İşsizliğe Suriyeli mülteci darbesi

Türkiye’ye sığınan Suriyeli mülteci sayisi 1 milyonu aşarken, tarımda, inşaatlarda, imalat sektöründe ve turistik tesislerde düşük ücretle kayıt dışı çalışan Suriyeliler, Türkiye’de işsizliği artırmaya başladı. Suriyeli̇lerin yoğun olduğu i̇llerde işsizli̇k yüzde 10’a varan oranda arttı.

al-monitor .

İşlenmiş konular

unemployment, unemployed, turkish economy, syrian refugees in turkey, refugee issues, illegal immigration

Tem 9, 2014

Türkiye’de ekonominin sorunları tartışılırken genellikle enflasyon, cari açık, faiz gibi konular üzerinde durulur. Oysa işsizlik ekonominin barometresi olma özelliğini taşıyan ve vatandaşları doğrudan etkileyen büyük bir sorun.  İşsizlerin hepsi Türkiye İş Kurumu’na kayıt yaptırmadığı için işsiz sayısı resmi rakamlarda görünenden daha fazla. Özellikle son dönemde Suriye’den Türkiye’ye gelen mülteciler yüzünden bölgesel olarak işsizlikte patlamalar yaşanıyor. Çünkü işverenler sigortasız ve düşük maaşla çalışmaya razı olan Suriyelileri Türk işçilerin yerine istihdam etmeyi tercih ediyor.

Türkiye İstatistik Enstitüsü’nün açıkladığı son verilere göre, Mart 2014 itibariyle yıllık resmi işsizlik oranı yüzde 9.7 düzeyinde. Bu oran 2 milyon 747 bin işsiz olduğunu gösteriyor.  Geçen yılın aynı dönemine göre işsiz sayısı yüzde 0.3 puan artmış durumda. Puan düşük görünüyor ama sayısal olarak bakıldığında geçen yılın aynı dönemine göre işsiz ordusuna 251 bin kişinin daha eklendiği anlaşılıyor.

Kayıt dışı işsizlik dikkate alındığında bu rakamın çok daha yukarılarda olduğunu söylemek mümkün.  Çünkü bahçelerde, tarlalarda ırgat olarak çalışanlar, inşaat sektöründeki işçiler, konfeksiyon atölyelerinde imalat yapanlar işlerini Suriyelilere kaptırıyorlar. Bu işsizler kendilerine iş bulunacağına inanmadıkları veya yöntemini bilmedikleri için Türkiye İş Kurumu’na başvurmuyor. Dolayısıyla resmi kayıtlarda görünmüyor.

Mülteci sayısı bir milyonu geçti

İşsizlik sorunu büyürken, Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin sayısı da artmaya devam ediyor. Başbakan Yardımcısı Beşir Atalay’ın yaptığı son açıklamaya göre, mülteci sayısı 1 milyon 50 bine ulaştı.

Mültecilerin Türkiye’deki 22 kampta tutulduğu belirtiliyor. Ancak zor durumdaki Suriyeliler sadece kamplarda değil her yerde. Başta sınır ve sınıra yakın iller Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Adana, Osmaniye, Mersin olmak üzere Türkiye’nin neredeyse tüm illerine yayılmış durumda. Parası olanlar kendi işlerini kuruyor ama çoğunluk kaçak işçi olarak çalışıyor. On binlerce Suriyeli iş arıyor ve özellikle tarım, imalat sanayi ve hizmet sektöründe Türklerin yaptığı işleri yarı fiyatına yapmaya razı oluyor. Suriyeli işgücünün ucuz olması işverenleri de cezp ediyor ve Türkler işten çıkarılıyor, yerlerine Suriyeliler alınıyor. Son yıllarda Türkiye’ye gelen Arap turist sayısındaki artış, Suriyelilerin lokanta ve kafeteryalarda, hediyelik eşya satan dükkanlar başta olmak üzere hizmet sektöründe kolaylıkla iş bulmasını sağlıyor. Az ücret istemelerinin yanı sıra Arap turistlerle aynı dili konuşmaları Suriyelileri cazip hale getiriyor.

İstanbul’a bu yılık 5 aylık döneminde gelen Arap turist sayısının yüzde 21 artışla 712 bine ulaşması, Suriyeli çalışanların kayıt dışı istihdamını teşvik ediyor. Lokantalarda ve kafeteryalardaki menüler ve gayrimenkul ilanları artık Arapça hazırlanıyor. Suriyeli çalışanlar da Arap turistlerle diyalog kurmayı kolaylaştırıyor.  Özellikle Taksim, Beşiktaş, Ortaköy hattında çok sayıda Suriyelinin kayıt dışı istihdam edildiği görülüyor.  

10 bin lira para cezası var

Suriyeli kaçak işçiler sadece İstanbul’da değil, Türkiye’nin her yerine dağılmış durumda. Konya’da 40 bin Suriyeli bulunuyor ve ayakkabı sektörü başta olmak üzere birçok alanda kayıt dışı çalıştırılıyor. Konya Sosyal Güvenlik Kurumu il Müdürü Mustafa Yavuz, kaçak işçi çalıştırma cezasının kişi başına 10 bin lira olduğunu belirterek işverenleri uyarıyor. Yavuz, Suriyelilerin çalıştırılması konusunda esnek davrandıklarını, ancak Bakanlıktan izin alınmasının şart olduğunu söylüyor.

Suriyelilerin çalıştığı illerde işsizlik artıyor

Türkiye’de Suriyelilerin yoğun olduğu illerde işsizliğin arttığı dikkat çekiyor. Çünkü Suriyeliler yüzde 50 daha az ücret isteyerek Türklerin işini elinden alıyor. Kaçak çalıştıkları için sigorta da yaptırılmıyor. Dolayısıyla işveren neredeyse bir Türk’ün üçte bir fiyatına Suriyeli çalıştırmayı tercih ediyor.

Osmaniye’de ilginç bir durum var. Yaklaşık 10 bin Suriyelinin bulunduğu Osmaniye’de işsizlik son 1 yılda yüzde 10’dan yüzde 14’e yükseldi. Tam 4 puanlık bu şok artışa neden olarak Suriyeli mülteciler gösteriliyor. Kaçak Suriyeli işçilerin, 50 lira olan normal günlük ücret yerine 20 liraya çalıştıkları belirtiliyor. Sadece Osmaniye değil, Mersin’de de işsizlik 1 yılda 3 puan arttı. Mersin Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı Talat Dinçer, “asgari ücretin altında sigortasız çalışan mülteciler şehirdeki işsizlik oranının artmasına neden oluyor. Bu gidişe bir an önce çözüm bulunması gerekir” diyor.  Dinçer, bazı Suriyelilerin de çalışma ve oturma izni bulunmadığı halde gelişigüzel kaçak işyerleri açtıklarına söylüyor.

Suriye’ye yakın illerden Şanlıurfa’da da durum farklı değil. Toplam nüfusu 1.8 milyon kişi olan Şanlıurfa’da 155 bin mülteci bulunduğu ve işsizlik oranı 2012 yılında yüzde 6.2 seviyesindeyken, 2 yıl içerisinde tam 10.1 puan artışla yüzde 16.3’e yükseldiği bildiriliyor.  

İşsizlik bunalımı

Çok zor durumda olan Suriyeli mülteciler yaşamak, ayakta kalabilmek için ne iş bulurlarsa adeta saldırıyorlar. İşgücü arzındaki bu patlama, ücretleri düşürürken, Türkiye nüfusundaki 1 milyonluk ani artış, konut kiralarını da yüzde 40-50 oranında artırmış durumda. Özellikle Gaziantep, Şanlıurfa, Hatay gibi illerde kiraların aşırı yükseldiğine dikkat çekiliyor.

Kiraların yükselmesi, işsizliğin artması en çok yoksul Türkleri bunalıma sokuyor. Kredi kartı harcamaları, konut ve tüketici kredisi gibi banka borçlarındaki artış ve 22 milyona ulaşan icra ve haciz davaları nedeniyle intiharlar artıyor.

İstatistiklere göre, 2013 yılında yüzde 72.7’si erkek, yüzde 27.3’ü kadın olmak üzere 3 bin 189 kişi intihar etti. İntiharların yüzde 16.1’i hastalık, yüzde 9.3’ü geçimsizlik nedeniyle meydana gelirken, yüzde 6.9 gibi yüksek bir oran geçim zorluğundan kaynaklanıyor. Büyük çoğunluğun intihar nedeni ise bilinmiyor.

Küçük Suriye

Bu arada Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa, Kahramanmaraş gibi sınır ve sınıra yakın illerde Suriyeli esnafların kendi dükkanlarını açmaya başladığı dikkat çekiyor. Tabelalar Arapça. Çünkü müşterilerinin çoğunluğu Arap.

Türkiye’nin birçok ilinden küçük Suriye görüntüleri yansıyor.  Suriyeliler ayakta kalabilmek için kendi yaşamlarını kurarken, özellikle yoksul Türklerin zarar gördüğü ve ayakta kalmakta güçlük çekmeye başladığı gözleniyor. Ama bu lokal hikayeler devleti harekete geçirmiyor. Çünkü Suriyeli mülteciler konusu bir devlet politikası haline gelmiş durumda. Çözüm bulması gereken devlet gizlice bu duruma göz yumuyor. Hatta yaptırımları uygulamayarak gizlice teşvik ediyor…

Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
  • Arşivlenmiş makaleler
  • Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
  • Özel etkinlikler
  • Sadece davet brifingi

Recommended Articles

Ekonomide fırtına dindi mi, viraj alındı mı?
Mustafa Sönmez | ekonomi ve ticaret | Oca 4, 2021
Boşuna nükleer santral, hesapsız yatırımlar
Mustafa Sönmez | | Ara 15, 2020
Mısır’dan Türkiye’ye ‘apolitik’ göç dalgası
Azza Guergues | | Ara 1, 2020
Döviz-faiz sıkışması ve yeniden küçülme
Mustafa Sönmez | | Kas 20, 2020
Ekonomide kadro değişimi erken seçim amaçlı
Mustafa Sönmez | Türkiye seçimleri | Kas 12, 2020

Recent Podcasts

Featured Video

More from  Türkiye'nin Nabzı

al-monitor
Devlet açıkları büyüyor, borçlar tırmanıyor
Mustafa Sönmez | | Oca 21, 2021
al-monitor
Kafkasya’da tüm yollar Rusya’ya mı çıkıyor?
Fehim Taştekin | Rus etkisi | Oca 15, 2021
al-monitor
Varlıksız Varlık Fonu sorun yumağı
Mustafa Sönmez | ekonomi ve ticaret | Oca 13, 2021
al-monitor
Türkiye Musul Havalimanı projesini nasıl Fransa’ya kaptırdı?
Fehim Taştekin | ekonomi ve ticaret | Oca 13, 2021