Irak: Petrol zengini Basra özerklik talep ediyor

Irak’ın petrol zengini Basra vilayetinde sokak gösterileri devam ederken özerklik talebi de yeniden canlandı. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Basra kentinde Vilayet Meclisi önünde düzenlenen gösteride işsizliğe çözüm bulunmasını ve kamu hizmetlerinin iyileştirilmesini talep eden göstericiler, 31 Temmuz 2018 Photo by REUTERS/Essam al-Sudani.
Mustafa Saadoun

Mustafa Saadoun

@SaadoonMustafa

İşlenmiş konular

basra, autonomy, protests in iraq, iraqi central government, iraqi domestic politics

Ağu 2, 2018

Irak’ın güneyinde protestolar giderek yayılırken petrol zengini Basra’dan yeniden özerklik talepleri yükseliyor. Basra Vilayet Meclisi Başkanı Velid El Kitan 24 Temmuz’daki açıklamasında Basra’da özerk bölge kurulmasını talep eden dilekçeye 25 üyeli yerel yönetimin 15 üyesinin imza verdiğini belirtti.

Eski başbakanlık müşaviri Tarık Harp’e göre meclisin görev dönemi haziran 2017’de sona erdiği için dilekçenin başarılı olma şansı düşük. Yeni vilayet seçimleri aralık 2018’e ertelenmiş durumda. Sünni liderler ise şiddet olaylarından kaçmak zorunda kalan insanlar bölgeye dönmediği sürece seçimlerin yapılamayacağını söylüyor.

2013’ten beri gündemde olan ve siyasette çokça istismar edilen özerk bölge kavramı, Irak’ın bölünmesinden korkan geniş halk kesimleri için hassas bir konu. Ancak Basra’daki özerklik talebinin daha ziyade merkezi hükümet üzerinde baskı kurarak vilayetin bütçe payının ödenmesini ve kamu hizmetlerinin iyileşmesini sağlamaya dönük olduğu söylenebilir.

Ekonomik açıdan Irak’ın en önemli bölgesi olan Basra, İran ile Körfez devletleri arasındaki konumu ve 1,5 milyonu aşan nüfusuyla ülkenin üçüncü büyük vilayeti. Irak federal bütçesinin önemli bir bölümünü petrol zengini Basra sağlıyor. Bağdat’taki merkezi yönetim günde 2,8 milyon petrol üreten Basra’dan haziran ayında 105 milyon varil petrol ihraç etti. Ne var ki vilayetin zenginliğinden bölge halkı yeterince faydalanamıyor.

Basra’nın doğal kaynakları iki tarafı keskin kılıç gibi. Vilayetin stratejik konumu özerklik talebi açısından bölge halkının elini güçlendirse de merkezi hükümet böyle bir kopuşu engellemek için tüm gücünü kullanır.

Özerklik için öncelikle yerel yönetime sonra da federal hükümete talepte bulunmak gerekiyor. Federal hükümet bu talebi Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu’na iletiyor. Bu aşamadan sonra komisyonun söz konusu vilayette referandum düzenlemesi ve talebi yerel halkın oylamasına sunması gerekiyor.

Yerel meclis üyelerinin imzaladığı dilekçe meclisin yasal süresini doldurduğu gerekçesiyle federal hükümet tarafından reddedilebilir. Böyle bir durumda Basra’nın yeni bir başvuru için bir sonraki yerel seçimleri beklemesi gerekecek.

Özerklik talebini 2008’de ilk gündeme getirenlerden biri olan eski Basra Valisi Vail Abdül Latif Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Basra halkının özerklik arzusu devam ediyor ama federal hükümet bu konuda referanduma izin vermez. (...) 2008’den bu yana federal hükümete beş kez referandum başvurusu yapıldı. Hükümetteki bazı çevreler böyle bir adıma direnç gösteriyor.”

Basra’nın önde gelen isimleri özerklik talebini Federal Mahkeme’nin önüne getirmeye çalışıyor. Eski milletvekili Muhammed El Tai hükümeti ve Seçim Komisyonu’nu referandum kararına zorlamak için temmuz başında Federal Mahkeme’ye şikâyette bulundu.

Başbakan Haydar El Ebadi’nin Sözcüsü Saad El Hadisi 25 Temmuz’daki basın açıklamasında “Basra’daki mevcut koşullar özerklik tartışmasının ertelenmesini gerektiriyor” diyerek özerklik talebinin reddedileceğine işaret etti.

Hadisi daha sonra Al-Monitor’a şöyle konuştu: “27 Temmuz geride kaldı. Ne Basra Vilayet Meclisi’nden ne de onun yasal bir temsilcisinden hükümete herhangi bir başvuru gelmiş değil.”

Meclis üyesi Besma El Silmi ise Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Basra halkı federal hükümet tarafından ihmal edildiği için özerklik talebinde bulunuyor. Hükümet Basra’nın 17 milyar doları bulan bütçesini vermiş değil. Diğer vilayetler bizim kaynaklarımızdan istifade ederken bizim bunlardan faydalanamadığımızdan bahsetmiyorum bile.”

Basralı olan Telekomünikasyon Bakanı Hasan El Raşid’e göre ise vilayette ihtiyaç duyulan hizmetlerin sağlanması özerklikten çok daha önemli.

Basra halkı özerklik konusunda öteden beri bölünmüş durumda. Bazıları özerklikten önce yönetimin değişmesi gerektiğini savunurken bazıları da özerk bölge olunması halinde Basra’nın doğal kaynak ve zenginlikleri nedeniyle silahların konuşmasından kaygı duyuyor.

Hükümetin kararlı duruşuna bakılırsa Basra’nın özerklik hayali erişilmez görünüyor. Basra’nın özerklik kazanması çevre ülkelerdeki bazı bölgeleri de aynı yönde teşvik edebileceği için bu konuda komşu devletlerden de itirazlar gelebilir.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Suriye: SDG bölgesindeki suikastlar ne anlama geliyor?
Shelly Kittleson | İslam Devleti | Ağu 10, 2020
al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Koronavirüs | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020