Ebadi’nin İran-ABD-Türkiye üçgenindeki denge oyunu

Hem ABD ile İran arasında hem ABD ile Türkiye arasında denge tutturmaya çalışan Irak Başbakanı Haydar El Ebadi, bu sıkıntılı durumdan kazançlı çıkabilir. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Irak Başbakanı Haydar El Ebadi Ankara ziyareti sırasında düzenlenen basın toplantısında konuşurken, 14 Ağustos 2018 Photo by REUTERS/Umit Bektas.

Ağu 16, 2018

Irak Başbakanı Haydar El Ebadi ABD’nin İran’a yeniden yaptırım uygulamaya başladığı 7 Ağustos’tan bu yana ABD ile İran arasında bir denge tutturmak, ikisinin de desteğini korumak için çırpınıyor.

Ebadi 7 Ağustos’ta Irak’ın ABD yaptırımlarına riayet edeceğini açıklayarak sert tepkilerin hedefi oldu. Irak’taki pek çok İran yanlısı parti ve milis grubu Ebadi’ye yüklendi ve açıklamasını geri çekmesini istedi. Benzer eleştirilerde bulunan İranlı yetkililer, yaptırımlara uyması halinde Irak’ın 1980-1988 İran-Irak Savaşı nedeniyle tazminat ödemesi gerektiğini de söylediler.

Tepkiler üzerine Ebadi 13 Ağustos’ta açıklamasına açıklık getirdi ve yaptırımların tümüne değil sadece bazılarına uyulacağını söyledi. “Irak İran’la ticaretinde dolar kullanmayacak” diyen Ebadi, ikili ticaretin başka para birimleri üzerinden yapılacağını belirtti.

Bu açıklamanın ertesi günü bu defa ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan tepki geldi. Basın toplantısı düzenleyen Sözcü Heather Nauert, ABD’nin Ebadi’nin tutumuna tepkisi sorulduğunda “İran’a ilişkin, İran’la ticarete ilişkin kaygılarımızı biliyorsunuz. İhlal edilen yaptırımlar için ilgili ülkeleri sorumlu tutmaya devam edeceğiz” dedi.

Ebadi’nin tavır değiştirmesi, onun İran’dan büyük baskı gördüğünü gösteriyor. İran Devrim Muhafızları’yla bağlantılı Maşrık Haber Ajansı’na konuşan Iraklı yetkililer ve uzmanlar, Ebadi’nin ikinci başbakanlık dönemini garantilemek için ABD’ye yaranmaya çalıştığını ve yaptırımlara uyma açıklamasını bu nedenle yaptığını söylüyordu. Aslında Ebadi bu şansını kaybetti. Zira mensubu olduğu İslami Dava partisinin liderleri şu an Ebadi’nin partiden ihracını tartışıyor.

Başbakanlıktan kıdemli bir kaynağa göre ihraç tartışması, Ebadi’nin yeni hükümetten dışlanması yönünde Tahran’ın Irak’taki yandaşlarına baskı yapacağını gösteren bir uyarı işareti. Kimliğinin gizli kalması kaydıyla Al-Monitor’a konuşan kaynak, Ebadi’nin ikinci açıklamasını bu nedenle yaptığını, ABD’yi fazla kızdırmadan İran’ın öfkesini yatıştırmaya çalıştığını söyledi.

Her hâlükârda İran Ebadi’yi başka bir isimle değiştirecek nüfuza sahip. Mayıstaki parlamento seçimlerini ikinci sırada tamamlayan Fetih İttifakı, tamamen İran yanlısı unsurlardan oluşuyor. Hukuk Devleti Koalisyonu gibi başka bazı Şii partileri de öyle. Nitekim Hukuk Devleti Koalisyonu da Ebadi’yi ABD’ye destek verdiği için eleştirdi ve İran’dan yana tavır aldı.

Ebadi’nin yaptırımlara uyma açıklamasına bir diğer tepki de Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin Tahran temsilcisi Nazım Dabbağ’dan geldi. Başbakan’ın aceleci bir kararla hiç yapmaması gereken bir açıklama yaptığını belirten Debbağ, “Kürdistan İran’la ticarete devam edecek” diyerek Erbil’in İran’a olan desteğini ifade etti.

Ebadi’nin zor durumda olduğunu Washington herkesten iyi biliyor ve bu yakın müttefikini kaybetmek istemiyor. İran yanlısı bir başbakan ABD’nin Irak’taki konumunu zayıflatır. Nitekim ABD Büyükelçiliği’nden 15 Ağustos’ta yapılan açıklamada Irak’ın ambargoyu ihlal etmediği, Sözcü Nauert'ın özellikle Irak’ı kastetmediği, dolayısıyla Irak’ın herhangi bir cezai yaptırıma tabi olmadığı belirtildi.

Ebadi’yi denge oyununa zorlayan bir diğer mesele de Türkiye ile ABD arasında son dönemde yükselen gerilim. 14 Ağustos’ta Ankara’ya giden Ebadi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la düzenlediği ortak basın toplantısında ABD’nin yaptırımlarına maruz kalan ve bunun etkisiyle ekonomik kriz yaşayan Türkiye’ye Irak hükümetinin desteğini ifade etti. Ebadi, ziyaretinin ikili iş birliğini artırmaya dönük olduğunu vurguladı.

İran ve Türkiye ikili ticarette ABD doları yerine kendi para birimlerini kullanarak yaptırımların ekonomik etkisini azaltmayı amaçlıyor. İran ve Türk mallarına muhtaç olan Irak da bu eğilime katılabilir ve komşularıyla ticarette ABD doları yerine onların para birimlerini veya başka paralar kullanabilir.

Gelinen noktada ABD’nin yaptırımları İran ve Türkiye’yi Irak’ta yakınlaştırıyor. Bu durum, ikinci başbakanlık dönemi için ABD’nin desteğini alan Ebadi’ye aynı konuda İran ve Türkiye’nin de desteğini sağlayabilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

ABD’nin Suriye yaptırımları Kürt müttefiklerini de tehdit ediyor
Jared Szuba | ekonomi ve ticaret | Haz 9, 2020
HTŞ Türk himayesinin sınırlarını test ediyor
Fehim Taştekin | | May 1, 2020
İran-Türkiye: Korona virüs riski
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Mar 3, 2020
Suriyeli muhalifler ile SDG bölgelerini ayıran sınır kapıları açıldı
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Şub 23, 2020
Dövizde yeniden tırmanma korkusu
Mustafa Sönmez | Bankacılık ve Finans | Şub 13, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020