Irak: Haşdi Şabi’yi İran mı yönetiyor?

ABD’den uzaklaşması için Irak’a baskı yapan İran, Irak’taki Haşdi Şabi milisleri üzerinde de önemli bir nüfuza sahip. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Bağdat’ta Kudüs Günü geçidine katılan Halk Seferberlik Birlikleri’ne mensup Şii milisler, 23 Haziran 2017  Photo by REUTERS/Khalid al Mousily.
Hamdi Malik

Hamdi Malik

@HamdiAMalik

İşlenmiş konular

mosul, iraqi politics, shiites, haider al-abadi, pmu, popular mobilization units, ali khamenei

Tem 11, 2017

İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, geçtiğimiz ay görüştüğü Irak Başbakanı Haydar El Ebadi’ye bir dizi tavsiyede bulundu. Irak’ın uyanık olmasını, ABD’ye güvenmemesini salık veren Hamaney, “ABD güçlerinin eğitim veya başka bahanelerle müdahalede bulunmasına” izin vermemek gerektiğini söyledi.

20 Haziran’daki görüşmede Hamaney, çoğunlukla Şii milislerden oluşan ve Haşdi Şabi olarak da bilinen Halk Seferberlik Birlikleri’ne (HSB) de değindi. Hamaney’e göre İran destekli bu yapı, Irak’taki kilit güç unsurlarından biriydi ve bu nedenle ABD ile müttefiklerinin hedefi haline gelebilirdi.

Ancak Irak Hükümet Sözcüsü Saad El Hadisi’ye göre Hamaney’in bu öğüdü, ABD’yle iş birliğini sürdürmek isteyen Irak hükümetinin gündemiyle çelişiyor. Bu uyuşmazlık, silahlı kuvvetlerin başkomutanı da olan Ebadi’nin HSB liderleriyle ilişkilerini etkiliyor. Zira bu liderlerin bazıları İran’la yakın ilişkilere sahip ve kendilerini Hizbullah’la Suriye rejimiyle beraber İran önderliğindeki Direniş Ekseni’nin önemli bir unsuru olarak görüyor.

Son dönemde HSB liderleriyle tartışmalar yaşayan Ebadi, 18 Haziran’da yaptığı açıklamada verdiği emirlere HSB’nin bazen uymadığını söyledi. Bu sözler üzerine Bedir Örgütü Genel Sekreteri Hadi El Amiri Başbakan’a sert eleştiriler yöneltti. Amiri, 26 Haziran tarihli televizyon demecinde Ebadi’yi çifte standart uygulamak, HSB operasyonlarını aksatmakla suçladı ve şöyle dedi: “Başbakanla çalışmaktan sıkıldık. Herhangi bir operasyona başlamak için onu ikna etmemiz, hatta ona yalvarmamız gerekiyor ve ben bunun sebebini anlamıyorum.”

Görünen o ki İran’a yakın HSB liderleri Ebadi’nin gerilimi tırmandırmama politikasını desteklemiyor. Bu nedenle de askeri kuralları çiğneyerek Ebadi’nin bazı emirlerine uymuyor ve onu alenen eleştiriyorlar.

Ebadi, 4 Temmuz’daki haftalık basın toplantısında talimatlarına uymayan kimi HSB mensuplarından bir kez daha şikâyet etti. HSB’nin Suriye’ye girme isteğine işaret eden Ebadi şöyle konuştu: “Bu taleplerin bazıları Irak’ın tutumlarıyla değil bölgesel çatışmalarla ilgili. Ben Irak’ı bölgesel çekişmelerden uzak tutmak istiyorum. (…) HSB’de hem savaşçılar hem siyasetçiler var. Bu talepler siyasetçilerden geliyor.”

Cumhurbaşkanının aralıkta onayladığı ama henüz yürürlüğe girmeyen yeni HSB yasasında HSB güçlerinin başkomutana bağlı olduğu vurgulanıyor. Ancak fiiliyatta HSB’yi siyasi liderler yönetiyor. Bu liderlerin bazıları da Ebadi’nin rakibi konumunda ve İran yönetiminden talimat alıyor. Örneğin daha çok Ebu Mehdi El Mühendis lakabıyla tanınan HSB lideri Cemal Cafer El İbrahimi, İran Devrim Muhafızları’nın özel kuvvetler birimi olan Kudüs Gücü’nün Komutanı Kasım Süleymani’nin sadık neferi olmakla övünüyor

İran’a yakın HSB liderleri Ebadi'nin emirlerine uyduklarını iddia ediyor ama birçoğu da dini önder olarak Hamaney’i gördüğünü kabul ediyor. Başka bir ülkenin dini ve siyasi liderine duyulan bu bağlılık Irak devlet kurumlarını baltalıyor. Dini önderi takip etmenin bir görev olduğuna inanan bu kişiler, hükümetin talimatları yerine dini emirlere uyma eğilimi gösterdiği zaman bu bağın ne kadar önemli olduğu ortaya çıkıyor. HSB bünyesinde yer alan ve İran tarafından finanse edilen silahlı Asaib Ehl El Hak örgütünün Genel Sekreteri Kais El Hazali, haziranda verdiği bir mülakatta “Dini kaideler ile devletin kanunları çeliştiği zaman birincisi geçerli olur.” demişti.

Mevzubahis dini kaideler olunca Ebadi, Irak’ın en yüksek Şii din adamı olan Büyük Ayetullah Ali El Sistani’nin kimseye Suriye’de savaşma talimatı vermediğini söylüyor. Bunun da ötesinde hükümetin henüz yürürlüğe koymadığı yasaya göre HSB, başkomutanın emrindedir ve bu başkomutan Ebadi’dir.

Kimi HSB gruplarının yabancı liderlerle olan ideolojik-siyasi bağları ve Irak’ın devlet politikasıyla uyuşmayan İran önderliğindeki bölgesel projelere dâhil olmaları HSB’nin tam anlamıyla Irak siyasi yönetimine bağlı ulusal bir askeri güç olmasını engelliyor. Oysa HSB yasasının amacı tam da buydu.

Irak’ın geleceği üzerine çalışmalar yapan uluslararası bir grubun icra direktörü ve Chatham House’da araştırmacı olan Nusaybe Yunus konuyla ilgili Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “HSB’nin Irak güvenlik güçlerinin meşru bir unsuru olabilmesinin tek bir yolu var: Mevcut komuta kontrol yapıları tasfiye edilecek ve HSB mensupları devletin güvenlik yapılarına grup olarak değil bireysel olarak katılacak. Nitelik ve eğitim bakımından yeterli olup olmadıklarını tespit etmek için bu kişilerin tek tek mülakattan geçmesi lazım. Ayrıca geçmişleri de incelenmeli ve Irak güvenlik güçlerinin nitelikli bir yapı olması sağlanmalı.”

Recommended Articles

Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020
Irak uçurumun kenarında: Bundan sonra ne olabilir?
Ali Mamouri | Çatışma çözümlerinde sivil toplum  | Ara 29, 2019
Şii Hilali’nde seküler Şiilik talebi güçleniyor
Ali Mamouri | İslam ve siyaset | Ara 23, 2019
İslam Devleti Irak’taki siyasi çalkantıyı kullanarak yeniden canlanıyor
Adnan Abu Zeed | İslam Devleti | Ara 21, 2019
Irak’taki ABD üslerine saldırılar: Tahran’dan Washington’a sert mesaj
Adnan Abu Zeed | Iran-US tensions | Ara 20, 2019

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Irak'ın Nabzı

al-monitor
Irak Kürdistanı Suriyeli Kürtlere gönderilen insani yardımları engelliyor mu?
Amberin Zaman | Coronavirus | Nis 22, 2020
al-monitor
Gorani lehçesini yaşatmak isteyen öğretmen Kuran’ı Kürtçeye çevirdi
Dana Taib Menmy | Tehlike altındaki diller | Oca 31, 2020
al-monitor
Türkiye Irak’ta PKK bağlantılı Ezidi milisleri vurdu
Saad Salloum | Ezidiler | Oca 24, 2020
al-monitor
Mühendis’in ardından Haşdi Şabi’yi neler bekliyor?
Mustafa Saadoun | | Oca 21, 2020