Zarrab ve Zencani’nin çöküşü

Al-Monitor’a konuşan İranlı milletvekili Emir Abbas Sultani, İran asıllı Türk vatandaşı Rıza Zarrab’ın Türkiye’den İran’a iade edilmekten korktuğu için tutuklanacağını bile bile ABD’ye gittiğini söyledi. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

al-monitor Gözaltına alınan iş adamı Rıza Zarrab İstanbul’da emniyet binasına getirilirken, 17 Aralık 2013  Photo by OZAN KOSE/AFP/Getty Images.
Rohollah Faghihi

Rohollah Faghihi

@FaghihiRohollah

İşlenmiş konular

turkish-iranian relations, sanctions on iran, iranian-us relations, iran nuclear deal, intelligence

May 9, 2016

TAHRAN, İran — İran’ın büyük iş adamlarından Babek Zencani ve Rıza Zarrab bugünlerde çok zor zamanlar geçiriyor. İran’ın en tanınmış milyarderlerinden biri olan Zencani, ambargo döneminde aracılık ettiği petrol ihracatından kaynaklı borcunu Petrol Bakanlığı’na ödemediği gerekçesiyle idam cezasına çarptırıldı. İran doğumlu Zarrab ise Türkiye’de bazı bakanlarla birlikte karşı karşıya kaldığı rüşvet, yolsuzluk ve kaçakçılık suçlamalarından henüz iki yıl önce kurtulmuşken şimdi ABD’de cezaevinde. Para aklama da dâhil bir dizi suçlamayla karşı karşıya olan Zarrab Manhattan’daki federal mahkemenin hazırladığı iddianameye istinaden 19 Mart’ta Florida’da tutuklanmıştı.

İran parlamentosunda Zencani olayının takibi için kurulan komisyonunun üyesi milletvekili Emir Abbas Sultani Zarrab’ın ABD’ye tutuklanacağını bile bile gittiğini öne sürdü. Sultani Al-Monitor’a verdiği özel röportajda şöyle konuştu: “Zarrab’la Zencani arasında fark yok. Zarrab önemli bir isim, (Zencani hakkındaki) yolsuzluk soruşturmasının kilit ismi. (...) Zarrab ABD’ye bilerek gitti ve anlaşmalı olarak teslim oldu. Zencani’nin İran’daki davasının ardından kendisini bekleyen tehlikeyi sezdi. Türkiye’de kalsaydı İranlı yetkililer tarafından yakalanacağını düşündü. (...) ABD’yi sığınacak liman olarak gördü. Adli makamlarımız onu da soruşturuyordu. Tahran’la Ankara arasındaki ilişkiler düzelince Türkiye’deki durumu zora girdi. İran yargısı tarafından suçlu bulunursa Türkiye’yle anlaşmalarımız gereği Tahran’a iade edilecekti.”

Sultani şöyle devam etti: “Zarrab İran’la ABD arasında iade anlaşması olmadığını biliyordu. Bu yüzden ABD’ye gitmeye karar verdi. Şimdi işlerin durulmasını ve Zencani’nin akıbetini görmek için bekliyor. (Zencani) idam edilirse Zarrab onun ardından birçok gerçeği inkâr edebilecek.”

Zarrab 27 Nisan’da banka dolandırıcılığı ve kara para aklama dâhil aleyhindeki dört suçlamayı da reddetti. Bu suçlar azami 75 yıl hapisle cezalandırılabiliyor. Zarrab gözaltına alındığı Florida’da çıkarıldığı mahkemede kefalet talebinde bulunmamıştı.

Sultani açıklamalarını şöyle sürdürdü: “Zarrab, Zencani’nin hem sırdaşı hem de şirketlerinin üst düzey yöneticisi. 70’i aşkın şirket kurmuşlar ve bunların birçoğu Zarrab tarafından yönetilmiş. (...) Zarrab, Zencani’nin tutuklanmasından önce İran’a sık sık geliyordu. Bize defalarca Zencani’yle ilişkisi olmadığına dair mesajlar gönderdi. Ancak Zencani’yle bağlantılı olduğu, onun şirket yöneticilerinden biri olduğu apaçık ortada.”

Sultani’ye göre “Zencani’nin Türkiye’deki mal varlıklarının çoğu Zarrab’ın üstüne kayıtlı.” Zencani’nin avukatı Resul Kuhpayezade ise birkaç ay önce Zencani’nin ortaklarından Kudret Tuncel’in Zencani’nin Türkiye’deki bazı mal varlıklarına kanunsuz olarak el koyduğunu iddia etmişti.

Zencani ve Zarrab hakkında “İran Petrol Bakanlığı’nı dolandırmak” da dâhil 30’dan fazla suçlama olduğunu belirten Sultani “Zencani idam cezasına çarptırıldı ama cezasının infaz edileceğine inanmıyor. Bu nedenle de idam cezasını ciddiye almıyor.” dedi.

Nitekim İran Petrol Bakanlığı’nın avukatı da kısa süre önce Zencani’nin devlete olan borcunu ödemesi hâlinde hakkındaki idam cezasının bozulacağını belirtti. Sultani’ye göre “Zencani’nin elinde İran Petrol Bakanlığı’na ait 12 trilyon tümen (4 milyar dolar) var.”

Zencani İran’ın milyarlarca doları bulan petrol gelirlerini Türkiye’den Malezya ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne uzanan şirketler ağı üzerinden yıllarca transfer etti. Zamanında bir İran dergisine verdiği röportajda servetinin 10 milyar doları bulduğunu açıklamıştı.

Sultani, Zencani ve Zarrab’ın yolsuzluklarının ne zaman başladığına ilişkin soruyu ise şöyle yanıtladı: “Eski İran hükümeti (Cumhurbaşkanı Mahmut Ahmedinejad yönetimi) ile Zarrab arasında bağlantı ve ilişkiler söz konusuydu. Zarrab (İran’ın) eski Merkez Bankası Başkanı’na mektup yazmış.”

Sultani’ye göre “Ahmedinejad’ın dört bakanı bu işin içindeydi. 12 dev tankeri Zencani’nin kontrolüne verenler onlardı.”

Ahmedinejad’ın Zarrab’ın babası Hacı Hüseyin Zarrab’la bağlantısına ilişkin de iddialar var. İranlı bir haber sitesi, Tebriz kentinde girişimcileri teşvik amacıyla 2007’de düzenlenen bir toplantı sırasında baba Zarrab’ın SFK çelik fabrikasını kurmak için teklif sunduğunu, Ahmedinejad’ın da bunu aynı toplantıda kabul ettiğini iddia ediyor.

Sultani, baba Zarrab’ın Ahmedinejad yönetiminden bir yetkiliyle yan yana çekilmiş fotoğrafına ilişkin “Zarrab’ın babasının Mahmud Ahmedinejad’la bağlantısına dair kesin bir kanıya varamadım.” dedi.

Sultani, Türk hükümetinin tutumunu ise şöyle değerlendirdi: “Türk hükümeti Babek Zencani ve Rıza Zarrab’ı destekledi. Ayrıca Türk yargısının iktidarın yardımıyla Zarrab’ı nasıl akladığını gördük.”

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Zarrab’a niçin yardım etmediği sorulduğunda ise Sultani şöyle dedi: “Erdoğan’ın Zarrab’a yardım etmediğini nereden biliyorsunuz? Bunu ilan edecek hâlleri yok.”

Sultani, Tahran’ın ABD'den Zarrab’ın iadesini isteyip istemediği sorusuna da şu yanıtı verdi: “İran’ın böyle bir talebi olmadı ama olsa eminim yüksek yargının bağımsız olduğunu ve müdahale edemeyeceklerini söyleyecekler. Yani ben yardım edeceklerini hiç sanmıyorum. İranlı yetkililer Zarrab’ı soruşturmaya daha erken başlasaydı Zencani bilmecesi bugüne kadar kesinlikle çözülürdü. Zencani şimdi darağacından kurtulma fırsatını yakaladı. (…) ABD İran’la iş birliği yaparsa Zencani olayının karanlık noktaları da aydınlatılır. Zarrab bu düğümün çözümünde kilit noktada."

Recent Podcasts

Featured Video

More from  İran'ın Nabzı

al-monitor
Korona virüs İran ekonomisini çökertecek mi?
Bijan Khajehpour | Coronavirus | Mar 19, 2020
al-monitor
İran güçleri İdlib cephesine niçin müdahil oldu?
Hamidreza Azizi | İdlib | Şub 5, 2020
al-monitor
İran ABD’ye karşı Rusya ve Türkiye’yi yanına alabilir mi?
Saeid Jafari | Iran-US tensions | Oca 14, 2020
al-monitor
Süleymani suikastı İran’ın Suriye stratejisini nasıl etkiler?
Hamidreza Azizi | Iran-US tensions | Oca 7, 2020