Türkiye'nin Nabzı

İstihbaratın yeni kılcal damarları

By
p
Article Summary
Cumhurbaşkanı, muhtarları “hangi evde kimin oturduğunu ve mahalledeki teröristleri en yakındaki güvenlik birimlerine bildirmekle” görevlendirdi. Böylece devlet istihbaratının evlere kadar ulaşması sağlandı.

Edebiyatın büyük ismi George Orwell’in kült kitabı Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, toplum düzeninin nasıl büyük bir gözaltına dönüştüğünü anlatır. 1948 yılında yayınlanan romanı için Orwell, Amerika’daki bir sendikacıya yazdığı mektupta “Kitapta anlattığım toplumun, bir gün mutlaka gerçek olacağına inandığımı söyleyemesem de, ona benzer bir toplumun gerçek olabileceğine inandığımı söyleyebilirim” diyordu. İçinde yaşadığımız yüzyıl Orwell’in yapıtındaki gibi tam bir karabasan olmasa da hayatımızın bazen nasıl gözaltında olacağı korkusunu yaşatıyor. Belki de bu yüzden yıllar sonra yine Türkiye’de kitabın satışı patladı. Türkiye’deki 50 bini aşkın muhtara verilen “ihbar” görevinden sonra Orwell’in kitabına ilgi daha da artabilir.

27 Ocak’tan beri her ay muhtarları Saray’a davet eden Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 12 Ağustos’ta yapılan 8. toplantıda istihbarat desteği istedi: “Benim muhtarım hangi evde kim var, gelecek, gayet uygun ve sakin bir şekilde kaymakamına, emniyet müdürüne bildirecek.”

Erdoğan, tartışma yaratan görevlendirmeyi 7 Haziran genel seçimlerinin
ardından Doğu ve Güneydoğu’daki terör saldırılarının artması üzerine yapmıştı. Operasyonlarda ortaya çıkan silahlara işaret ederek “istihbaratla hangi evde ne var ne yok ortaya çıkarılacak” demişti.

Her toplantıya çeşitli illerden 400 civarında muhtar davet ediliyordu. Toplantı öncesi İçişleri Bakanlığının takip edeceği Muhtar Bilgi Sistemi konusunda bilgilendirme yapılıyordu. Böylece muhtarlar, devletin resmi istihbarat teşkilatlarının yanında, istihbarat sisteminin her mahalleye, her köye ulaşan kılcal damarlarını oluşturmakla görevlendiriliyordu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 8. buluşmada kamu görevlilerini de muhtarlara
yardımcı olma konusunda uyardı. Erdoğan, kamu kuruluşlarında muhtarlara zorluk çıkartan, taleplerini görmezden duymazdan gelenlere şöyle seslendi: “Akıllı idarecinin yapacağı iş; muhtarlarımızın mahallesi için, mahalle halkı için kendisine getirdiği tüm talepleri dikkatle dinlemek ve gereğini yerine getirmektir, benden söylemesi. İşte milletin sesine kulak vermeyenlerin hali ortada, öyle mi?”

“Türkiye’nin her konuda muhtarlara ihtiyacı var” diyen Cumhurbaşkanı 19 Ağustos’ta 9. kez muhtarlar grubunu Saray’da ağırladı. Cumhurbaşkanı kamuoyu ile paylaşmak istediği fikirleri gelenekselleşen bu buluşmalarda açıklıyordu. Öyle ki yasal sürede yeni hükümeti oluşturamayan Başbakan Davutoğlu’nun  görevi iade etmesinden sonra Erdoğan’ın yeni görevlendirme veya seçim hükümeti  konusundaki tavrını merak edenler muhtarlar toplantısını beklediler. Bazı gazeteler “Erdoğan tavrını muhtarlara açıklayabilir” başlığıyla çıktı. Nitekim son buluşmada Cumhurbaşkanı Erdoğan, CHP’ye hükümet kurma görevi vermeyeceği konusundaki mesajını net olarak aktardı: “Beştepe’nin adresini bilmeyenlerle vakit geçirecek zamanımız yok.”

Cumhurbaşkanı toplantıda muhtarlara “istihbarat” görevini bir kez daha hatırlattı: “Muhtar kendi mahallesinde hangi evde kim oturuyor bilmek zorunda. Kimin terörist olduğunu bilir. Ve bunu en yakınındaki güvenlik birimine bildirmek zorundadır.” Her muhtar Saray’a çıkamıyordu. Çünkü listeyi Saray belirliyordu. Ancak davet edilenlerin içerisinden de gitmeyenler oluyordu. Erdoğan bunu şöyle yorumladı: “Bugünkü toplantıyla ilgili olarak birçok muhtarımızın tehdit edildiğini ve gelemediğini biliyorum.”

Bugün gazetesinin haberine göre, muhtarlar mahallelerinde yaşayanlar hakkında her türlü ihbarı  İçişleri Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı’nın hazırladığı  Muhtar Bilgi Sistemi’nin özel hattı üzerinden yapıyor. Muhtarlar TC kimlik numaraları ve onay kodlarıyla sisteme giriyor. Şikâyet, istek, ihbar, örüş ve öneri şeklinde ayrılan butonlardan herhangi birine basarak elde ettiği ilgiyi devlet kurumlarına aktarıyor. Bilgiler önce İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Müdürlüğü ekranına ardından ilgili kurumlara yönlendiriliyor.

İhbar hattının 6 aydır devrede olduğu ortaya çıkınca muhalefet sert tepki gösterdi. MHP Grup Başkanvekili Oktay Vural Türkiye’nin “muhaberat devleti” haline getirilmek istendiğini dile getirirken, CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu muhtar ihbar hattını meclise taşıdı. Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun cevaplaması talebiyle TBMM Başkanlığı’na verdiği önergede altı ayda kaç vatandaşın fişlendiğini sordu. Tanrıkulu’nun önergesinde “Bu sistemle talep, öneri, şikâyet ve ihbarların ilgili birime gideceği ve ivedilikle çözüme kavuşturulacağını söyleyen kimlerdir” sorusu da yer aldı.

Muhtarların “muhbir” yani “ispiyoncu” yapılmaya çalışıldığını söyleyen CHP’nin hukukçu Grup Başkanvekili Levent Gök ise Cumhurbaşkanını şöyle eleştirdi: “Bu cumhurbaşkanı komşularının, mahallesinin oylarıyla seçilen
muhtarlarımızı muhbir, ajan yapmaya özendirmeye çalışıyor. Toplumu bölmeye çalışan cumhurbaşkanı muhtarlara muhbirlik ajanlık yaptırmak
suretiyle kendi yaratacağı muhaberat devletini kurmanın özlemi içinde
olduğunu itiraf etmiştir.”

Türkiye’de halen 53 binin üzerinde mahalle ve köy muhtarı var. Muhtarlar 5 yılda bir yapılan yerel seçimlerle halkın oyuyla işbaşına geliyor. Muhtar adaylarını hiçbir parti aday göstermiyor. Doğum, ölüm, askerlik yoklama, yer değiştirme gibi bilgiler düzenleyerek ilgili devlet dairelerine bildiriyor. Cumhurbaşkanı muhtarlara yeni görevler yüklemeden önce maddi durumlarını iyileştirdi. 2014 yılında muhtar ödenekleri yüzde yüz artırılarak 900 TL’ye çıktı. Muhtarlar ayrıca ikametgâh senedi, nüfus sureti gibi belgelerden damga başına ücret alarak ek gelir sağlıyor. Aylıkları mahallelerde yaşayan nüfusa göre bazen 3 bin liraya kadar çıkabiliyor. Ancak sigorta ve bina masraflarını kendileri karşılıyor.

Cumhurbaşkanı bugüne kadar yaklaşık 4 bin muhtarla toplantı yaptı. Erdoğan “Bu şekilde toplanarak ülkemizdeki 50 bin muhtarımızın tamamıyla bir araya gelecek, hasbihal edeceğiz” derken Türkiye Muhtarlar Federasyonu Başkanı Ramazan Özünal farklı düşünüyor; Muhtar Bilgi Sistemi’ne kuşkuyla yaklaşıyor.

Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Özünal, muhtarların görevlerinin 1774 sayılı kimlik bildirme kanununda yer aldığını belirterek “Söylemler başka, yasallık başka. İki türlü muhtarlık olmaz” diyor.

Özünal muhtarların yasaya uygun çalışmak zorunda olduğunu vurguluyor: “Bize  emniyet, maliye ve tapu kadastro gibi devletin çeşitli birimlerinin talepleri gelir. Vatandaşın nüfus, ikametgâh veya askerlik gibi istekleri gelir. Muhtarlar tüm yasal talepleri karşılamak zorundadır. Devlet ile millet arasında bir köprü görevini görür. Biz hükümete ve tüm partilere çağdaşlaşmaya imkân tanıyan 36 maddelik bir manifesto verdik. Taleplerimizi ilettik. Yetki verin, sorumluluk isteyin dedik. Bizim sistemimiz budur.”

Türkiye Muhtarlar Federasyonu Başkanı bugüne kadar Saray’a çağrılmamış. Bu da Saray’a çağrılan muhtarların “seçilmiş” isimlerden oluştuğu izlenimini güçlendiriyor.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: turkish opposition, turkey, recep tayyip erdogan, justice and development party, intelligence, chp, ahmet davutoglu, akp
Gazeteciliğe 1985 yılında Sabah gazetesinde başladı. Daha sonra Nokta ve Aktüel dergilerinde sosyal ve kültürel olaylara ilişkin habercilik yaptı. Dünya Gazetesi, KANAL 6 ve TGRT'de ekonomi ve parlamento muhabiri ve haber programcısı olarak çalıştı. Bir dönem Parlamento Muhabirleri Derneği Yönetim Kurulu'nda yer aldı. Son olarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 2 kez Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyeliğine seçildi ve 8,5 yıl süreyle bu görevi yürüttü. Sürekli Sarı Basın Kartı sahibi.
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept