İran'ın Nabzı

İran’dan Iraklı Kürtlere: Referandumu durdurmak için her şeyi yaparız

By
p
Article Summary
Irak Kürdistanı’ndaki bağımsızlık referandumunu durdurmaya çalışan İran Kürtler üzerindeki baskıyı artırıyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Irak Kürdistanı’ndaki bağımsızlık referandumu yaklaştıkça İran’la Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) arasındaki söz düellosu sertleşiyor. Taraflar artık üstü kapalı tehditlerde bulunuyor. Bu tehditler gerçekleşecek olursa bölge istikrarı için ciddi sonuçlar doğar.

İran, Şah zamanında da İslam Cumhuriyeti döneminde de Kürtlerle sıkı fıkı olmuş ve Irak merkezi hükümetini zayıflatmaya çalışmıştı. Bu açıdan bakıldığında devlet egemenliğini ne pahasına olursa olsun korumaya çalışmak İran’dan beklenmezdi.

Ancak KBY’nin İran temsilcisi Nazım Debağ’a göre durum oldukça gergin. Debağ’ın da mensubu olduğu Kürdistan Yurtseverler Birliği’nden (KYB) bir heyet 17 Temmuz’da İranlı yetkililerle görüşmeler yaptı. Son 40 yılın büyük bölümünü Tahran’da temsilci olarak geçiren ve İran siyasetini yakından bilen Debağ bu görüşmelerde heyete eşlik etti.

Al-Monitor’un sorularını Tahran’dan telefonla yanıtlayan Debağ şöyle konuştu: “İranlılar ‘Biz Irak’ın toprak bütünlüğünden yanayız ve onu korumak için her şeyi yaparız.’ diyor. (…) Ben şahsen Bağdat’ın ve komşu ülkelerin onayı olmadan referanduma gitmenin mutlaka sorun yaratacağını düşünüyorum.” İran’ın ne gibi sorunlar yaratabileceği sorulduğunda temsilci ayrıntıya girmek istemedi.

KYB heyetinin Tahran’daki görüşmelerine vakıf olan bir başka kaynak, adının açıklanmaması kaydıyla Tahran’ın referandum konusunda oldukça öfkeli olduğunu söyledi. Kaynağa göre İran tarafı karşılıklı ilişkilerin ne kadar derin olduğunu hatırlattı, 1975’ten beri İran’ın Kürtlere kritik anlarda yardım ettiğini, en son İslam Devleti’nin ağustos 2014’teki taarruzuna karşı da Kürtlere savunma desteği sağlayan ilk ülke olduğunu vurguladı. Kaynağın aktarımına göre üst düzey bir İranlı yetkili, Irak anayasasının ihtilaflı bölgeler ve Kerkük’le ilgili maddesine atıf yaparak şöyle dedi: “Referandumu durdurursanız Irak içinde sizin için her şeyi yaparız. 140’ıncı Madde’nin uygulanması için size yardımcı olur, bütçedeki payınızın geri verilmesi için Bağdat’a baskı yaparız. Ancak referandumda ısrar ederseniz biz de referandumu durdurmak için gereken her şeyi yaparız. Aklınıza hayalinize gelmeyecek şeyleri…”

İranlı yetkililerin kamuoyuna açıklamaları çok daha ölçülü ama aynı şekilde net oldu. Milli Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Şamkani, KYB heyetiyle görüştüğü gün bağımsızlık referandumunu bazı ülkelerin Irak’ı bölme tezgâhı olarak niteledi. Şamkani’ye göre “Referandum Irak Kürtlerini yalnızlaştıracak, üzerlerindeki baskıyı artıracak. Kürdistan’ın ve nihayetinde tüm Irak’ın altı oyuluyor.” İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bakiri de aynı gün şöyle konuştu: “Bu olay Irak’ın komşuları için hiçbir şekilde kabul edilir değildir. Irak’ın bağımsızlık ve toprak bütünlüğünün korunması tüm etnik ve dini grupların menfaatinedir.”

KYB heyeti ise Tahran’daki görüşmelerde referandum kararının tüm Kürt partilerin müşterek kararı olduğunu savundu. Bununla birlikte Tahran’ın mesajını diğer partilere iletme sözü verdi.

Kürdistan’daki referandum komitesi 30 Temmuz’da ikinci toplantısını yaparken KYB Tahran’ın mesajını diğer katılımcılara iletti. Referandumun ana itici gücü olan Kürdistan Demokratik Partisi’nden (KDP) net bir cevap geldi. Bölgesel yönetimin fiili başkanı ve KDP lideri Mesud Barzani komitede yaptığı açıklamada “Referandumu ne bir dakika geciktirir ne bir dakika öne alırız. Halk 25 Eylül saat 8.00’da sandığa gidecek.” dedi.

Başkanlık süresi iki yıl önce dolan Barzani’nin referanduma karşı çıkan ülkelere güçlü mesajlar gönderirken Kürtlerin iç kavgalarını çözmek için uğraştığı görülüyor. 30 Temmuz’daki toplantıda Barzani parlamentonun yeniden faaliyete geçmesine yeşil ışık yaktı, ihtilaflı başkanlık konusunu bile görüşmeyi kabul etti. Başkanlık meselesi, Barzani’nin KDP’si ile Değişim Hareketi (Goran) arasındaki kavganın özünde yatıyor. Goranlı bakanlar ekim 2015’te KDP hâkimiyetindeki hükümetten atılmıştı. İki taraf arasında derin bir husumet var. Dolayısıyla Barzani’nin Goran’ı referandumu desteklemeye ikna edip edemeyeceği belli değil.

İran uzun yıllardır yakın ilişkiler içinde olduğu KYB’ye bel bağlıyor olabilir ama Goran referandumdan yana tavır alırsa KYB oldukça güç bir duruma düşer. Böyle bir durumda KYB’nin süreci desteklemekten başka seçeneği kalmaz, aksi halde siyaseten intihar etmiş olur. Nitekim KDP’ye yakın medya daha şimdiden referanduma karşı çıkanları “hain” diye damgalıyor. Tahran’ın bu dinamikleri görmemesi, Irak Kürdistanı’ndaki en yakın müttefikinin bundan nasıl etkileneceğini okuyamaması düşünülemez.

Ertelemenin olası görünmediği bir ortamda referandum tarihi yaklaştıkça gerilimin artması bekleniyor. Barzani’nin kuzeni ve KDP’de üst düzey bir isim olan Ethem Barzani 23 Temmuz’da Kürdistan24’e verdiği demeçte şöyle konuştu: “Bu bizim hakkımızdır ve biz bu hakkımıza sahip çıkacağız. (…) Kürdistan bağımsız olduğu zaman herhangi bir saldırı olursa Kürdistan’ı kanımızla savunuruz. (…) Söz konusu ülkelerin Kürt halkının iradesine karşı çıkmayacağını umuyoruz.”

Tüm bunlara rağmen İran’ın referandumu durdurmak için Kürtler üzerindeki baskıyı aralıksız sürdürmesi bekleniyor. İran’ın başlıca kaygılarından biri, bağımsız bir Kürdistan’ın 1980’lerde kanlı bir bağımsızlık mücadelesi veren İran’daki 8 milyonluk Kürt toplumunu etkilemesidir.

Bu bağlamda Devrim Muhafızları’nın Kudüs Gücü’nden bir heyet, 30 Temmuz’da gizlice Irak Kürdistanı’na geldi ve üç gün boyunca Mesud Barzani, Başbakan Neçirvan Barzani ve üst düzey KYB yetkilileri dâhil tüm taraflarla temaslarda bulundu. Bu görüşmelerden birine yakından vakıf olan bir kaynağın Al-Monitor’a verdiği bilgiye göre İranlılar referanduma yönelik itirazlarını yinelediler. Ancak oylamanın iptali veya ertelenmesi halinde Mesud Barzani’nin itibar kaybetmemesi gerektiğini de vurguladılar.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: irgc, article 140, referendum, autonomy, iraqi kurdistan region, iraqi kurds, massoud barzani, krg

Fazel Hawramy is an independent journalist currently based in Iraqi Kurdistan. Twitter: @FazelHawramy

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept