NATO’nun Irak’taki eğitim programı İran’a mı yarayacak?

By
p
Article Summary
NATO’nun Irak’taki askeri eğitim programını genişletmesi, Irak devletindeki İran yanlısı unsurların güçlenmesine hizmet edebilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Kanada 21 Ağustos’ta NATO’nun Irak’taki yeni eğitim misyonuna Kanadalı Tümgeneral Dany Fortin’in komuta edeceğini duyurdu. Irak’ta daha önce de eğitim programları gerçekleştiren NATO’nun bu yeni misyonu, önümüzdeki günlerde Libya için de benzer bir programa model teşkil edebilir.

Kanada Başbakanı Justin Trudeau Irak’taki yeni programı NATO’nun temmuzdaki Brüksel zirvesinde duyurmuş ve misyonun birinci yılında komutayı Kanada’nın üstleneceğini belirtmişti.

Ancak Irak’taki parçalanmış siyasi yapı, daha başlamadan yeni misyonun başarısını tehlikeye atabilir. NATO’nun 2018 Brüksel Zirvesi’ne ABD Başkanı Donald Trump’ın tweetleri damga vursa da gündemdeki tek konu ittifak yükünün nasıl paylaşılacağı değildi.

Irak’taki misyon 250 asker ve dört CH-146 Griffon helikopterinden oluşacak. Bu, Kanada’nın yakın dönemdeki Mali misyonuna aşağı yukarı denk bir büyüklük. Misyon o kadar yeni ki Kanada silahlı kuvvetlerinin web sitesine henüz eklenmemiş ancak görünen o ki Kanada’da partiler üstü desteğe sahip.

2011-2015 döneminde dışişleri bakanlığı yapan Muhafazakâr Parti üyesi John Baird şu değerlendirmede bulunuyor: “Ağır işlerde Kanada’nın daha fazla görev alması lazım. Açıkçası ben, Kanada’nın Irak ve Suriye’deki yeniden inşa süreçleriyle daha ilgili olması gerektiğini düşünüyorum. IŞİD’in bertaraf edilmesinin ardından İran Devrim Muhafızları’nın, başka karanlık güçlerin etkinlik kazanmasına imkân vermemek lazım.”

Geleneksel olarak “Doğu Kanadı”ndaki Rus tehdidine odaklanan ve Soğuk Savaş boyunca buna ağırlık veren NATO, Balkanlar ve Kosova’daki müdahalelerinden sonra teröre odaklanmaya ve “Güney Kanadı”nda daha aktif olmaya başladı.

Irak’ta Saddam Hüseyin sonrası dönemde komuta yapılarının güçlenmesine destek amacıyla kurulan NATO Eğitim Misyonu, 2004-2011 yılları arasında 15 bin Iraklı asker ve polise eğitim verdi.

Temmuz 2015’te Irak hükümeti savunma kapasitesini artırmak için yine NATO’dan destek istedi. Bunun üzerine NATO 2016’da Ürdün’de Irak ordusuna yönelik bir eğitim programı başlattı. NATO ayrıca IŞİD Karşıtı Küresel Koalisyon kapsamında Irak’a AWACS sistemleri ile havadan gözetim desteği verdi. IŞİD Karşıtı Küresel Koalisyon’a resmi olarak mayıs 2017’de katılan NATO, bundan birkaç ay önce de pilot proje olarak Irak topraklarında küçük çaplı bir eğitim misyonu başlattı.

Kanada liderliğindeki yeni misyon, bu projeyi önemli ölçüde genişletiyor. Brüksel’deki son NATO zirvesinde verilen bilgelere göre yeni misyon, daha önce de uluslararası askeri eğitim programlarına ev sahipliği yapan Bağdat, Taci ve Besmaya’da yoğunlaşacak.

NATO Gelişen Güvenlik Sorunları Genel Sekreter Yardımcısı Jamie Shea’ye göre “NATO’nun eğitim misyonları için kapasitesi var ve bunu iyi yapıyor. Bosna, Makedonya ve Afganistan’da mezhep temelinde olmayan, çok etnikli ulusal orduların kurulmasına yardım ettik.”

Orta Doğu’nun NATO için çetrefilli bir bölge olduğunu kabul eden Shea, şöyle devam ediyor: “Güney Kanadı’ndaki durum Rusya’yla olan duruma benzemiyor. Devlet Başkanı Vladimir Putin yarın sabah bambaşka bir güvenlik vizyonuyla uyanabilir. Söz konusu ülkelerde ise durum böyle değil, güvenliği zedeleyen sorunlar son derece karmaşık.”

NATO için bu “son derece karmaşık” alanlardan biri de Irak. Irak’ta ulusal ordunun dışında halen etkili olan pek çok paramiliter grup ve yeni yeni oluşan paramiliter yapılar var. Son yıllarda bu durumun en dikkat çekici örnekleri çeşitli Şii milis grupları ve Kürt Peşmerge güçleri. Bu zorluklar Irak’a dönüş konusunda NATO’da isteksizlik yaratmış olabilir ancak Irak Başbakanı Haydar El Ebadi NATO’nun 2016 Varşova Zirvesi’nde eğitimlerin Irak topraklarında yapılması için şahsen kulis yaptı.

Ebadi, son zirvede gazetecilere yaptığı açıklamada yeni NATO eğitim programının Peşmerge güçlerini de kapsayacağını belirterek “Peşmerge tüm eğitimlere dâhil olacak.” dedi.

Bir görüşe göre NATO misyonu İran’ın Irak’taki nüfuzunu arttırmasına hizmet edecek. İran NATO için Rusya gibi öncelikli bir kaygı değil ancak son dönemde Rusya’nın bölgedeki en önemli müttefiklerinden biri oldu. Paramiliter yapılara da eğitim verilecek olması, insan hakları açısından da bazı endişeler doğuruyor.

Geçmişte Irak’ta ABD istihbarat görevlisi olarak çalışan ve şu an Washington Hudson Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Michael Pregent şöyle diyor: “NATO şunu bilmeli ki Irak’taki herhangi bir eğitim programı Devrim Muhafızları Kudüs Gücü’nün ‘vekillerini’ eğitmek anlamına gelecek.”

İran “vekillerine” örnek olarak Bedir Örgütü ve Haşdi Şabi ismiyle de bilinen Halk Seferberlik Birlikleri’nin güvenlik teşkilatındaki nüfuzuna işaret eden Pregent, şöyle devam ediyor: “Bu tip gruplar Irak güvenlik güçlerinin içine yedirildi. 2007-2010 döneminde Bağdat’ta istihbarat görevi yaparken işim İran’ın habis etkisiyle mücadele etmekti. Magnitsky Yasası ve Leahy Yasası kapsamındaki bir dolu ihlal o zaman elimde olsaydı (…) bunları Başkan’a (George W. Bush) iletir ve o da bu konuda bir şeyler yapardı. Dolayısıyla Demokratlar Başkan Trump’ı eleştirmek istiyorlarsa bu noktada eleştirsinler.”

NATO’ya göre yeni misyon, Ürdün’deki eğitim misyonunun genişlemesinden ibaret. Çalışmalar başarılı olursa misyon Libya’ya yönelik benzer bir eğitim programıyla daha da genişleyecek, tabii Libya’daki güvenlik koşulları buna el verirse. Bir diğer ihtimal, programın komşu ülke Tunus’ta düzenlenmesi. NATO güçleri Libya’daki iç savaşa müdahale etmişti ancak Muammer Kaddafi’nin devrilmesinden sonra bu ülkedeki etkinlikleri sınırlı oldu.

Tunus parlamentosunda dış ilişkilerden sorumlu komisyonda yer alan İmen Bin Muhammed bu konuda şöyle diyor: “Bana göre NATO böyle bir programı düşünmeli. Hâlihazırda güney Tunus’ta uluslararası eğitim programlarına ev sahipliği yapıyoruz. Tunus bir NATO eğitim misyonuna da ev sahipliği yapabilir. Ancak bu tip NATO misyonları ilgili tüm ülkelerin egemenliği gözetilerek gerçekleşmeli."

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: NATO ve Orta Doğu

Joseph Hammond is a former Fulbright fellow and journalist who has reported extensively from Africa, Eurasia, and the Middle East. 

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept