یک مقام ایرانی، المحیسنی را «گماشته سعودی‌ها» در سوریه خواند

یک روحانی جهادی سعودی تبدیل به چهره‌ای مشهور در میان شبه‌نظامیان مخالف رژیم بشار اسد شده است. اما آیا او «بن‌لادن جدید» است؟

al-monitor .
علی هاشم

علی هاشم

@alihashem_tv

موضوعات

syrian revolution, syrian government, osama bin laden, jabhat al-nusra, is, al-qaeda, abu bakr al-baghdadi, abdullah al-muhaysini

اردیبهشت ۲۲, ۱۳۹۵

روز ۲۴ آوریل ۲۰۱۳، عمر المحیسنی، شهروند عربستان سعودی، در دیر الزور واقع در شرق سوریه در کنار هم‌وطن خود عبدالعزیز العثمان، ملقب به ابو عمر الجزراوی، کشته شد. گفته می‌شود که الجزراوی نخستین شهروند سعودی بود که به جبهه النصره، وابسته به القاعده، پیوست. بنا بر گزارش‌ها، عمر محیسنی که برادر کوچک شیخ محمد المحیسنی -یک روحانی برجسته سعودی و رئیس پیشین هیئت قدرت‌مند امر به معروف و نهی از منکر این کشور- بود، همراه با جزواری به دست نیروهای داعش اعدام شد.

چند ماه بعد، برادر زادهٔ عمر محیسنی که یک روحانی جوان اما مشهور به نام عبدالله محسینی است، اعلام کرد که به سوریه می‌رود و خانواده‌اش را در مکه باقی می‌گذارد. عبدالله گفت که به سوریه می‌رود تا فاصله میان گروه دولت اسلامی [داعش] و سایر گروه‌ها را کم کند. او در یک مصاحبه با شورای مرکزی اسلامی سوئیس، گفت: «من یکی از تحسین‌کنندگان القاعده در عراق و دولت اسلامی در عراق بودم و فکر می‌کنم آن‌ها قربانی دروغ‌ها شده‌اند». عبدالله المحیسنی گفت که علیرغم ممنوعیت سفری که از سوی مقام‌های سعودی بر او تحمیل شده، تصمیم گرفته تا به سوریه برود: «آن‌ها محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند تا جلوی سفر حامیان مجاهدین راه الله را به سوریه بگیرند».

از آغاز انقلاب سوریه، محیسنی در کارزارهای مختلفی در جهت جمع‌آوری پول برای کمک به گروههای جهادی و قربانیان جنگ شرکت کرده است. بخشی از منبرهای او در مکه به سوریه اختصاص دارند. ممکن است مرگ عموی جوانش یکی از دلایل اصلی تصمیم او برای مهاجرت به سوریه و پیوستن به جنگ باشد.

به هر روی، عبدالله المحیسنی در سوریه خود را به عنوان یک میانجی میان گروه‌ها عرضه کرد. او تقاضای دیدار با ابوبکر البغدادی، رهبر داعش را داشت اما اجازهٔ دیدارش با ابوعلی الانباری، معاون خلیفه و نفر دوم داعش (اکنون مرده است) صادر شد. محیسنی پیشنهاد داد که اختلاف‌ها میان گروه‌هایی که در سوریه برای سرنگونی رژیم بشار اسد می‌جنگند، از طریق یک دادگاه مذهبی حل شود تا آنان با یکدیگر درگیر نشوند. ظرف مدت چند ماه، محیسنی طرف جبهه النصره و متحدانش را گرفت و به دشمنی با داعش پرداخت - با این حال هشیار بود که خود را عضو هیچ گروهی ننامد. در زمانی که مخالفانش نقش او در سوریه و حملات لفظی‌اش به داعش و برخی گروه‌های دیگر را زیر سئوال می‌بردند، عبدالله المحیسنی در ویدئوها ظاهر شد و از مسلمانان خواست تا به نبرد علیه دولت سوریه بپیوندند.

 در ماه مارس سال ۲۰۱۵ این روحانی جوان موقعیت را مناسب یافت و جیش الفتح را تشکیل داد که ۹ گروه، از جمله جبهه النصره را زیر چتر آن گرد آورد. محیسنی حاکم عمومی این ائتلاف جدید شد که در نبردهای متعددی در جبهه‌های ادلیب، حلب، حماة، درعا، قنیطرة و قلمون وارد شد و آن‌گونه که در ویدئوهای گوناگون دیده میشود، سخنرانی‌های آتشینی ایراد و در جنگ شرکت کرد. یکی از این نبردها در تل العیس بود که او برای چهارمین بار از زمان رسیدنش به سوریه، در جریان آن مجروح شد. شهرت وی به حدی افزایش یافت که یک مقام ایرانی در ماه آوریل به المانیتور گفت: «من می‌توانم خلق یک [اسامه] بن‌لادن جدید را ببینم. او نیز سعودی است و اکنون به عنوان یک شورشی دیده می‌شود: [شیخ سعودی] عبدالله المحیسنی. واقعاً عجیب است که تاریخ چگونه خود را تکرار می‌کند».
ممکن است صحیح باشد که شباهت‌هایی میان رهبر مقتول القاعده و محیسنی وجود دارد: هر دو سعودی هستند، هر دو از خانواده‌های ثروتمندی آمده‌اند که در کار ساختمان‌سازی‌اند -خانوادهٔ محیسنی مالک یک شرکت ساخت و ساز هستند که ۵۰۰ میلیون ریال سعودی (۱۳۳ میلیون دلار آمریکا) ارزش دارد- و هر دو گروهی متشکل از جهادی‌ها با ملیت‌های مختلف ساخته‌اند که در کشوری دور از وطن‌شان می‌جنگند. با این حال، دوران بن‌لادن مشابه دوران محیسنی نبود. مضاف بر این، میراث بن‌لادن به راحتی قابل انتقال نیست. جنگ بن‌لادن علیه شوروی با جنگ محیسنی علیه رژیم سوریه تفاوت دارد. همین مسئله دربارهٔ موقعیت جهاد در زمان بن لادن مطرح است که او یکی از معدود رهبران زمان خویش بود اما محیسنی یکی از پرشمار رهبران فعلی است.

طبق گفتهٔ عبدالله بن محمد، یکی از نظریه‌پردازان القاعده، محیسنی امروز همان فردی نیست که سه سال قبل به سوریه پا گذاشت: «او از انقلاب سوریه پشتیبانی کرد اما چند خطای سیاسی مرتکب شد و از آن‌ها بسیار آموخت». بن محمد به المانیتور گفت که محیسنی را یکی از چهره‌های مقبول در میان گروه‌های اسلام‌گرا می‌بیند. «وقتی کار به حکمیت می‌کشد، او همیشه حاضر است. با آن‌که عده‌ای فکر می‌کنند محیسنی با القاعده است و دلایلی هم دارند، او مستقل است». این نظریه‌پرداز افزود: «من مسیر او را به سویی می‌بینم که سال به سال بیشتر خود را با فرهنگ انقلاب، پذیرش دیگران و همزیستی ممزوج می‌کند. من فکر می‌کنم که این مسئله باعث تفکری دوباره در بسیاری از موارد، از جمله چشم‌پوشی از هالهٔ قدسی می‌شود که گرداگرد خود ساخته‌اند». 

نظر عبدالله بن محمد با افرادی مانند موسی الغنامی، روحانی سعودی و از آشنایان سابق المحیسنی متفاوت است. غنامی در توییتر خود نوشت: «رهبران دو شاخهٔ القاعده با یکدیگر برای همنشینی با وی مسابقه می‌گذارند. برخی او را [عبدالله] عزام سوریه می‌خوانند و برخی دیگر لقب [اسامه] بن لادن جدید به وی می‌دهند. او یک کارت اعتباری نامحدود دارد». غنامی، محیسنی را به هواداری جبهه النصره و تهییج مسلمانان جوان برای پیوستن به القاعده متهم کرده و می‌گوید که محیسنی «تهییج‌کردن را بعد از دردسرهایی که در سوریه درست کرد و شروع به کار در کمپین‌های حمایت از القاعده و اتاق‌های عملیاتی آن کرد، متوقف نمود. طی بحران غوطه، او کمپینی را برای کمک [مالی] راه انداخت. من از برادران آن‌جا سئوال کرده و آن‌ها گفتند که یک ریال هم نگرفتهاند». افرادی هم در توییت‌های خود این سئوال را کرده بودند که «هدف واقعی محیسنی در سوریه چیست؟». برخی حتی او را متهم کردند که عروسک خیمه‌شب‌بازی سرویس‌های جاسوسی است و می‌خواهد میان شبه‌نظامیان تفرقه‌افکنی کند.

المانیتور از یک مقام ایرانی درباره محیسنی و دیدگاه ایران نسبت به او سئوال کرد. او به شرط محرمانه‌ماندن نامش به المانیتور گفت: «محیسنی در خدمت دستور کار سرویس‌های جاسوسی سعودی است. او اکنون گماشتهٔ آن‌ها در منطقه است، حتی اگر چیزهایی علیه سعودی بگوید؛ خانواده‌اش آن‌جا هستند، بچه‌هایش آن‌جا هستند. او اسب تروای سعودی در بدنهٔ تروریست‌هاست، به‌ویژه در میان آن گروه‌هایی که به سیاسی سعودی‌ها جواب نمی‌دهند».

علیرغم نظرات ذکر شده، واضح است که محیسنی تبدیل به یک فاکتور واقعی در معادلات سوریه شده است - خواه او یک پسر شجاع جهادی باشد، یک بن لادن جدید یا اسب تروای سعودی‌ها، حقیقت این است که این روحانی سعودی مورد توجه هر کسی است که در سوریه منافعی دارد. گفتنی است که او طرف خطاب نامهٔ سرگشادهٔ سال ۲۰۱۵ ایمن الظواهری، رهبر القاعده قرار گرفته و ظواهری به سئوالات او درباره چهره‌های دیگر هوادار القاعده پاسخ داده است.

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶