İran'ın Nabzı

İran İsrail’le gerilimi gerçekten artırmak istiyor mu?

By
p
Article Summary
İran’ın İsrail’i Suriye savaşına çekmek istediği iddialarına karşın Tahran’ın bunu yapmak için hiçbir makul gerekçesi görünmüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Suriye ordusunun 10 Şubat’ta İsrail’e ait bir F-16 uçağını düşürmesi İran’la İsrail’in doğrudan çatışma ihtimalini yeniden gündeme getirdi. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu olayın hemen ardından İran’ın İsrail’in egemenliğini ihlal ettiğini ve bir insansız hava aracını Suriye’den İsrail hava sahasına soktuğunu söyledi. Suriye’deki İran varlığına dair “uyarılar” yaptığını anımsatan Netanyahu “İsrail her türlü saldırıya karşı kendini savunacaktır.” dedi. Bu arada İsrail ordusu da misillemede bulunduğunu ve “başkent Şam yakınlarındaki dört İran hedefi” dâhil olmak üzere Suriye’de bazı noktaları vurduğunu duyurdu.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Behram Kasımi, İsrail’in iddialarına verdiği yanıtta İran’ın olaylara dâhil olduğunu şu ifadelerle yalanladı: “Siyonist rejimin bir F-16’nın düşürülmesi ve İran’a ait bir insansız hava aracının dahli ile ilgili iddiaları üzerinde durulmayacak kadar gülünç. İran İslam Cumhuriyeti Suriye’de meşru hükümetin talebiyle istişari nitelikte bir varlığa sahip.”

İran Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Şamkani de ertesi gün yaptığı açıklamada İsrail’in iddialarına “yalan” dedi, İran’ın Suriye’deki varlığının “askeri değil istişari” nitelikte olduğunu vurguladı.

Resmi açıklamalar bir yana Suriye’de İran’la İsrail arasında neler olduğunu daha iyi anlamak için öncelikle İran’ın Suriye’de gerilimi tırmandırmak için gerekli imkânlara ve bu yönde siyasi iradeye sahip olup olmadığına bakmak lazım.

İlk olarak şunu belirtmek gerekir: Aynı Rusya gibi İran da Suriye hükümeti üzerinde mutlak bir etki gücüne sahip değil. Dolayısıyla Suriye’de olup biten her şeyden İran’ı sorumlu tutmak yanıltıcı olur. Kaldı ki son dönemde savaş alanındaki başarıları sayesinde ülkenin büyük bölümünde kontrol sağlayan Suriye hükümeti, bağımsız hareket etme veya bağımsız pozisyon alma konusunda artık daha güçlü hissettiğini gösteriyor. Suriye hükümeti bu anlamda ülkedeki gerçek otoritenin kendisinde olduğu ve bu otoriteyi hem bugün hem de savaş sonrası dönemde bağımsız kullanmaya muktedir olduğu mesajını veriyor.

İran açısından bakıldığında Şam’ın bu tavrını yansıtan en az iki örnekten söz edilebilir. Birincisi Türkiye’nin kuzey Suriye’deki askeri harekâtı karşısında İran şu ana kadar ılımlı bir tavır benimsedi. Şam ise harekâtı defalarca güçlü ifadelerle kınadı, bunun mütecaviz bir eylem olduğunu ve Suriye ordusundan askeri yanıt gelebileceğini söyledi. İkincisi İran medyasında son günlerde çıkan bazı haberlere göre Beşar Esad yönetimi savaş sonrası yeniden inşa sürecinde İran’ın rol almasına sıcak bakmıyor ve bu konuda Ruslarla anlaşmaya çalışıyor.

Ayrıca mevcut duruma yakından bakıldığında İran’ın Suriye’de gerilimi tırmandırmakta menfaati olmadığı da söylenebilir. Her şeyden önce Suriye’deki İran varlığının asıl amacının Esad yönetimini iktidarda tutmak olduğu savı kabul edilirse Tahran’ın bu hedefe hiç olmadığı kadar yaklaştığı söylenebilir. Ülkenin yaklaşık üçte ikisini isyancı ve terörist gruplardan geri almayı başaran Esad güçleri İdlib ve Deyrizor gibi bölgelerde de ilerleyişini sürdürüyor. Hâl böyleyken güneyde yeni bir cephe açmak ve başka bölgelerde operasyon yürüten hükümet güçlerinin dikkatini dağıtmak İran açısından anlamlı olmaz.

İkincisi İran Suriye’de İsrail’le doğrudan bir çatışmaya girerse durum kolayca kontrolden çıkabilir ve iki ülke arasında topyekûn bir çatışmaya dönüşebilir. Bunun ekonomik maliyeti her iki taraf için büyük olur. Tahran yönetiminin ekonomiyi canlandırmaya, karmaşık bir dizi ekonomik sorunu aşmaya çalıştığı bir dönemde mali kaynakları ülke dışında yeni bir çatışmaya kaydırması mantıklı olmaz.

Üçüncüsü ABD ve Avrupalı müttefiklerinin İran’ı yeni bir müzakere sürecine sokmaya çalıştığı artık ortada. Konu bu kez İran’ın bölgesel faaliyetleri ve füze programı. Tahran’ın şu ana dek güçlü bir şekilde reddettiği bu öneri, İran’ın bölgesel barış ve istikrarı tehdit eden faaliyetler yürüttüğü iddiasına dayanıyor. İran, bu durumu bile bile bölgenin en sıcak noktalarından biri olan Suriye’de yeni bir gerilim tetiklemeyi ve Batı’ya baskıyı artırması için yeni bir bahane vermeyi doğal olarak istemez.

Dördüncüsü İran Suriye’deki başlıca ortağı olan Rusya’nın İsrail’le sahip olduğu ilişkilerin boyutunu pekâlâ biliyor. Rusya, Suriye’deki askeri müdahalesinin başından itibaren İsrail’e temel menfaatleri ve güvenliğinin gözetileceği konusunda güvenceler veriyor. Bu bağlamda İsrail menfaatlerini doğrudan hedef alan bir hareket İran’ın Rusya’yla ortaklığını tehlikeye atabilir ve bu hiçbir şekilde İran’ın işine gelmez. Nitekim Tel Aviv’deki Rusya Büyükelçiliği’nin müsteşarı Leonid Frolov son gelişmelere istinaden “İsrail’e karşı bir saldırı olursa (...) Rusya da İsrail’in yanında yer alır.” ifadesini kullandı. Öte yandan Frolov insansız hava aracının İran menşeili olduğu iddiasına kuşkuyla yaklaştı ve İran’ın böyle bir aracı İsrail hava sahasına göndererek gerilimi kasten körüklemeye çalıştığı söylemine prim vermekten uzak durdu.

Sonuç olarak Golan’daki olayın iddia edildiği gibi İran’ın Suriye’deki çatışmayı körükleme hedefi doğrultusunda yaşanmış olması son derece düşük bir ihtimal. Bunun yerine 10 Şubat’taki olaylara İran’ın dâhil olduğu iddiasına İsrail’in İran’ı “kontrol altına alma” isteği çerçevesinde bakmak daha isabetli olur. İsrail’in hedefi değişmiş değil: İran’ı füze programından ve bölgesel etkinliğinden vazgeçirmek için üzerindeki uluslararası baskıyı artırmak.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Özel etkinlikler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
Bu bölümlerde bulundu: Suriye savaşı ve yansımaları

Hamidreza Azizi, Şehit Beheşti Üniversitesi İktisat ve Siyaset Bilimi Fakültesi’nde öğretim üyeliği yapıyor, ayrıca Tahran’daki İran ve Avrasya Araştırma Enstitüsü’nün (IRAS) bilim kurulunda yer alıyor. Twitter hesabı: @HamidRezaAz

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept