İran'ın Nabzı

İran-Azerbaycan ilişkileri ivme kazanıyor

By
p
Article Summary
Azerbaycan’ın İsrail’le yakınlığı nedeniyle yıllarca siyasi gerilimlerin gölgesinde kalan İran-Azerbaycan ilişikleri son dönemde önemli bir gelişme kaydetti. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

TAHRAN, İran — Kafkasya’yı stratejik bölge olarak gören İran, Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle bağımsızlığını kazanan Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’la dostane ilişkiler geliştirmeye çalıştı. İran, bugün Ermenistan’la “çok iyi” ilişkilere, Gürcistan’la da “dengeli” ilişkilere sahip. Azerbaycan’a gelince çoğunlukla Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkilerinden kaynaklı siyasi gerilimlere rağmen ikili ilişkiler bir şekilde sürdürüldü. Ancak iki ülke son yıllarda İran’ın diğer iki Kafkas cumhuriyetiyle ilişkilerini aşan, daha kapsamlı ilişkiler geliştirmeye başladı.

Kafkasya Çalışmaları Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Cafer Haşe Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Azerbaycan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra İran İslam Cumhuriyeti hem siyasi hem ekonomik alanda Azerbaycan’a destek verdi ama ilişkilerde kapsamlı iş birliğini engelleyen bazı pürüzler oldu. Ancak son yıllarda yaşanan bazı bölgesel gelişmeler Bakü’yü İran-Rusya eksenini dikkate almaya itti. Bunu İran da olumlu karşıladı ve neticede Tahran-Bakü ilişkilerinde ilerleme oldu.”

Hasan Ruhani’nin 2013’te İran cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra Azerbaycan’la ilişkilerde kayda değer gelişme yaşandı. Ruhani yönetimi, komşular başta olmak üzere diğer ülkelerle ilişkileri geliştirmeye yöneldi. Al-Monitor, ikili ilişkilerin gelişimini 2012’nin sonlarından ağustos 2016’ya kadar Azerbaycan’da İran büyükelçisi olarak görev yapan Muhsin Pakayin’le konuştu.

Pakayin şu bilgileri verdi: “İki ülke bugüne kadar petrol, gaz, petrokimya, ticaret gibi bir dizi ekonomik alanda 30 ekonomik anlaşma dâhil toplam 103 belge imzaladı. İkili ticaret hacmi şu an 500 milyon dolar seviyesinde ve bu rakam önümüzdeki yıl artacak.”

İki ülke arasında önemli bazı projeler de başlatıldı. Örneğin Azerbaycan’da yılda 10 bin araç üretecek bir otomobil fabrikası inşa ediliyor. Önümüzdeki ay ise İran’ın Astara bölgesi ile Azerbaycan’ın Astara bölgesini bağlayan demiryolunun devreye girmesi bekleniyor. Bu arada Azerbaycan’ın Astara bölgesinden İran’ın Reşt bölgesine ikinci bir demiryolu inşa ediliyor. Bakü bu projeye $100 milyon dolar yatıracağını söyledi.

Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru’nun parçası olan demiryolu projelerine iki taraf da büyük önem veriyor. İran medyasına göre İran Ekonomi Bakanı Mesud Kerbasyan ekimdeki Azerbaycan ziyareti sırasında şöyle konuştu: “Demiryolları İran’ın güney, doğu ve batısında yer alan 14 komşusunu Azerbaycan'a, Azerbaycan'ı da Basra Körfezi üzerinden güneydoğu Asya'ya bağlayacak.”

İki komşu arasında yeni iş birliği projeleri de görüşülüyor. Bunların arasında Azerbaycan’da yapılacak bir otobüs fabrikası ve tıp merkezleri var. İran ayrıca Azerbaycan’da tarımın modernizasyonu için makine tedarikine de hazır olduğunu ifade etti. Azerbaycan’da mali, zirai sözleşmeleri ve ikili ticari işlemlerde milli para birimlerinin kullanılmasını kolaylaştıracak bağımsız bir bankanın kurulması da gündemde.

Resmi rakamlara göre İran ve Azerbaycan arasındaki ticaret 2016’da yüzde 70 arttı. 2017’nin ilk dokuz ayında ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 30 artış kaydedildi. 27 Ekim’de resmi Tahran ziyareti öncesinde konuşan Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev “İki ülke arasında varılan tüm anlaşmaların uygulandığı görülüyor.” diyerek bu artıştan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

İkili iş birliği ticaretle sınırlı değil. Taraflar askeri ilişkileri geliştirmek üzere ekimde Bakü’de ilk savunma iş birliği toplantılarını yaptılar. İki ülkenin yetkilileri çeşitli vesilelerle ilişkileri daha da geliştirme yönünde siyasi iradelerini vurguluyor.

Pakayin’e göre “Hem siyasi hem ekonomik ilişkiler her geçen gün artıyor. İran, yakın gelecekte Azerbaycan’ın en büyük ticaret ortağı haline gelebilir.”

Ruhani’nin 2013’te cumhurbaşkanı seçilmesinden sonra beş yıl askıda kalan ortak ekonomik komisyonlar canlandırıldı, ekonomik projeleri hızlandırmak üzere yıllık toplantılar yapılamaya başlandı. 10’u cumhurbaşkanlığı seviyesinde olmak üzere onlarca üst düzey ziyaret gerçekleştirildi.

Ruhani ve Aliyev son olarak 1 Kasım'da Tahran’da bir araya geldiler. Bu görüşme, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katıldığı üçlü toplantının marjında gerçekleşti. Aynı gün düzenlenen ortak basın toplantısında Ruhani ilişkileri geliştirme kararlılığını şu sözlerle teyit etti: “Dünyayla, özellikle de komşularla ilişki içinde olmak Tahran’ın kilit bir stratejisidir. Moskova ve Bakü’yle ilişkileri geliştirecek her yola sıcak bakıyoruz.”

Pakayin’e göre ikili iş birliğini mevcut iş birliği alanlarının ötesine taşımak mümkün: “İki ülke Hazar Denizi’nde ortak yatırımlar yapabilir. Baraj ve elektrik santrali yapımında, teknoloji ve mühendislik hizmetlerinde iş birliğine gidilebilir.”

İkili iş birliği çoğunlukla ekonomik nitelikte olsa da Haşe, bunun Hazar Denizi’nin hukuki statüsü gibi siyasi sorunların çözümüne zemin hazırlayabileceğine inanıyor: “Tahran ve Bakü’nün ilişkileri ekonomik temelden ziyade tarafların siyasi iradesine dayanıyor. Son yıllarda ticaret ve ekonomik ilişkilerin gelişmesinde bölgesel ve çok taraflı iş birliği de etkili oldu. Kuşkusuz ilişkilerin hem ikili hem bölgesel düzeyde sürmesi karşılıklı güveni pekiştirecek ve tarafların yaklaşımlarını birbirine yaklaştıracaktır.”

İkili ilişkiler son yıllarda yeni bir boyuta ulaşmış olsa da Azerbaycan’ın 9,2 milyar dolarlık ithalatında İran hâlâ çok ufak bir paya sahip. 2016’da İran’ın Azerbaycan’a ihracatı sadece 359 milyon dolar düzeyindeydi. Bu rakam Azerbaycan’ın toplam ithalatında yüzde 4’ü bile bulmuyor. Ancak gelişmeler ilişkilerin önümüzdeki yıllarda artacağına işaret ederken bu rakamların da değişmesi bekleniyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: caspian sea, hassan rouhani, caucasus, trade, railways, bilateral relations, azerbaijan

Maysam Bizar, daha önce Press TV internet yayınlarında İran Masası’nın genel yayın yönetmenliğini yapmıştır. İran’da başka medya kuruluşlarında da çalışmış olan Bizar, yabancı basın kuruluşlarına da katkıda bulunmuştur. Twitter hesabı: @m_bizar

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept