Karşılıksız çekler, protestolu senetler, geri ödenmeyen krediler alarm veriyor

Türkiye ekonomisinin içine düştüğü sıkıntılı tabloyu en somut şekilde gözler önüne seren karşılıksız çek sayısı ve tutarındaki artış, bankaları zorlarken, şirket iflaslarında patlamaya yol açabilir.

al-monitor .

İşlenmiş konular

kurdistan workers party, finance, economy, debt, banking

Eyl 23, 2015

Türkiye ekonomisi siyasi belirsizlik, erken seçim ve terör üçgeni arasında sıkışırken, reel ekonomide kötüleşme hızla yayılıyor.

Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi’nin derlediği veriler çerçevesinde, karşılıksız çıkan çeklerin sayısında ve tutarında büyük patlama yaşanıyor. Özellikle terörün yaygınlaştığı Ağustos ayında karşılıksız çek patlaması daha da hızlandı.

Terör olaylarının yoğunlaşması nedeniyle ekonominin çarklarının durma noktasına geldiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise karşılıksız çek sayısı ve ödenmeyen tutardaki artış oranı Türkiye ortalamasının da üzerine çıkarak yüzde 110-115’lere ulaştı.

TBB Risk Merkezi’nin bankacılık sektörüne ibraz edilen çekler üzerinden hazırladığı istatistiklere göre 2015 yılının Ocak-Ağustos sekiz aylık döneminde karşılıksız çek sayısı 2014’e göre yüzde 21 arttı. Karşılıksız çek sayısındaki bu artışa karşılık aynı dönemde, karşılıksız çıkan çeklerin toplam tutarındaki artış ise yüzde 49 düzeyinde.

2015’in sekiz aylık döneminde bankalara ibraz edilen çeklerin sayısı 15 milyon adede ulaşırken, bu çeklerin parasal tutarı da 429 milyar TL oldu. Ocak-Ağustos 2015 döneminde toplam tutarı 17,6 milyar TL’yi bulan (5,8 milyar dolar) 490 bin adet çek karşılıksız çıktığı için yasal işlem başlatıldı.

Bu arada, terör olaylarının tırmanışa geçmesiyle birlikte Ağustos ayında, özellikle doğu ve güneydoğudaki illerde karşılıksız çek sayısı ülke genelinin çok üzerinde artış gösterdi. Ağustos ayında, tutar olarak, karşılıksız işlemi yapılan çeklerin ibraz edilen çeklere oranının en yüksek olduğu il yüzde 11,1’le Bitlis oldu. Bitlis’in ardından yüzde 11,1 ile Bingöl, yüzde 10,6 ile Van, yüzde 9,3 ile Hakkâri ve yüzde 8,4 oranıyla Mardin geliyor.

TBB Risk Merkezi verileri, terör ve siyasi belirsizliğin Türkiye’nin doğu ve güneydoğusunun yanı sıra büyük illerini de negatif etkilediğini ortaya koyuyor.

Karşılıksız çeklerin sayı ve tutar açısından büyük artış göstermesi gibi ödenmediği için protesto edilen senet sayısında da tehlikeli bir gidiş söz konusu. Protestolu senet sayısı 2014’ün tamamında 1 milyon iken, bu yılın ilk sekiz ayında 646 bin 229 oldu. Yılsonuna kadar, protestolu senetlerin 1,5 milyona yaklaşması bekleniyor.

Protestolu senet tutarı ise 2014’ün tümünde 8 milyar iken, bu yıl sekiz ay sonunda 6 milyar TL’yi aştı. Ekonomideki ağırlaşan tablonun, protestolu senet tutarını 10 milyar liraya yükselteceği tahmin ediliyor.

Sekiz ayda 17,6 milyar liralık karşılıksız çek, 6 milyar liralık karşılıksız senet tablosu, ekonomideki “ödeme-borç-alacak” zincirinin kopmaya başladığının işareti.

2012 yılında çek yasasında yapılan değişiklikle, 1985’ten beri 27 yıldır yürürlükte olan çeki karşılıksız çıkanlara hapis cezası kaldırılmıştı. Bunun yerine karşılıksız çek kesenlere, şikâyet halinde en az 3 yıl yeniden çek kesememe cezası getirildi. Bankalara da 10 bin TL ve üzerindeki çeklerde, her bir çek yaprağı için 10 bin TL ödeme garantisi yükümlülüğü getirildi. Dolayısıyla karşılıksız çeklerin patlama göstermesi, bankalara da güvence yükümlülüğü açısından ilave parasal yük getiriyor.

Bireysel kredi ve kredi kartı alacaklarını tahsil etmekte zorlanan bankalar, karşılıksız çeklerden gelen parasal yükle ikinci bir ağır maliyetle karşı karşıyalar.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) açıkladığı verilere göre, Temmuz sonu itibarıyla kredi ve kredi kartı borcu yüzünden kanuni takipteki borçluların sayısı 2,5 milyon kişiyi aştı. BDDK’nın Bankacılık Sektörü Durum Raporu’na göre, tüketici kredileri 8 milyar 910 milyon liraya, takibe düşen kredi kartı borcu ise 6 milyar 201 milyon liraya ulaştı. Geri ödenmeyen tüketici kredisi ve kredi kartı borcu toplamı 15 milyar 111 milyon liraya (5 milyar dolar) yükseldi.

2015 başında takipteki kredi tutarı 7 milyar 439 milyon liraydı. Temmuz’da bu tutar, yılbaşına göre yüzde 20 artış gösterdi. Kredi kartlarında ise yılbaşında 5 milyar 412 milyon lira olan takipteki tutar, Temmuz sonunda yüzde 14,5 artarak 6 milyar 201 milyon liraya yükseldi.

2015 başında 12 milyar 851 milyon lira olan takipteki bireysel kredi ve kredi kartı borçları, yüzde 17,5 artarak Temmuz sonunda 15 milyar 111 milyon liraya yükseldi.

Küçük esnafın ve küçük-orta boy işletmelerin geri ödeyemedikleri kredi borçlarında da 2 milyar dolar düzeyinde artış söz konusu. Bankaların tahsil edemediği alacaklar 2014 sonunda 36 milyar lira (12 milyar dolar) iken, bu yıl Temmuz sonunda 42 milyar liraya (14 milyar dolar) tırmandı.

Karşılıksız çeklerdeki, protestolu senetlerdeki ve geri ödenmeyen kredi borçlarındaki bu hızlı yükseliş, Türkiye ekonomisindeki sıkıntıların hızla yaygınlaştığını, bireylerin, şirketlerin ve işletmelerin kazanç ve ödeme kapasitelerinin darboğaza girdiğini gösteriyor. Özellikle karşılıksız çeklerin hem sayı hem tutar olarak artışa geçmesi, ticaret ve ihracatı negatif etkileyeceği gibi, şirket iflaslarını peşinden sürükleyebilecek.

Yurt dışı döviz borcu yükümlülükleri nedeniyle kur artışından ciddi anlamda olumsuz etkilenen bankacılık sektöründe öz kaynak ve sermaye erimesi hızlanırken, tahsil edilemeyen kredi alacakları, karşılıksız çeklerdeki artış yüzünden de bankaların içine girdiği sıkıntılı durum genişliyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Türkiye’nin döviz rezervi tahta bacaklı
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Tem 6, 2020
Krizin garajı varlık fonu
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Haz 22, 2020
Dövizde yeniden tırmanma korkusu
Mustafa Sönmez | Bankacılık ve Finans | Şub 13, 2020
Rusların Türkiye’deki gayrimenkul alımları niçin arttı?
Yekaterina Chulkovskaya | Bankacılık ve Finans | Şub 7, 2020
AKP rejimi güvensizliği aşamıyor
Mustafa Sönmez | Türkiye ekonomisi | Şub 6, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Türkiye'nin Nabzı

al-monitor
Libya hesaplaşması Türkiye’nin sınırlarına dayanıyor
Fehim Taştekin | | Ağu 3, 2020
al-monitor
İdlib’de tıklayan bomba: Uzlaşma mı savaş mı?
Fehim Taştekin | Suriye çatışması | Tem 29, 2020
al-monitor
Kanal İstanbul hayaliyle rant oyunları
Mustafa Sönmez | Doğal çevre | Tem 22, 2020
al-monitor
Kürtlerin korkusu: Pençe PKK’nin ötesinde Kürdistan’ı hedef alıyor
Fehim Taştekin | Kürtler ve Kürdistan | Tem 20, 2020