Türkiye Kerkük petrollerinde yaya kaldı

Kürdistan’a müdahale sonrası Habur’a alternatif Ovaköy sınır kapısı ve Kerkük’ten Ceyhan’a yeni petrol hattı projesi için vaatkâr çıkışlardan geriye temenniler kaldı.

al-monitor .
Fehim Taştekin

Fehim Taştekin

@fehimtastekin

İşlenmiş konular

pipeline, ceyhan, kirkuk, haider al-abadi, turkey-iraq relations, border crossing, oil, independence referendum

Oca 16, 2018

Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin (KBY) bağımsızlık referandumuna karşı Türkiye, İran ve Irak yönetimleri arasında gelişen ortaklık Tahran’ın yüzünü güldürürken Ankara’da hayal kırıklığı yarattı. Referanduma karşı üç ülkenin koordineli hamleleri, Kürtlerin 2003’teki Amerikan işgali ve 2014’te İslam Devleti’nin (İD) Musul’u düşürmesi sonrası oluşan boşlukta elde ettiği kazanımların kaybedilmesini sağlamıştı. Bu ortaklığın karşılığında Ankara’nın iki temel beklentisi vardı: Kerkük petrolünün Kürdistan’ı baypas eden yeni bir boru hattıyla Türkiye’nin Ceyhan limanına taşınması. KBY’nin kontrol ettiği Habur’daki İbrahim Halil Sınır Kapısı’na alternatif olarak Ovaköy’den yeni bir sınır kapısının açılması.

Ankara’nın hesabına göre Suriye-Irak-Türkiye sınırlarının kesişim noktasında yer alan Ovaköy’den açılacak sınır kapısı sayesinde Kürtler vergi gelirlerinden mahrum kalacak, “Yeni Osmanlı” rüyalarını süsleyen Musul-Tel Afer arasında kestirmeden kara yolu bağlantısı sağlanacak, Türkmenlerle ilişkiler artacak, bu güzergâhın sağlayacağı kontrol imkânları sayesinde PKK’nin Ezidi yurdu Şengal ve Rojava ile bağlantısı kesilecekti. Plana göre güzergâhın Musul’a giden ana yola bağlanması için 120 kilometrelik bir stabilize yol uluslararası ticaret yoluna dönüştürülecek ve Dicle Nehri üzerine bir köprü yapılacaktı.

Ancak Ovaköy’den sınır kapısı açılması planı sürüncemeye bırakıldı. Kerkük petrolünü Türkiye’ye taşıyacak proje ise İran alternatifinin öne alınmasıyla gölgede kaldı.

Irak Petrol Bakanı Cabbar El Luaybi 7 Ocak’ta yaptığı açıklamada ocak ayı sonuna kalmadan Kerkük’ten İran’a petrol sevkiyatının başlayacağını söyledi. Petrol rafinerisinin bulunduğu Kirmanşah kenti ile Kerkük arasında boru hattı döşeninceye kadar günlük 60 bin varil petrolün tankerlerle taşınması konusunda mutabakat sağlandı. El Luaybi ilk etapta günlük taşıma kapasitesinin 30 bin varil olduğunu kaydetti.

Irak hükümeti 16 Ekim 2017’de Kürdistan bölgesine yönelik askeri operasyondan sonra eskiden olduğu gibi Kerkük petrolünün Türkiye’ye taşınması konusunda taahhütte bulunmuştu. Anadolu Ajansı’nın aktardığı plana göre Irak Petrol Bakanlığı Fişhabur’dan Türkiye’ye giren ve onarılamaz hale gelen eski petrol boru hattının yerine yaklaşık 350 kilometre uzunluğunda ve günlük 1 milyon varil taşıma kapasitesine sahip yeni bir hat döşemeyi gündemine almıştı.

Yeni hat Selahaddin vilayetinden başlayıp Kerkük ve Musul'dan geçip Fişhabur bölgesi üzerinden Türkiye'ye ulaşacaktı. Eski hat İslam Devleti’nin Musul’u ele geçirmesinin ardından devre dışı kalmıştı. Kerkük'te Havana, Bay Hasan, Babagurgur, Hebaziya, Cenbure olmak üzere toplam beş petrol yatağı bulunuyor. Kürdistan Hükümeti haziran 2014’ten itibaren Havana ve Bay Hasan'dan çıkardığı günlük 300 bin varil petrolü alternatif bir hatla Türkiye’ye taşıyordu. Irak Hükümeti’ne bağlı olan Kuzey Petrol Şirketi ise diğer üç kuyudan 150 bin varil petrol çıkartıyordu.

Irak Petrol Bakanı Luaybi 17 Ekim’deki açıklamasında yabancı petrol şirketlerinin yatırımları sayesinde Kerkük'teki kapasiteyi günlük 1 milyon varile çıkaracaklarını söyledi.

Fakat aradan geçen yaklaşık üç aya rağmen bu konuda hattın inşasına yönelik ihale duyurusu dışında somut bir gelişme sağlanmadı.

Ovaköy’den sınır kapısı planıyla Kerkük-Ceyhan projesi bir şekilde birbiriyle bağlantılı. İkisinin de ön koşulu aynı: Ya Bağdat’a bağlı güçler Türkiye sınırına kadar, güzergâh boyunca kontrolü ele alacak ya da Kürdistan yönetimiyle bir mutabakat sağlanacak. Halihazırda Musul ve Tel Afer merkezi hükümetin kontrolünde olsa da kuzeyde Fişhabur’a kadar olan güzergâh Peşmerge’nin elinde. Merkezi hükümete bağlı güçler ihtilaflı bölgelerde iki günlük hızlı ilerlemelerinin ardından 2003 sınırlarına ulaşmışlardı. Türkiye’nin beklentisi ise bu sınırların da aşılarak koridorun Fişhabur’a kadar tamamlanması yönündeydi.

Tam bu noktada “Bağdat’a ABD mi yoksa İran mı fren yaptırdı?” sorusu gündeme geliyor. Irak’taki genel seçimler öncesi Kürdistan’a karşı elde ettiği zaferi yeterli gören Başbakan Haydar Ebadi’nin işi ağırdan alması ve Erbil yönetimiyle olası müzakerelerden çıkacak sonucu bekliyor olması da muhtemel.

Hükümete yakın Yeni Şafak gazetesi Ankara’daki hayal kırıklığını “Ovaköy’ü kimler engelliyor? Türkiye’yi tek merkezden ticarete kimler mahkum ediyor?” soruları eşliğinde şöyle dile getirdi: “Türkiye’yi Bağdat’a bağlayacak yeni ticaret hattı için açılması planlanan Ovaköy Sınır Kapısı, terörist kuşak planlarını keseceği için her dönem engellendi. IKBY’nin referandum hamlesi sonrası hayata geçirilmesi zorunluluk halini alan proje, bugün bir kez daha rafa kaldırılma riskiyle karşı karşıya."

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Türkiye Suriye’deki muhalif bölgelerine yeni bir sınır kapısı açıyor
Khaled al-Khateb | Suriye çatışması | Nis 16, 2020
Korona virüs milyonların gelir kapısını vurdu
Mahmut Bozarslan | | Mar 6, 2020
Irak uçurumun kenarında: Bundan sonra ne olabilir?
Ali Mamouri | Çatışma çözümlerinde sivil toplum  | Ara 29, 2019
İsrail’in Kürt aşkı hasımlar tarafından silaha dönüştürülüyor
Amberin Zaman | Kürtler ve Kürdistan | Ara 13, 2019
Petrolün izleri Türkiye’nin Suriyeli Kürtlere kaynak sağladığını gösteriyor
Amberin Zaman | | Ara 9, 2019

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Türkiye'nin Nabzı

al-monitor
Bağdat Kürtler için Ankara’yla kavgayı büyütür mü?
Fehim Taştekin | | Tem 8, 2020
al-monitor
Türkiye’nin döviz rezervi tahta bacaklı
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Tem 6, 2020
al-monitor
Türkiye’de Rusya’ya güven, ABD'ye güvensizlik azaldı
Ayla Ganioglu | | Haz 30, 2020
al-monitor
HTŞ, Türkiye’nin işini mi yapıyor?
Fehim Taştekin | İdlib | Haz 28, 2020