Irak'ın Nabzı

Irak Planlama Bakanı: Yeniden inşa çalışmaları için 100 milyar dolara ihtiyaç var

By
p
Article Summary
Irak Planlama Bakanı Selman El Cumeyli, Al-Monitor’a verdiği mülakatta kurtarılan bölgelerin yeniden inşasını ve Irak’ın karşı karşıya olduğu ekonomik ve toplumsal sorunları değerlendirdi. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

Irak Planlama Bakanı Selman El Cumeyli’ye göre İslam Devleti’nden (İD) kurtarılan bölgelerin yeniden inşası için muazzam bir kaynağa ihtiyaç var. Bağdat’taki makamında Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Bakan, kesin bir rakam vermek için henüz erken olduğunu söylerken kendi tahminin 100 milyar dolar civarında olduğunu kaydetti. Bakan’a göre bu rakam, “Daeş (İD) döneminde doğrudan işgale uğramış veya terörist eylemler sonucunda zarar görmüş tüm bölgeleri kapsıyor.”

Bakanın değindiği bir başka konu Irak’taki yoksulluk ve hükümetin bu konudaki yaklaşımı oldu. 2014’in başında yoksulluk oranının düşüş trendinde olduğunu belirten Cumeyli, İD’in yükselişiyle birlikte yoksulluğun özellikle Ninova, Selahaddin ve Anbar vilayetlerinde tekrar artmaya başladığını söyledi.

Irak’taki mali krize de değinen bakan, ülkenin “muhakkak” düze çıkacağını ancak asıl meselenin “bu denli zor, derin ve girift” bir krizden çıkmanın ne kadar süreceği olduğunu vurguladı.

Mülakatın metni şöyle:

Al-Monitor:  İD’le mücadeleden doğan zarar ne boyutta? Etkilenen bölgelerin yeniden inşası için nasıl bir kaynağa ihtiyaç olacak?

Cumeyli:  Şu aşamada zararın boyutu hakkında net bir şey söylemek için çok erken. Ancak sadece altyapıya ve kamu kurumlarına 2004-2016 arasında verilen zarar 42 trilyon Irak dinarı (36 milyar dolar) olarak belirlendi ve bunun yüzde 60’ı 2014-2016 dönemine ait. Özel mülkiyette de çok büyük bir zarar söz konusu. Bu zararı tespit etmek, zararın gerçek boyutunu ortaya çıkarmak için komisyonlar görevlendirildi.

Yaşanan çatışmaların yoğunluğuna göre farklı bölgeler farklı derecelerde zarar gördü. Ayrıca bazı bölgelerde askeri operasyonlar devam ediyor. Kimi yerler hâlâ kurtarılmadığı için zararın boyutuna ilişkin rakamalar bu operasyonlar tamamlanmadan eksik kalacak.

Kurtarılan bölgelerin yeniden inşası için Irak’ın 100 milyar dolara ihtiyacı olacak. Bu rakam, DAEŞ (İD) döneminde doğrudan işgale uğramış veya terörist eylemler sonucunda zarar görmüş tüm bölgeleri kapsıyor. Dolayısıyla kaynaklar her vilayetin gördüğü zarara göre tahsis edilecek.

Al-Monitor:  Onarım çalışmaları için bir plan veya takvim oluşturdunuz mu? Uluslararası toplumdan nasıl bir katkı bekliyorsunuz?

Cumeyli:  Terör eylemlerinden etkilenen bölgelerin yeniden inşası ve kalkınmasına yönelik ulusal bir planın genel çerçevesini belirleyen bir çalışma yaptım. Bu plan 10 yıllık bir dönemi (2018-2027) kapsıyor ve bu süre için gerekli olan kaynak 100 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Plan eşanlı olarak üç kulvarda ilerleyecek: insani kalkınma ve toplumsal konular kulvarı, temel altyapı kulvarı ve ekonomik kalkınma kulvarı.

Ekonomik kriz nedeniyle Irak uluslararası desteğe fazlasıyla muhtaç. Yakında bağışçı devletlerle toplantılar yapılacak. Bunların en önemlisi, önümüzdeki aylarda Kuveyt’in ev sahipliğinde düzenlenecek olan bağışçılar konferansı. Konferansın uluslararası toplumdan iyi bir destekle sonuçlanmasını ümit ediyoruz.

Al-Monitor:  Irak’ta yoksulluk oranının arttığı bildiriliyor. Elinizdeki resmi istatistikler nedir? Bakanlık bu konuda en son ne zaman çalışma yaptı? Yoksulluk hangi sebeplerden artıyor?

Cumeyli:  2014’ün başında yoksulluk oranı yüzde 15’e düşmüştü. Ancak bir yandan İD’in, bir yandan petrol fiyatlarındaki düşüşün yarattığı çifte şokla yoksulluk yeniden artışa geçti ve yıl sonunda yüzde 22,5’e ulaştı. Ninova, Selahaddin ve Anbar vilayetlerinde bu oran yüzde 41’i buldu.

Bu alandaki son çalışma 2015’in başlarında yapıldı. Yoksulluk oranı güneydeki vilayetlerde yüzde 31, iç kesimlerde yüzde 17, Bağdat’ta yüzde 12, Diyala ve Kerkük’te yüzde 17 ve Kürt bölgelerinde yüzde 13 düzeyendeydi.  Umarız bu yıl veya gelecek yılın başında yeni bir çalışma yapılabilir. Yoksulluk konusu kurtarılan bölgelerin istikrarıyla da yakından ilgilidir.

Al-Monitor:  Irak’ta yoksulluk sınırı ne şekilde belirleniyor? Uluslararası standartlar mı takip ediliyor yoksa ölçütler ülkenin toplumsal ve ekonomik koşullarına göre mi belirleniyor?

Cumeyli:  Kişi başına 105 bin dinar aylık gelir (yaklaşık 90 dolar) yoksulluk sınırı olarak belirlenmiş durumda. Yani ortalama geliri bu rakamın üzerinde olan bir kişi yoksul sayılmıyor, geliri bunun altında olanlar ise yoksul sayılıyor. Bu rakamda kalori ihtiyacı ve temel geçim ihtiyaçları da dikkate alınıyor.

Yoksulluk sınırı ve temel insani ihtiyaçlar Dünya Bankası ve Dünya Gıda Programı’ndan uzmanlarla birlikte belirleniyor. Belirtmek gerekir ki fakir insanların çoğu yoksulluk sınırına yakın bulunuyor. Irak’ta gıda güvenliğine ilişkin 2016’da yapılan araştırma, nüfusun yüzde 2,5’inin gıda güvenliğinden yoksun olduğunu ve bu insanların çoğunlukla kırsal bölgelerde yaşadığını tespit etti.

Al-Monitor:  Irak’ın nüfusu şu an nedir? Neredeyse 20 yıldır nüfus sayımı yapılmamasının sebebi nedir? Nüfus sayımı ne zaman yapılacak?

Cumeyli:  Irak’ın nüfusu 2017’de 37 milyon 883 bin 543 olarak tahmin ediliyor. Ülkedeki bina ve yapılara yönelik sayım ve envanter çalışmalarının ardından 2009 için nüfus sayımı planlanmıştı. Ancak nüfus sayımına yönelik siyasi müdahaleler, kimi etnik grupların isimlendirilmesiyle ilgili kavga ve sayım sonucunun siyasi amaçlarla kullanılacağı kaygısı nedeniyle bu çalışma yurt içinde ve yurt dışında yaşayan Iraklıların sayımını kapsayan ikinci aşamaya gelindiğinde terk edildi. Bina sayımı ve envanter çalışmasından elde edilen rakamlar ise 2009’daki nüfus hakkında iyi bir fikir verdi ve sonraki yıllar için tahminde bulunmak açısından faydalı oldu.

Al-Monitor:  Standardizasyon ve kalite kontrol kurumu Iraklı tüketiciler için temel görevlerini yerine getiriyor mu? Yoksa o da etkisizleşip siyasi kotaların kurbanı mı oldu?

Cumeyli:  Irak’a giren ithal malların kalitesini denetlemek için kurum bazı uluslararası denetim ajanslarıyla anlaşmalar yaptı. Bu anlaşmalar gereğince söz konusu ajanslar malları üretildikleri ülkelerde ön denetimden geçirmeye başladı. Bu uygulama dört yıldır devam ediyor. Bahsi geçen dört şirket Irak’a ihraç edilecek malları ihracattan önce denetliyor ve Irak standartlarına uygunluk sertifikası veriyor. Özel laboratuvarlar kullanılarak bugüne kadar Irak’a teslimat yapan yarım milyon kamyona 130 binden fazla sertifika verildi. Şirketlerle imzalanan anlaşmalar gereğince kurum, sınırdan geçen mallara gelişigüzel testler uygulayarak şirketlerin performansını da denetliyor.

Al-Monitor:  Irak’ta pek çok gayrı resmi konut alanı yani gecekondu bölgesi var. Bakanlığınız bu konuda ne gibi verilere sahip? Bu sorunu insanları evsiz bırakmadan çözmek için ne yapmayı düşünüyorsunuz?

Cumeyli:  Merkezi İstatistik Kurumu’nun 2013’te topladığı verilere göre gayriresmi konutlar Irak’ta toplam konutların yüzde 7’sini, burada yaşayan insanlar da nüfusun yüzde 8’ini oluşturuyor. Bu bölgeler yoksulluk kaynağı olduğu için bu sorunla ilgili kurulan üst yönlendirme komitesi, bahsi geçen bölgeleri yenilemek üzere ulusal bir proje başlattı. Bakanlar Kurulu’nun 2015’te 279 sayılı kararla belirlediği yol haritasında bu soruna yönelik dört temel açıdan, yani teknik ve idari, yasal, mali ve kurumsal açılardan çözümler ve sürdürülebilir çalışmalar benimsendi.

Al-Monitor:  Irak’ın dünyayla ticareti ne seviyede? En çok hangi ülkelerle ticaret yapılıyor? Irak’ın çok fazla ithalat yapması ülke ekonomisini nasıl etkiliyor?

Cumeyli:  Irak pazarının ithal mallarla dolup taşması ve yerli üreticinin rekabet edememesi nedeniyle yerli üretim azaldı. Dahası ülkede imal edilen malların çoğunda da özellikle özel fabrikaların, imalathanelerin üretim çarkları durdu. İşten çıkarılan insanlar nedeniyle bu durum artan işsizlik oranına da yansıdı.

2015 verilerine göre Irak’ın petrol dışı mallarda başlıca ticaret ortakları 8,5 milyar dolarla Çin ve 6,5 milyar dolarla Birleşik Arap Emirlikleri.

Al-Monitor:  Sizce Irak mali krizi aşabilir mi? Dünya Bankası’nın önümüzdeki yıllar için belirlediği koşullar güçlü bir ekonomik programın temeli olabilir mi?

Cumeyli:  Irak’ın mali krizi aşacağı muhakkak. Asıl soru bu denli zor, derin ve girift bir krizi aşmak ne kadar sürecek. Petrol fiyatlarının çakılması, devlet gelirlerinin yüzde 70 azalmasına yol açtı. Bu arada terör tehdidi muazzam bir savunma harcaması gerektirdi, yerinden edilen insanlar ve göçmenler de ayrı bir yük oluşturdu.

Irak hükümeti son iki yılda bazı önlemler aldı. Örneğin yatırım harcamaları gözden geçirildi, birçok yatırım projesi iptal edildi ve uluslararası toplumun desteğiyle yeni finansman kaynakları bulundu, düşük faizli krediler sağlandı. Tüm bu adımların krizi aşma ve kısaltma açısından katkısı oldu.

Dünya petrol fiyatlarında görülen kademeli artış da Irak ekonomisi için ileride gelişme fırsatı olduğunu gösteriyor. Kaldı ki Irak pek çok yatırım imkânına, ayrıca ekonomiyi ileriye taşıyacak bir iktisadi planı oluşturmak için gerekli kaynaklara sahip.

Al-Monitor:  Irak’taki yatırım ortamını nasıl tanımlarsınız? Sizce bu ortam yabancı yatırımcıyı çekiyor mu yoksa korkutuyor mu? Yatırım imkânlarının azaldığı söyleniyor. Bunun nedeni nedir?

Cumeyli:  Irak doğal koşulları nedeniyle pek çok açıdan yatırım için cazip bir ülke. Ayrıca altyapının gördüğü muazzam zarar ve pek çok üretim faaliyetinin durması, hem yerli hem yabancı yatırım projelerine uygun bir yatırım ortamı sağlıyor. Ancak tüm bu avantaj ve fırsatların yanında bazı engeller de var. Bunların başında son derece girift bir hâl alan güvenlik durumu ve yatırımcılara elverişli yasal koşullar sağlamak için gerekli olan kanun ve düzenlemeler geliyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: food prices, islamic state, oil prices, world food program, baghdad, salahuddin, anbar, ninevah

Iraklı gazeteci Mustafa Saadoun, insan hakları alanında çalışıyor ve kurucusu olduğu Irak İnsan Hakları Gözlemevi’nin başkanlığını yürütüyor. Daha önce Irak Temsilciler Konseyi’nde muhabirlik yapmıştır.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept