Türkiye'nin Nabzı

Terör yoksul Güneydoğu ekonomisini tümüyle çökertti

By
p
Article Summary
Türkiye’nin en geri kalmış, en yoksul bölgesi durumunda olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun ekonomisi, terör ve çatışmaların indirdiği ağır darbelerle bir kez daha dibe vuruyor.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın “Kürt sorunu yoktur” diyerek, Çözüm Süreci’nin sona erdiğini ilan etmesiyle birlikte, PKK ile Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet birimleri arasındaki çatışmalar yoğunlaştı. Giderek kentlere, ilçelere yayılan çatışmalar nedeniyle çok sayıda sivil de yaşamını yitirirken, valiliklerce art arda sokağa çıkma yasakları ilan ediliyor. Valilikler ve Genelkurmay tarafından bölgede çok sayıda yerleşim birimi ve kırsal alanlar, “Özel Güvenlik Bölgesi” ilan edilerek giriş çıkışlara, seyahatlere yasaklandı.

Bir yanda olağanüstü boyutlara ulaşan güvenlik önlemleriyle günlük yaşama getirilen kısıtlamalar, diğer yandan ise PKK ve kentlerdeki gençlik Örgütlenmesi YDG-H’nin (Yurtsever Devrimci Gençlik Hareketi) kentlerde, kontrolündeki mahallelere, ilçelere yönelik eylemleri, bölgede ekonomik yaşama ağır darbe indirdi.

Çözüm Süreci ve çatışmasızlık döneminde bölgeye yönelik yatırım projeleri, yeni işyeri açma girişimleri, turizm gibi sektörlerde canlanma başlarken, 20 Temmuz’dan bu yana durum tersine döndü ve sermaye kaçışları, yatırımların askıya alınması dönemine geçildi. Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi’nde faaliyet gösteren 170 dolayındaki sanayi tesisinden ilk aşamada 20’sinin kapandığı belirtiliyor.

Bölge illerindeki tarihi ve turistik alanlara yönelik turlar büyük ölçüde iptal edilirken, otellerin doluluk oranları da yüzde 80’lerden yüzde 30’a inmiş durumda. Can ve mal güvenliği nedeniyle küçük esnaf ve işletmeler, kepenk kapatmaya, işyerlerini açmamaya yöneliyor.

Suriye ve Irak’taki IŞİD terörü nedeniyle bu ülkeler üzerinden yapılan ihracat dururken, şu anda hemen hemen tek ihraç yolu İran kapısı. Ancak İran üzerinden yapılan ticarette, PKK’nın Türkiye-İran arasında, Ağrı, Van ve Hakkâri’deki Kapıköy, Üzümlü, Esendere sınır kapılarında gümrük memurlarını kaçırması üzerine, bu kapılar kapanmış durumda.

PKK terörü yüzünden kapalı olan gümrük kapılarının her birinin yıllık 100-150 milyon dolarlık ticaret hacmi olduğu, İran’dan Van, Hakkâri ve diğer bölge illerine 45-50 bin turist geldiği belirtilirken, bu faaliyetler şu anda tümüyle durmuş halde.

Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) resmi internet sitesinden üyelerine çağrı yaparak, dönüş yolunda olan TIR’ların, Hakkâri-Esendere başta olmak üzere kapalı olan gümrük kapıları yerine diğer kapılara yönelmeleri uyarısında bulundu.

PKK’nın, TIR ve yolcu otobüslerini durdurarak yolcuları rehin alması, araçları yakması, trenlere saldırı düzenlemesi, Tahran’dan Van-Erzurum’a yönelik tren ve otobüs seferlerinin İran tarafından durdurulmasına neden oldu. İran’a ait bazı TIR’ların yakılması, durdurulan yolcu otobüslerinde bir İranlının da yaşamını yitirmesi üzerine İran hükümeti, yurttaşlarının mal ve can güvenliğinin sağlanması için Türkiye’ye nota verdi.

Bölgede ticaret, ihracat, yatırım ve ekonomik yaşamın terör nedeniyle durması, bölgeden göç ve sermaye kaçışının başlaması, bankaları Doğu ve Güneydoğu’daki yatırımlara kredi vermemeye yönlendirdi. Bu bölgedeki pek çok yatırımı ve projeyi finanse etmek üzere görüşmeler yapan bankaların şimdi çok ağır koşullar öne sürdüğü, diğer bölgelerden farklı garanti ve güvenceler istediği, ya da kredi taleplerini reddettiği kaydediliyor.

UND, PKK’nın yolları kesmesi, bölgeye ve İran-Irak üzerinden diğer ülkelere ihraç malları taşıyan çok sayıda TIR’ın yolu kesilerek yakılması yüzünden bölgeye mal taşıyacak TIR ve şoför bulunamadığını, şoförlerin bölgeye gitmek istemediklerini açıkladı. UND İcra Kurulu Başkanı Fatih Şener, Irak ve İran sınırından geçen yıl 8 ayda 422 bin 800 TIR’ın geçtiğini, bu yıl ise aynı dönemde sayının 362 bin 300’e gerilediğini, araç sayısının yüzde 20 azaldığını söylüyor.

Çözüm Süreci’nde Diyarbakır başta olmak üzere bölge illerinde canlanan inşaat ve emlak sektörü, lüks konut inşaatları, alışveriş merkezi inşaatları PKK’nın terör eylemleriyle durma noktasına gelirken, gayrimenkul fiyatları düşmeye başladı.

PKK’nın şantiyeleri basarak işçileri kaçırması, iş makinelerini ve şantiye binalarını yakması, bölgede devam eden milyarlarca dolarlık 20 adet Hidroelektrik Santral (HES) yatırımını durdurdu. Şantiyeler kapandı. Toplam kurulu gücü 1444 Megavat olacak olan HES inşaatlarının durması, bölgenin elektrik gereksiniminin karşılanması, sanayi üretimi açısından hayati önemde.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki sanayici ve işadamları, oda ve borsa başkanları, terör eylemleri ve çatışmaların ekonomiye her alanda, tüm sektörlerde ağır darbe vurduğunu dile getirirken can kayıplarının, sivil ölümlerinin kaygıları daha da büyüttüğünü söylüyor.

Güneydoğu Sanayici ve İşadamları Derneği (GÜNSİAD) başkanı Mahmut Odabaşı, mesajında “Özellikle çatışmasızlık ve barış sürecinin devam etmesi, her kesimin insani ve ticari kazancı olacaktır. İşadamları olarak bu sürece destek olunmalıdır.” diyor.

Güneydoğu Genç İşadamları Derneği (GÜNGİAD) Başkanı Hakan Akbal ise bölgede sorunun çözümü için eyalet sistemine geçilmesi ve Diyarbakır’ın “Bölge Eyaleti” ilan edilmesi görüşünde. Akbal, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 500 yıl boyunca eyalet sisteminin başarıyla uygulandığını, Diyarbakır’ın 1515 yılında Osmanlı’nın en büyük beşinci eyaleti olduğunu dile getiriyor.

Çözüm Süreci’ni bitirmenin sosyal ve insani boyuttaki acı bedeli yanında, ekonomik olarak da daha en baştaki kayıp faturası 55 milyar dolar olarak hesaplanıyor.

Dağlıca’daki son çatışmada onlarca askerin öldürülmesi, kentlerdeki çatışmalarda 20 Temmuz’dan bu yana çok sayıda polisin şehit edilmesi toplumsal öfkeyi büyütüyor. Çatışmalarda ölen Kürt gençleri, iki ateş arasında kalıp yaşamını yitiren çocuk ve kadınlarla birlikte insani fatura lirayla, dolarla ölçülemeyecek kadar büyüyor.

Sokağa çıkma yasağı ilan edilen, giriş-çıkışların yasaklandığı Cizre’ye giderek incelemelerde bulunan CHP heyetinin hazırladığı rapora göre kentte ekonomik yaşam durmuş vaziyette ve insanlar ilçeden batıya göç ediyor. CHP milletvekillerinin raporunda “Bölgede hukuk işlemiyor” deniliyor.

Tüm sosyal ve ekonomik göstergelerde Türkiye’nin en geri kalmış, en yoksul bölgesi durumunda olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu, terör ve çatışmaların indirdiği ağır darbelerle bir kez daha ekonomik ve sosyal çöküşe gidiyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: trucking, syrian civil war, peace process, kurds, kurdistan workers party, iran, economic crisis, diyarbakir

Zülfikar Doğan, gazeteciliğe 1976’da Ankara’da haftalık haber dergisi Yankı’da başladı. Milliyet, Posta, Akşam, Finansal Forum, Star, Karşı gazetelerinde muhabirlik, haber müdürlüğü, temsilcilik ve ekonomi-politika yazarlığı yaptı. TRT-1, STAR, NTV, CNBC-e televizyonlarında ekonomi-politika programları ve yorumculuk görevlerinde bulundu. Halen, www.korhaber.com haber portalında genel yayın yönetmenliği ve köşe yazarlığı yapıyor.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept