Rusya ve Orta Doğu

Rusya’nın Suriye stratejisinde kilit bir unsur: Ürdün

By
p
Article Summary
Suriye savaşı Rusya-Ürdün ilişkilerinde dengeyi değiştirtirken Moskova bugün Ürdün’ü Sünni dünya ve ABD’yle arasında arabulucu olarak görüyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

ABD Başkanı Donald Trump’ın çok gizli bir bilgiyi Rusya’yla paylaştığı iddiası geçtiğimiz günlerde farklı bir boyut kazanarak Moskova’yı endişeye sevk etti. İlk haberlerde Trump’ın bu ifşaatla İslam Devleti’nin (İD) içine yerleştirilen bir İsrail ajanını tehlikeye atmış olabileceği söylenmişti. Ancak daha sonra El Cezire söz konusu kritik bilginin Ürdünlü bir kaynaktan gelmiş olabileceğini bildirdi. Böyle bir durum, Rusya ve Ürdün’ün bir zamanlar çokça ses getiren ortaklığına ve Suriye’de koordine çalışma iradesine gölge düşürür.

Ürdün’ün kritik bir istihbaratı Moskova’yla paylaşmamış olma ihtimali, Rusya’nın Suriye müdahalesini ve bölgedeki siyasi etkinliğini yakından izleyenler için oldukça şaşırtıcı bir durum. İstihbarat İD’in olası bir uçak saldırısıyla ilgiliydi. Böyle bir olayı önlemek için Rusya ve Ürdün’ün normalde iş birliği yapması gerekirdi. Nitekim İD’in sivil bir uçağa düzenlediği ilk ve tek saldırının hedefi de Rusya’ydı. 2015’te Sina Yarımadası üzerindeyken vurulan Rus uçağında 224 kişi hayatını kaybetmişti. Rusya benzer saldırıları önlemek için o günden sonra hem havayolu güvenliğini hem istihbarat çalışmalarını yoğunlaştırdı. Bu da diğer ülkelerle iş birliğinin büyük önem kazanması anlamına geliyor.

Al-Monitor’un Rus istihbarat teşkilatına yakın bir kaynaktan edindiği bilgiye göre Rusya ve Ürdün havayolu güvenliğine yönelik istikrarlı bir iş birliği yürütüyor, radikal gruplarla irtibatlı ve tehlike arz edebilecek kişileri de kapsayan istihbari bilgiler paylaşıyor. Dahası iki ülkenin yer hizmetlerinde de iş birliği yaptığı düşünülüyor.

Rusya’nın Suriye’deki askeri müdahalesi başladıktan sonra iki ülke arasında koordinasyonu kolaylaştıracak bir istihbarat paylaşım mekanizması kurulmuştu. Rus Dışişleri Bakanı, 2015’te sağlanan bu anlaşmayı duyururken iki ülkenin Suriye üzerindeki askeri uçuşlar dâhil “faaliyetlerini koordine edeceğini” belirtmişti. Bunun üzerine Ürdün’ün geleneksel müttefikleri ABD ve İngiltere’den uzaklaştığı, daha kararlı hareket eden Rusya’ya yanaştığı şeklinde aceleci yorumlar yapılmıştı. Spekülasyonlara rağmen Ürdün ABD önderliğindeki İD karşıtı koalisyondan ayrılmadı. Geçtiğimiz günlerde Riyad zirvesine katılan Kral Abdullah, İslami Askeri İttifak olarak da bilinen İslami Askeri Terörle Mücadele Koalisyonu’na da bağlı olduğunu göstermiş oldu.

Ürdün Sarayı’na yakın bir kaynak Al-Monitor’a yaptığı değerlendirmede “Ürdün’ün güvenlik denkleminde anahtar unsur Suriye ve Irak sınırlarıdır.” dedi. Bu bağlamda iç güvenlik hesapları, Ürdün’ü Rusya ve ABD gibi dış güçlerle iş birliğine sevk eden belirleyici unsur hâline geliyor. Komşusu Suriye savaşla tarumar olurken Ürdün’ün bu çalkantılı bölgede “istikrar adası” olarak kalması tesadüf değil.

Mevcut koşullarda Amman ve Moskova hem siyasi hem askeri açıdan birbirine ihtiyaç duyuyor. Kral Abdullah, Rusya’yı önemli bir müttefik olarak görüyor. Kralın tahta çıktığı 1999’dan bu yana Rusya’yı 16 kez ziyaret etmesi de bunun göstergesi. Temasların sıklığına rağmen ikili ilişkilerin gündemi, bağlayıcı olmayan siyasi görüşmeler ve çok mütevazı ticari anlaşmalarla sınırlı kaldı. Ancak savunma alanındaki temaslar dikkat çekiyor. İki ülke 2000 yılından bu yana bir dizi silah anlaşmasına imza attı. Bu silahların arasında İgla seyyar hava savunma sistemleri ve Kornet tanksavar sistemleri yer alırken bir diğer anlaşma da Rus RPG’lerinin Ürdün’de üretilmesini kapsıyordu. Kral’a Rusya’yla askeri iş birliği konusunda danışmanlık yapan Rus vatandaşı Mark Voloşin, silah anlaşmalarının müzakeresinde kilit bir isim oldu.

Suriye savaşının ikili ilişkiler bakımından yepyeni bir bağlam oluşturduğu söylenebilir. Vladimir Putin’in 2012’de devlet başkanlığı koltuğuna dönmesinden kısa süre sonra Amman’a resmi ziyarette bulunması bu açıdan tesadüf değildi. Rusya’nın bugün Orta Doğu’da oldukça kutuplaştırıcı bir rol oynadığı düşünülürse Moskova’yla hayli pragmatik ilişkiler içinde olan Ürdün Rusya ile Sünni dünya arasında potansiyel bir arabulucu olarak görülüyor. Suriye konulu Astana barış görüşmelerine Ürdün’ü de dâhil eden Rusya, bu kararıyla diplomatik çabalarında Arap desteğinin kritik önemini kavradığını göstermiş oldu.

Bu arada cihatçıların güneybatı Suriye’deki faaliyetlerini yoğunlaştırması ve İD militanlarının Ürdün sınırına yönelme ihtimali ABD ve İngiltere’yi kuzey Ürdün’de askeri yığınak yapmaya sevk etti. ABD, İngiltere ve Ürdün’ün güney Suriye’de ortak bir operasyon yapma ihtimali Moskova’da ciddi bir endişe konusu. Zira böyle bir hamle Esad yönetimi için tehlike yaratabilir ve Suriye’deki İran güçlerine karşı yeni bir cephe açılabilir.

ABD ve Rusya Suriye konusunda gerçek bir diyalog geliştiremediği için Rus pozisyonlarının ABD tarafına iletilmesinde Ürdün önemli bir rol oynuyor. Eskiden Ürdün, Rus yönetimiyle yakınlık kurmaya çalışır, savunma alanında iş birliğine umut bağlardı. Rüzgâr şimdi tersine dönmüş durumda. Suriye’deki çözüm arayışında fırsat penceresi Rusya için hızla kapanırken Moskova Kral’ın desteğini kazanmaya çalışıyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: Savunma ve güvenlik iş birliği

Yury Barmin, Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi’nde Orta Doğu ve Kuzey Afrika uzmanı olarak görev almaktadır. Cambridge Üniversitesi’nden uluslararası ilişkiler alanında lisansüstü dereceye sahiptir. Twitter hesabı: @yurybarmin

 
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept