Türkiye'nin Nabzı
By
p
Article Summary
Suriye’den sonra Irak’ta yolların kapanması nedeniyle Türk taşımacılık sektörü alternatif rotalar arıyor.

Siyasilerin yanlış hesapları Ortadoğu’nun yollarını, bu yolların gerçek sahibi kamyonculara dar ediyor. Önce Suriye şimdi Irak’ta Türkiye’nin Ortadoğu’ya açılan kapıları nakliyeciler dünyasına zor anlar yaşatıyor. Geçen ay Musul’u ele geçiren Irak-Şam İslam Devleti (IŞİD) yeni adıyla İslam Devleti (İD), Türkiyeli 31 TIR sürücüsünü rehine aldığında Irak yollarında yük taşıyan kamyon ya da TIR sayısı 11 binin üzerindeydi. Bu yollar onlar için 2003’teki Amerikan işgalinden beri mayınlıydı. IŞİD ise birkaç yıldır Türk halk destanlarında susuz derenin üzerine kurduğu köprüden geçenden 5 akçe, geçmeyenden 10 akçe alan Deli Dumrul misali bu yolların haraççısı kesilmişti. ‘Vergi’ adı altında topladığı haraçları vermeyen kamyoncuların kaderi kaçırılmaktı. Al Monitor’a bilgi veren bir kaynağın iddiasına göre kaçırılan Türkiyeli sürücüler de 4 aydır haraçları ödemedikleri için rehine alınmıştı.

Her badirede olduğu gibi Irak yolları IŞİD yüzünden tehlikeli hale gelince nakliyeciler alternatif yol arayışlarına girdi. Ancak GoogleMaps’te kolayca keşfedeceğimiz yollar gibi değil alternatif yollar. Her birinin test edilmesi gerekiyor; sınır aşarken, kasaba ve kentleri geçerken riskleri bilinmeli, ona göre tedbirler alınmalı. Doğrusu rotaların pekin olmadığını bildiğim halde gazetelerde “Irak'taki gelişmeler üzerine nakliyatçılar 7 kamyon ile yeni güzergâh arayışına girdi” haberini görünce şaşırmadım diyemem. 7 kamyonun amacı Musul ve Kerkük’ten Bağdat’a giden yolların kapalı olması nedeniyle İran sınırından Bağdat ve Basra’ya uzanacak alternatif yolların güvenliğini test etmekti. Düzenli sefer konulmasının güvenli olup olmadığını test etmek üzere kamyonları yola çıkartan Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND) idi.

İran yeni alternatif yeni rota

UND Başkanı Çetin Nuhoğlu, Al Monitor’a yürütülen çabalar hakkında bilgi verirken iki rota üzerinde durduklarını anlattı: Biri Irak’ın kuzeyinde Kürdistan bölgesinin güneydoğusunda yer alan Süleymaniye kenti üzerinden İran sınırına paralel Bağdat’a uzanan güzergah. İkincisi Türkiye’nin doğusundan Gürbulak sınır kapısından İran’a geçip oradan Bağdat ve Basra’ya giden yol. Nuhoğlu mevcut durumla ilgili özetle şu bilgileri verdi: “Kürt bölgesine gitme konusunda problem yaşamıyoruz. Zaten Türkiye’den mal sevkiyatımızın yüzde 50-60’ı Kürt bölgesineydi. Günlük olarak Irak’a çıkış yapan araç sayısı 2200 civarındayken IŞİD tehdidinin ardından bu sayı 1500-1600’e düştü. Götürdüğümüz mallar Kuzey Irak’tan Kürt ve Arap nakliye firmaları tarafından Irak’ın aşağı bölgesine taşınıyordu. Ancak şimdi Iraklılar da malları kuzeyden güneye taşıyamıyor. Şimdi Kuzey Irak’tan İran’a geçip sonra tekrar Irak’a giren ve Bağdat’a giden güzergâha bakıyoruz. İkinci seçenek Gürbulak/Bazergan kapısından İran’a geçip İran-Irak sınırındaki Mehran kapısında malları Iraklı taşımacılara teslim etmek yönünde. Buradan Iraklılar Türk mallarını Bağdat’ın yanı sıra Basra gibi güney illerine taşıyacak. Mehran’dan Irak’a geçen kamyonlar 500 km aşağıda Basra’ya kadar rahat gidebilecek. Şu anda İran rotası için günde 25 araç Gürbulak’tan çıkış yapıyor. Kuzey Irak’tan İran’a geçerek aşağı inen araç sayısı ise günlük 100’ü buldu. Ayrıca Süleymaniye’den güneye doğru Irak’ın dahili yollarını da değerlendiriyoruz ama aşağı geçmek sorun. Normalde bu istikametle Basra’ya kadar inilebiliyor. Musul güzergâhında yaptığımız ise şu: Kargoyu Türkiye’nin Habur sınır kapısı üzerinden Duhok’a bırakıyoruz. Iraklı nakliyeciler malları buradan alıp güneye taşıyor. Yine çok net olmamakla beraber Ürdün üzerinden Irak’a mal sevkiyatını de değerlendiriyoruz. Malum Suriye kapısı kapandığından beri Ro-Ro seferleriyle TIR’larımız gemilerle İsrail’in Hayfa limanına, oradan karayoluyla Ürdün’e gidiyor.”

Bir başka sorun maliyetler: IŞİD tehdidini göze alıp güneye giden sürücüler artık daha fazla para istiyor. Türk-Irak İş Konseyi Başkanı Şerif Ercüment Aksoy’a göre Irak’ın güneyine girmeyi göze alan TIR sahipleri 3.500 dolar yerine 7000 dolar talep ediyor. Gerek güvenlik gerek artan maliyetler nedeniyle 550 kadar firmanın ihracatı durdurduğu söyleniyor.

Körfez’e gitmenin yolu: TIR’ları denizden yürütmek!

Suriye’de 3 yılı aşkın süredir yaşanan çatışmalar nedeniyle Türk nakliyat şirketlerinin karşılaştıkları alternatif yollar daha çetrefilli. Suriye üzerinden Türkiyeli kamyonlar kolayca Ürdün, Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine uzanıyordu. Şimdi Suriye’de kamyonların gidebildiği yer Türkiye’nin Hatay-Cilvegözü sınır kapısı ile Suriye’nin Bab el Heva kapısı  arasındaki serbest bölge. Buradan Türk malları yerel kamyonlar tarafından Suriye’nin diğer bölgelerine taşınıyor. Ama bu güzergah eskisi gibi diğer ülkelere transit geçiş imkanı sunmuyor. Şimdi başta Suudi Arabistan olmak üzere Körfez ülkelerine Mısır güzergâhı kullanılıyor. Nuhoğlu bu güzergahın pahalıya patladığını ve yer yer sevkiyatın durmasına yol açan sıkıntıların yaşandığını kaydetti. Nuhoğlu’nun Al Monitor’a verdiği bilgiler şöyle: “Mısır üzerinden Ro-Ro hattı hem süre hem de maliyet açısından caydırıcı. Maliyet 2-3 kat artıyor. Mesela önceleri bir sefer Suriye üzerinden Dubai’ye 3 bin dolara mal olurken şimdi Mısır üzerinden o bölgeye gidiş 9 bin dolara yapılıyor. Bu nedenle seferler giderek düşüyor. 2013’te Körfez ülkelerine 11 bin sefer yaptık. Şimdi aylık sefer sayısı yaklaşık 1000’den 500’e düştü. Maliyet yüksek olduğu için Türk malları rekabet şansını kaybediyor. Bu yüzden de alternatif piyasa arayışları başlıyor.”

Türkiye hükümeti başlangıçta artan maliyetleri düşürmek için araç başına 1000 dolarlık sübvansiyon verme yoluna gitmişti.

Özellikle Mısır’da Müslüman Kardeşler’e yönelik darbe karşısında Ankara’nın tutumu nedeniyle Mısır limanlarında Türk gemileri sıkıntılar yaşamaya başlayınca İsrail’in Hayfa limanına biraz daha ağırlık verildi. Fakat Hayfa üzerinden giden mallar sadece Ürdün’e girebiliyor. Suudi Arabistan, İsrail üzerinden gelen malları ülkesine sokmuyor. Bu nedenle Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine ticaret yapmakta ısrar eden Türk şirketleri Süveyş Kanalı’na yani Mısır’a mahkûm. Nuhoğlu’na göre çok fazla üzerinde durulmasa da İran üzerinden de az miktarda Suudi Arabistan’a sevkiyat yapılıyor.

Türk TIR’larını Kızıldeniz’den geçirip Suudi Arabistan’ın Duba limanına bırakan Mısırlı şirketin faaliyetlerini bir süreliğine durdurması da bu rotanın felç olmasına yol açtı. Türkiye’nin İskenderun ve Mersin limanlarından başlatılan Ro-Ro seferleri 23 Mayıs 2014’te yaklaşık bir ay boyunca durunca Mısır ve Arabistan'da yaklaşık 400 araç mahsur kaldı.

Seferler, Akdeniz'de U.N. Ro-Ro, Mısır'da Gulf Agency Company (GAC) ve Kızıldeniz'de Adabiya-Duba arasında United Marine Egypt (UME) tarafından gerçekleştiriliyor.

Suriye ve Irak bataklığının bedelini ödeyen dış ticaret ve nakliye şirketlerinin seslerinin fazla çıkmamasının nedeni sanırım kriz yönetiminde sahip oldukları yetenekler. 2003 sonrası Irak’ın işgal yıllarında 80 sürücüsünü kaybeden Türk nakliye sektörünün pes etmemesinde bir diğer faktör gözü karalılık.

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun

  • Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Özel etkinlikler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Haftalık lobicilik bülteni
Bu bölümlerde bulundu: turkey, trucking, transport sector, trade, syria, iraq, gulf, egypt

Al Monitor-Türkiye’nin Nabzı bölümünün yazarlarındandır. Farklı gazetelerde çalıştıktan sonra uzun süre Radikal gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Ajans Kafkas’ın kurucu editörüydü. IMC TV’de dış politika programı ‘SINIRSIZ’ın daimi yorumcusuydu. Türk dış politikası, Kafkasya, Orta Doğu ve Avrupa Birliği konularında uzmanlaşmıştır. “Suriye: Yıkıl Git, Diren Kal”, “Rojava: Kürtlerin Zamanı” ve “Karanlık Çöktüğünde: IŞİD” adlı kitapların yazarıdır. Twitter: @fehimtastekin

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept