin açıklamasına göre 10 tugaydan oluşan Gönüllü Yedek Birlikleri, Basra’da eylül başında patlak veren sokak gösterilerine cevaben kuruldu. Göstericiler İran yanlısı HSB gruplarına ait bazı binaları ve Basra’daki İran Konsolosluğu’nu ateşe vermişti.

Açıklamada şu ifadeler kullanıldı: “Dış destekli bazı fitneciler göstericilerin taleplerini istismar ettiler. Kamu mallarını yakıp yıkmaya başladılar, HSB’ye saldırmaya çalıştılar. Gönüllü Yedek Birlikleri’nin amacı mahallelerde ortaya çıkabilecek tehlikelere karşı koymaktır.”

Gönüllü Yedek Birlikleri bir süredir kültürel bazı etkinlikler düzenliyor. Bunların arasında İran Dini Lideri Ali Hamaney ile Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah’ın resimleriyle bezenmiş kültürel kamplar dikkat çekiyor.

Basra’da kamu mallarının tahrip edilmesi, HSB birimlerini teyakkuza geçirdi. HSB’nin Basra sorumlusu Ammar Faris 8 Eylül’de “Basra’da görülen güvenlik kargaşası kontrolü sağlamak için bizi sokaklara inmeye mecbur etti.” dedi. Daha sonra 15 Eylül’de HSB’ye destek yürüyüşü düzenlendi.

HSB’nin güney Irak’taki kentlerde, bilhassa Basra’da güvenlik rolü üstlenmesi ve ardından Gönüllü Yedek Birlikleri’ni kurması, İran’ın Irak’taki nüfuzuna karşı çıkan sivil toplum kesimlerinde tepkiyle karşılandı.

En büyük tepkiyi, Gönüllü Yedek Birlikleri için seçilen “Tabia” ismi doğurdu. Zira bu isim, Farsçadaki “Besic” ismine tekabül ediyor. 1979’da İran Devrim Muhafızları’na bağlı paramiliter bir örgüt olarak kurulan Besic, güvenlik rolünün yanı sıra kültür ve hizmet alanlarında boy gösteriyor. Ayrıca tüm kamusal alanlarda Devrim Muhafızları’nın gözü olarak işlev görüyor.

Basra’daki sivil toplum aktivistleri kentte İran nüfuzunun artmasına karşı çıkıyor. Basra’nın milyonlarca takipçisi olan Facebook sayfasında kentin Irak kimliğinin aşındırılmak istendiği söyleniyor, İran İslam Cumhuriyeti ideolojisinin yayılmasına itiraz ediliyor.

Aktivistlerden Nail El Zemil HSB’nin Gönüllü Yedek Birlikleri’ni kurmasını şöyle yorumluyor: “Bu, HSB’yi büyütme ve çeşitli alanlardaki kurumların içine sokma girişimidir. Bu toplumu militarize etme girişimidir ve Baas zamanındaki partizan örgütler gibi vatandaşlar üzerinde tahakküm kurma ve muhbirlik yapma aracıdır.”

Basra’daki gösterilere katılan aktivist Murteda Ali de aynı fikirde. Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Ali şöyle konuştu: “HSB’nin sokaklara inmesini ve Gönüllü Yedek Birlikleri’ni kurmasını göstericileri sindirme girişimi olarak görüyoruz. Kaygımız o ki bu gruplar, HSB bünyesinde silahlı kanatları olan iktidar partilerine karşı düzenlenen protestoları bastırmak için kullanılacak. Gönüllü Yedek Birlikleri’nin de Basra halkının protesto ettiği partilere bağlı olacağından korkuyoruz.”

Görünen o ki aktivistlerin İran nüfuzuna direnişi Tahran’ın gözünden kaçmıyor. Zira İran medyasında aktivistlere karşı kampanya başlatıldı.

Mehr Haber Ajansı 13 Eylül’de daha önce hiç yapmadığı bir şeyi yaptı ve hem Farsça hem Arapça yayımladığı bir yazıda Basralı üç genç aktivisti ABD hesabına çalışmakla suçladı. Yazıya göre Basra’daki ABD Konsolosluğu’yla irtibat halinde olan üç genç “insanları sokaklara dökmekte ve göstericiler arasında ayaklanmayı teşvik etmekte önemli rol” oynadı.

İran rejimine çok yakın olan İslami İletişim Örgütü’ne bağlı olan Mehr Haber Ajansı’na göre güdülen amaç “İran’ın bölgesel konumunu baltalamak (…) ve Irak başta olmak üzere Orta Doğu’da ayrışma yaratmak” idi.

HSB’nin tepe isimlerinden Ebu Mehdi El Mühendis de 9 Eylül’de HSB binasını yakma talimatının ABD Konsolosluğu’ndan geldiğini öne sürmüştü.

Mehr Haber Ajansı gençlerin can güvenliğini tehlikeye atarken öne sürdüğü ciddi iddiaların tek kanıtı olarak gençlerin ABD Konsolosluğu’nun düzenlediği eğitim kurslarına katıldığını yazdı. Al-Monitor’un ulaştığı aktivistler can güvenliği endişesiyle konuşmak istemediklerini belirttiler.

Tüm bu gelişmeler, güney Irak’ın güney Lübnan’a benzeyeceği korkusu yaratıyor. Bu korkular Basra’da bilhassa yoğun. Irak’ın en büyük petrol ve gaz sahalarına sahip olan Basra, ülkenin ekonomik merkezi ve aynı zamanda tek deniz limanı.

İran nüfuzunun siyasi partiler ve milisler üzerinden Basra ve Irak genelinde artması, sadece aktivistlerin tepkisini çekmiyor. Örneğin mayıstaki parlamento seçimlerinde en çok sandalyeyi kazanan Sayrun Hareketi’nin lideri Mukteda El Sadr, hareketini İran’dan uzak tutmaya çalışıyor.

Irak’ın en yüksek dini otoritesi Ali El Sistani ise “velayeti-i fakih” olarak bilinen İran’daki dini yönetimden tamamen farklı bir yönetim modelinden yana. Sistani halkın dini inançlarına saygı duyan, laik bir yönetim biçimi olan “sivil devlet” modelini savunuyor.

Öte yandan HSB bünyesindeki tüm gruplar İran’la bağlantılı değil. Sistani’ye yakın olan El Abbas Tümeni gibi önemli bazı grupların İran’la hiçbir ilişkisi yok.

Görünen o ki İslam Devleti’nin Irak kentlerinden temizlenmesi, Irak’ta ve bilhassa Basra gibi stratejik bölgelerde nüfuzunu artırmaya çalışan İran’a yakın gruplar ile Şii veya seküler olsun İran’ın uydusu olmak istemeyen kesimler arasındaki siyasi çatışmayı kızıştırmış durumda.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Devlet dışı silahlı unsurlar

Hamdi Malik İngiltere’de Keele Üniversitesi’nde sosyoloji dalında doktora yapmakta ve Londra Orta Doğu Çalışmaları Merkezi’nde (CMER) araştırmacı olarak görev almaktadır. Irak konulu makaleleri çeşitli mecralarda yayımlanmıştır.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept