İran’a yönelik ABD yaptırımları komşu Irak’ı nasıl vurdu?

ABD’nin İran’a uyguladığı yeni yaptırımlar, İran’daki Iraklı yatırımcılara büyük kayıplar yaşatırken bazı işletmeler kapanmak durumunda kalıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Bağdat’ta bir döviz bürosunda Irak dinarı ve İran riyali ile işlem yapan bir müşteri, 4 Ekim 2012 Photo by REUTERS/Thaier al-Sudani.

Ağu 23, 2018

ABD’nin İran’la ticarete yeni yaptırımlar getirdiği 7 Ağustos’tan bu yana İran ekonomisi giderek kontrolden çıkıyor. İran parası hızla değer kaybederken enflasyon yükseliyor. İran’daki Iraklı yatırımcılar da krizin etkilerinden muaf değil.

İran parasının çakılması Iraklı yatırımcılara büyük kayıplar yaşatırken Irak yönetimi ketum davranıyor, etkilenen yatırımların boyutunu açıklamak istemiyor. Bilgi almak için Irak Ticaret Bakanlığı’na ve Tahran’daki Irak Büyükelçiliği’nin ticaret ataşeliğine başvuran Al-Monitor, iki taraftan da yanıt alamadı. Ancak İran’da faal bazı Iraklı iş adamlarının Al-Monitor’a aktardıkları, kayıpların boyutu hakkında fikir veriyor.

Saad El Ziyadi isimli yatırımcı 100 bin dolara karşılık gelen bir parayı İran’daki bir bankaya yüzde 15 faizle sabit vadeli mevduat olarak yatırdığını ve şimdi büyük zararda olduğunu anlatıyor: “İran parası ürkütücü bir hızla değer kaybediyor. Yatırdığım 100 bin doların değeri şu an yaklaşık 50 bin dolara düştü. Benim gibi yatırım yapan binlerce Iraklı var ve herkes şimdi sermayesinin yarısını kaybetmiş durumda.”

Celal Haşim ise İran’da 10 yıl önce kurduğu turizm şirketini kapatmak zorunda kalmış. Necef, Kerbela, Bağdat ve Samara’daki Şii dini mekânlarına İran’dan ziyaretçi götüren Haşim, İran parasının çöküşü nedeniyle seyahat maliyetlerinin aşırı yükseldiğini ve turist sayısında büyük düşüş olduğunu aktardı.

Al-Monitor’un sorularını telefonda yanıtlayan Haşim şöyle konuştu: “Turizm şirketimi üç ay önce kapattım. İranlı bir turist (Irak’a gitmek için) iki sene önce 500 dolar, yani 2 milyon Tuman ödüyordu. Bugün bu rakam 5 milyon Tuman oldu. Enflasyonun da her geçen gün kötüye gittiği düşünülürse 5 milyon çok yüksek bir bedel.”

Irak’taki turizm sektörünün de darbe aldığını belirten Haşim şöyle devam etti: “Irak’taki turizm sektörü neredeyse tamamen durmuş vaziyette. Zira inanç turizmi sektörün yüzde 95’ini oluşturuyor. Irak’a her yıl 5 milyon İranlı geliyordu. Yoksulluğun artmasıyla bu rakamda sert bir düşüş oldu. (…) İran’dan fazla ziyaretçi gelmediği için Irak’taki otelciler de darbe yedi. Pek çoğu otellerini kapatmaktan, maaş ödeyemedikleri için çalışanlarını işten çıkarmaktan bahsediyor.”

İran Türkiye’den sonra Irak’ın en çok ithalat yaptığı ülke. İran’la Irak arasındaki petrol dışı ticaret 2017’de 6 milyar dolara ulaşırken petrol ticareti de 10 milyar dolar seviyesindeydi.

Güney Irak’taki Şii ağırlıklı Basra vilayetinde de İran’daki gelişmelere bağlı olarak piyasalarda durgunluk yaşanıyor. İran, sınırdaki Abadan ve Hürremşehir kentlerinde alışverişi canlandırmak için Irak vatandaşlarına buralara vizesiz girme hakkı tanımıştı.

Basra’da gıda ticareti yapan Ali Kerim bunun etkilerini Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “Basra’da şu an piyasada durgunluk var. İnsanlar İran’daki düşük fiyatlardan faydalanmak için Abadan ve Hürremşehir’de alışveriş yapıyor. Basra’da ekonomik durum hızla kötüye giderken Iraklı yetkililer seyirci kalıyor. İran mallarına gümrük vergisi bile uygulanmıyor. (…) Irak mallarının hem fiyatı yüksek hem de kalitesi düşük. Tüm bunlar yozlaşmış tüccarlar yüzünden oluyor. (…) Neticede Iraklı tüketici günlük ihtiyaçlarını karşılamak için İran’a gitmek durumunda kalıyor.”

Kerim şu örneği veriyor: “Bir kilo et Irak’ta 12 dolara gelirken İran’dan 5 dolara alabilirsiniz. Böyle olunca Iraklılar alışveriş için İran’a akın ediyor.”

Irak Ticaret Odaları Federasyonu Başkanı Cafer El Hamdani’ye göre “Federasyon, İran’a uygulanan yaptırımlarla ilgili hükümetten henüz bir talimat almış değil.” Bazı haber ajansları Hamdani’nin yaptırımlara karşı olduğunu ve İran’la ticaretin sürmesi yönünde demeç verdiğini bildirmişti.

Reuters ajansı da 21 Ağustos tarihli haberinde Irak’ın bazı yaptırımlardan muaf tutulmak için ABD’den talepte bulunduğunu yazdı. Irak Başbakanı’nın ekonomi danışmanı Müdher Muhammed Salih’e göre muafiyet tanınmazsa Irak, ABD’nin misillemede bulunma ihtimalinden dolayı yaptırımlara uymak durumunda olacak.

George W. Bush ve Barack Obama dönemlerinde Irak Merkez Bankası hesaplarına 2013 yılına dek yasal muafiyet uygulandığını belirten Salih şöyle devam ediyor: “Bu, ABD’deki acil durum yasaları uyarınca her yıl yayımlanan başkanlık kararnameleriyle sağlandı. Irak şimdi böyle bir muafiyete sahip değil ve İran’a yönelik yaptırımlara uymazsa ABD Merkez Bankası sistemi Irak Merkez Bankası’nın hesabını dondurabilir. Bu daha önce 1990’larda yaşandı ve Irak halkına büyük zarar verdi.”

Obama döneminde Irak Merkez Bankası İran’la işlemlerde dolar kullanımına son vereceğini açıklamıştı. Ancak Irak’taki pek çok iktisatçıya göre İran’ın rezervleri önümüzdeki dönemde tükenmeye başlayınca Lübnan ve Suriye bankaları üzerinden Irak’tan İran’a dolar kaçırma olayları artacak.

Recommended Articles

Korona virüs İran ekonomisini çökertecek mi?
Bijan Khajehpour | Coronavirus | Mar 19, 2020
İran-Türkiye: Korona virüs riski
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Mar 3, 2020
Rusların Türkiye’deki gayrimenkul alımları niçin arttı?
Yekaterina Chulkovskaya | Bankacılık ve Finans | Şub 7, 2020
Irak’taki ABD üslerine saldırılar: Tahran’dan Washington’a sert mesaj
Adnan Abu Zeed | Iran-US tensions | Ara 20, 2019
Kur krizi Suriye halkının belini iyice büktü
Sonia Ali | Suriye çatışması | Ara 22, 2019

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Coronavirus | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020