Filistin'in Nabzı

Gazzeli kadınlar için boşanmanın bedeli yüksek

By
p
Article Summary
Gazze’de kadınlar ancak eşlerini maddi yönden tazmin ettikleri hulû usulüyle boşanabiliyor. İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir.

GAZZE ŞEHRİ, Gazze Şeridi — Semira Cemil, üç sene önce seçeneksiz kalmış ve kocasından hulû usulüyle boşanmış. Bu uygulamada boşanmak isteyen kadın eşine tazminat ödemek durumunda.

Gerçek adı yerine Cemil takma ismiyle andığımız bu Gazzeli kadın boşanmayı maddi nedenlerle istediğini, eşinin aşırı pinti olduğunu anlatıyor: “Hulû ile boşanmamın ana sebeplerinden biri kocamın cimriliğiydi. Ancak birçok başka sebep de vardı. Evlilik görevlilerini yerine getirmemesi ve maddi sömürü gibi.”

Lübnan doğumlu olan 52 yaşındaki Cemil, bir buçuk ay süren boşanma sürecinde tüm maddi haklarından feragat ettiğini anlatıyor: “Kırılgan bir yapım vardır ama gördüğüm baskılar karakterimi güçlendirdi. Bu nedenle mahkemeye başvurup hulû ile boşanma talep ettim. Süreç bir an önce tamamlansın diye çeyizimden ve evdeki mobilyadan vazgeçtim. Boşanmak için her şeyi vermeye razıydım.”

Gazze’deki şeri mahkemeler, boşanma hakkı konusunda kadın ve erkek arasında denge kurmaya gayret ediyor ve boşanma sadece erkeğin isteğiyle olur şeklindeki geleneksel anlayışı kırmaya çalışıyor. Gazze Üst Şeri Mahkemesi Başkanı Şeyh Hasan El Coco, İslam dininin eşler arasında ortaklık öngördüğünü vurguluyor. Buna göre evlilik ancak karşılıklı rızayla olabilir ve dolayısıyla her iki taraf da evlilik üzerinde söz sahibi olur.

Al-Monitor’un sorularını yanıtlayan Coco şöyle devam ediyor: “Evliliğin sona ermesi de karşılıklı mutabakatla olmalı. İslam Şeriatı erkeğe istediği şekilde, istediği zaman boşanma hakkı verse de bu hakka bazı kısıtlamalar getiriyor. Kadınlar da belli durumlarda boşanma hakkına sahiptir. Erkek eşini keyfi olarak boşayamaz. Eşlerini keyfi olarak boşayan erkeklere tazminat ödeme zorunluluğu getiren bir yasa çıkarılsın istiyoruz.”

Gazze mahkemeleri kocanın hapse düşmesi, eşini terk etmesi ve iktidarsız olması gibi belli bazı hâllerde kadının boşanma talebinde bulunmasına izin veriyor.

Hulû yoluyla boşanmanın bir diğer yöntem olduğunu belirten Coco bu konuda şu bilgiyi veriyor: “Şeri mahkemelerde hulû yoluyla boşanma karşılıklı mutabakata dayanır ve yargılamaya tabii değildir. Hulû yoluyla boşanmanın mahkeme kararına dönüşmesi için Yasama Meclisi’nin ilgili kanunda değişiklik yapması gerekiyor. Bunun için bir çalışma yaptık ve Filistin gelenek ve göreneklerini gözeten bir taslak hazırladık. Ancak Yasama Meclisi’nin kilitlenmesi bu üç maddelik taslağın yasalaşmasını engelledi.”

Coco şöyle devam ediyor: “Hulû, anlaşmalı bir boşanma olup kadının boşanma karşılığında haklarından veya haklarının bir kısmından feragat etmesiyle gerçekleşiyor. Yargıç bu anlaşmayı tasdik ediyor. Osmanlı zamanından beri uygulanan mecelle gereği kurulan şeri mahkemeler bu boşanma türünü her zaman tatbik etmiştir.”

Coco, Gazze’deki şeri mahkemelerin her yıl yüzlerce boşanmayı kayda geçirdiğini belirtiyor. Ancak birçok kadın, 20 yılı aşkındır kendilerine boşanma hakkı tanıyacak yasal düzenlemeler bekliyor.

Hulû, karşılıklı mutabakata dayansa da bu boşanma usulü birçok kadını maddi bakımdan zora sokuyor. Kadının eşini maddi yönden tazmin etmesi gerektiği için bu yola daha çok varlıklı kadınlar başvurabiliyor.

Coco’ya göre taslağın yasalaşması hâlinde yine yüksek gelirli kadınlar avantajlı olacak: “Yasa bazı kadınlara yarar sağlamayacak. Hulû yoluyla boşanma bir tazmin bedeli karşılığında olabiliyor. Oysa her kadın bunu yapacak maddi imkâna sahip değil. Yasa tüm sorunlara değil, ancak bir kısmına çözüm olur.”

Hulû yasası belki yüzlerce kadına bir çıkış yolu olur ama Filistin toplumunun muhafazakâr kültürü bu konuda engel teşkil etmeye devam ediyor.

Hem medeni hem şeri hukuk alanında çalışan avukat Islah Hüsniye, normalde boşanmayı tercih edecek birçok kadının ailelerini korumak adına mutsuz evliliklere katlandığını belirtiyor ve şöyle devam ediyor: “Kadınlar ancak çok ciddi sorunlar baş gösterdiğinde, çıkış yolu kalmadığında boşanma talebinde bulunuyor. Şeri yargıçlar da koca ailesine bakmıyorsa ve diğer tüm yasal yollar sonuç vermediyse ya da koca uzun süre ortada yoksa ve başka bazı hâllerde boşanmaya hükmediyor. Kadınların çoğu maddi ve ailevi şartlar nedeniyle evliliği sürdürmek zorunda kalıyor. Birçoğu çocuklarıyla birlikte olabilmek adına fedakârlık yapıyor. Ayrıca maddi koşullar da kadınların hulû yoluyla boşanmasına imkân vermiyor. O yüzden bu seçenek tercih edilmiyor.”

Gazze’deki Yaratıcı Kadınlar Derneği’nin Başkanı feminist aktivist ve yazar Dünya El Emel İsmail de hulû yönteminin eşlerinden aldıkları çeyiz ve hediyeleri geri ödeyebilen kadınlara çözüm olduğunu ama maddi imkândan mahrum kadınların bu usulü kullanamadığını vurguluyor.

İsmail ayrıca şu noktaya dikkat çekiyor: “Gazze’de hulû yoluyla boşanmak isteyen elit kadınlar bile engelleyici toplumsal gelenekleri gözetmek zorunda. Bu gelenekler diğer kadınlar kadar onlar için de geçerli. Davranışlarının dini açıdan nasıl yorumlanacağı korkusu da onları engelleyebiliyor.”

İsmail, hulû yoluyla boşanma toplumsal kabul görürse birçok kadının bu seçeneği kullanacağına inanıyor: “Boşanmış olmanın yaftasından korkan kadınlar boşanmaya tereddüt ediyor. Hulû yoluyla boşanmanın kadınlar için etkin bir yöntem olabilmesi için açık görüşlü bir topluma ve İslam’ın doğru ve etkin şekilde öğretilmesine ihtiyaç var. Kadının hem dinen hem insani olarak boşanmayı isteme hakkı vardır ve bu mümkün olmalıdır.”

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: women's rights, women's issues, sharia, poverty, palestine, marriage, gaza strip, divorce

Mohammed Othman, çeşitli Filistin ve Arap medya ödüllerine layık görülmüş olan Gazzeli bir gazetecidir. 2009’da Gazze El Aksa Üniversitesi Medya Fakültesi Radyo-Televizyon Bölümü’nden mezun olan Othman, 2011’de Dubai’de dağıtılan 10. Arap Basın Ödülleri’nde Genç Basın dalında birincilik ödülüne, aynı yıl Filistin Hükümeti Medya Merkezi’nin ilk defa verdiği Basın Özgürlüğü Ödülü’ne layık görüldü. 2013 yılında ise Birzeit Üniversitesi Medya Gelişim Merkezi ile Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu’nun düzenlediği yolsuzluk konulu araştırmacı gazetecilik yarışmasında üçüncülük kazandı.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept