Suriye'nin Nabzı

Suriye: Savaş daha bitmedi ama İran’ın gözü yeniden inşa sürecinde

By
p
Article Summary
Suriye’deki yeniden inşa süreci yoğun şekilde konuşulmaya başlandı ama şu an bu konuda faal çalışan tek ülkenin İran olduğu görülüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Suriye hükümeti, iç savaşın patlak verdiği 2011’den bu yana başkent Şam ve çevresinde ilk kez tam kontrol sağlayarak yeni bir ivme kazandı. Anayasa komitesini kurma konusunda muhalefetle sağlanan anlaşma hariç siyasi çözüm yönünde herhangi bir işaret olmasa da bu başarı hükümete yeniden inşa ve altyapı çalışmalarına yönelme imkânı veriyor.

Rejim güçleri ve müttefikleri nisan ayında Şam’ın hemen güneyinde bulunan Yermük’teki Filistin mülteci kampının son kısımlarını da ele geçirdi. Kampı kontrol eden İslam Devleti militanlarının yakınları taraflar arasındaki anlaşma gereği tahliye edildi. Kuzeydeki İdlib vilayeti ve güneydeki Dera ile Kuneytra’nın bazı kesimleri rejimle sağlanan “gerilimi azaltma” anlaşması gereği halen muhalif güçlerin kontrolünde.

Uluslararası toplumun bağışçılar ve finans kurumları ile birlikte yeniden inşa sürecine destek olması için Avrupa’nın temel koşullarından biri, Cenevre müzakerelerinin başarıya ulaşması ve siyasi çözümün sağlanması. Avrupa Birliği Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini nisanda yaptığı açıklamada BM barış sürecinde yol alınması halinde AB’nin mali desteğe hazır olacağını söylemişti.

BM Suriye Özel Temsilcisi Staffan de Mistura yeniden inşa sürecinin maliyetini yaklaşık 250 milyar dolar olarak tahmin ederken Suriyeli yetkililerin tahmini çalışmaların 400 milyar dolara mâl olacağı ve 15 yıl kadar süreceği yönünde. Rusya Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Sergey Katirin ise geçtiğimiz yıl yaptığı açıklamada yeniden inşa maliyetini 200 milyar dolar ila 500 milyar dolar arasında tahmin etmişti.

Suriye Cumhurbaşkanı Beşar Esad yeniden inşa süreci için İran’a çağrıda bulunmuştu. İran Karayolları Bakanı Abbas Akhundi’ye göre İran, bu çağrıları ve Batı’nın isteksizliğini dikkate alarak yeniden inşa sürecine katılmaya hazır olduğunu bildirdi. Suriye’deki üçüncü mobil iletişim lisansının 17 Ocak’ta İran’a verilmesi Tahran’ın Suriye’de ekonomik nüfuzunu arttırdığının işareti olarak yorumlanmıştı.

18 Mayıs’ta Suriye Başbakanı İmad Hamis’le Şam’da bir araya gelen Akhundi “İran’da kamu sektörünün ve özel sektörlerin yeniden imar safhasına yoğun bir şekilde katılmaya hazır olduğunu” belirtti. Bakan şöyle dedi: “İran ve Suriye şimdi Suriye başbakanı ile İran birinci cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında ortak bir komitenin toplanması ve uzun vadeli stratejik iş birliği belgesinin imzalanması için hazırlık yapıyor.”

Esad, 2 Nisan’da çıkardığı tartışmalı yasayla belediyelere mülteci durumuna düşmüş insanların mülkleri üzerinde yetki tanıdı. Mülk sahipleri bir yıl içinde sahipliklerini kanıtlamazsa belediyelerin mülkler üzerinde tasarruf hakkı olacak.

Yerel Yönetim ve Çevre Bakanı Hüseyin Mahluf, 8 Nisan’da Humus’taki Bab Amr bölgesinin, Halep’teki bir dizi yerleşim alanının ve Şam’ın Harasta tarafındaki girişinin yeni yasaya tabi olduğunu açıklarken adı geçen bölgelerdeki insanlar sokaklara dökülüp gösteriler yaptı.

Suriye’deki insan hakları ihlallerini belgeleyen İstanbul merkezli Gerçek ve Adalet İçin Suriyeliler isimli örgütün başkanı Bassam El Ahmed’e göre rejim, bahsi geçen yasanın yanı sıra terör destekçisi olmakla suçlananların mülkleri üzerinde Maliye Bakanlığı’na yetki veren kararname ve başka bazı yasal düzenlemeler ile “el koyma sürecini yasal yapıya büründürmek” istiyor.

Al-Monitor’a konuşan Ahmed, Tahran’ın yeni yasal çerçeveden istifade etmek istediğini ama ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlar nedeniyle bu konuda başarılı olmasının tereddütlü olduğunu ifade etti. Ahmed şöyle devam etti: “Rusya ve Çin’e gelince durum farklı. Bana göre Çin yeniden inşa çalışmalarında bir numaralı devlet olacak.”

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi kasımda Esad’ın danışmanı Buseyna Şaban’la yaptığı görüşmede Çin’in yeniden inşa sürecine destek vereceğini söylemişti.

İran’ın rejimle iş birliği halinde yaptığı girişimlere değinen Ahmed şöyle devam etti: “İran her ülke gibi nüfuzunu artırmaya çalışıyor. İran’ın Suriye’deki emelleri tarihseldir, çok eskiye dayanır. Yeniden inşa süreci İran’ın Suriye’ de yol almasına, nüfuzunu sağlamlaştırmasına imkân verecek. (...) İran da başka ülkeler de Suriye hükümetine kaynak ve kredi sağlayarak burada bir rol oynayacak, rejimin karar verici çevreleri üzerinde nüfuz sahibi olacak.”

Suriye muhalefeti ise rejimin doğu Guta, Şam ve başka bazı bölgelerde yaptığı gibi yerli nüfusu yerinden ederek demografik yapıda yeni değişiklikler planlandığı endişesini taşıyor. Ahmed’e göre “Demografik değişikliklerin hedefi mezhepsel değil siyasi olabilir. Rejime ve İran’a sadık bir ortam yaratılmak isteniyor olabilir.”

Halep şehrinin doğu bölümü, Şam kırsalındaki Deraya ve Zebadani gibi rejimin tahliye ettiği bölgelerde yeniden inşa çalışmaları henüz başlamış değil. Rejim bu bölgeleri ele geçirdikten sonra yeniden imara dönük planlama çalışmalarına başlarken İranlı kuruluşlar yıkık ve hasar görmüş binaları yeniden inşa amacıyla satın almaya başladı.

Mülk müsaderesine imkân tanıyan yasaların yanı sıra İran’ın hız kazanan faaliyetleri ve yeniden inşa sürecinde istekli olması Suriyeli mültecilerin dönüşünde sorun yaratma potansiyeli taşıyacak, mültecileri barındıran Almanya ve Lübnan gibi ülkelerin uykusunu kaçıracak.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, bağışçı ülkelere, yatırımcılara ve hükümet kontrolündeki bölgelerde faaliyet gösteren insani yardım kuruluşlarına yaptığı çağrıda sağlanan kaynakların yerel halkın veya yerinden edilmiş insanların mülkiyet haklarının ihlaline hizmet etmemesi, insan haklarını ve uluslararası insani hukuku ihlal edenlere destek olmaması gerektiğini söyledi.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Alt yapı ve mimari

Mohammad Bassiki is a Syrian journalist and researcher focusing on policy analysis and economics of the Middle East. He is the founder and editor of the Syrian Investigations Unit and former editor for Aliqtisadi.com. Bassiki's investigative articles for Arab and international media outlets cover the Syrian conflict and its associated impacts involving corruption, human rights violations and economics. On Twitter: @MohammedBassiki

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept