Gulf Pulse

بندبازی محتاطانه کویت میان ایران و عربستان سعودی

p
By
Article Summary
واکنش‌های خاموش به خروج ایالات متحده از برجام در میان اعضای کوچک‌تر شورای همکاری خلیج، نمایانگر سیاست‌هایی است که رابطه میان جمهوری اسلامی و عربستان سعودی را در تعادل نگاه دارد.

واکنش‌ها به تصمیم دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، برای خروج از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در نقاط مختلف دنیا یکسان نبوده است، درست مثل شورای همکاری خلیج. در حالی‌ که امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی از این حرکت ایالات متحده حمایت کرده‌اند، دیگر کشورهای منطقه از گرفتن موضع محکم در این ارتباط طفره رفته‌اند. به عنوان مثال، کویت تکرار کننده حرف سعودی‌ها نبود و فقط اعلام کرد که خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای را درک می‌کند. موضع کویت نسبت به برجام از این منظر دارای اهمیت است که این کشور، از یک سو با عربستان سعودی رابطه‌ای بسیار نزدیک دارد و از سوی دیگر، متحد ایالات متحده است.

کویت از زمان به‌دست آوردن استقلال از بریتانیا در ۱۳۴۰،به دنبال تضمین بقای خویش بوده است. به عنوان مثال، کویت روی حمایت بین‌المللی برای محافظت از دست همسایگان حساب ویژه‌ای باز کرده است، همان روندی که بعد از اشغال این کشور از سوی عراق اهمیت بسیاری پیدا کرد و حیاتی هم شد. از سوی دیگر، کویت با ایجاد تعادل در ارتباطش با کشورهای همسایه از خودش محافظت می‌کند ــ البته با این استثنا که در جنگ هشت ساله میان ایران و عراق، کویتی‌ها طرف عراق را گرفتند. کویت بعدها از میانجی‌گری به عنوان یک حربه در سیاست خارجی خود استفاده کرد. البته این ابزار جدیدی نیست، اما در سال‌های اخیر به‌وسیله کویت بیشتر از پیش به کار گرفته شده، به ویژه برای پایان دادن به جنگ جاری در یمن. ایجاد اختلاف شدید میان عربستان، بحرین و امارات از یک سو و قطر از سوی دیگر، جایگاه کویت به عنوان میدان‌دار برای میانجی‌گری را ارتقاء بخشیده است. کویت از این رفتار بهره می‌برد، چرا که اهمیت این کشور را چه در ابعاد منطقه‌ای و چه در پهنه بین‌المللی و جهانی به نمایش می‌گذارد. در نتیجه، ایجاد تعادل میان رابطه این کشور با عربستان و نیز با جمهوری اسلامی ــ دو رقیب منطقه‌ای ــ برای جلب اعتماد برای فرآیند میانجی‌گری، اهمیت دارد. از همین روی، واکنش این کشور به خروج ایالات متحده از برجام هم باید در چارچوب همین استراتژی بندبازانه برای حفظ تعادل، دنبال شود.

هم جمهوری اسلامی و هم عربستان سعودی به دنبال دست‌یابی به برتری منطقه‌ای هستند ــ و هر دو باعث نگرانی کویت هم می‌شوند. نظام حاکم بر ایران از ابتدای دهه ۸۰ میلادی به دنبال صدور انقلاب به کویت بود، و هنوز هم صدای کسانی که به دنبال آن هدف اولیه هستند، به گوش می‌رسد. به علاوه، نفوذ جمهوری اسلامی در سوریه، عراق و یمن با استقبال کویتی‌ها روبه‌رو نشده است. علاوه بر این، دخالت جمهوری اسلامی در کویت بعد از کشف گروه‌های متهم به ارتباط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان یک تهدید ارزیابی شده است. از سوی دیگر، با وجود نزدیک بودن روابط میان کویت و عربستان سعودی، کسانی در کویت اعتقاد دارند که اگر سعودی‌ها در فشار روی قطر موفق عمل کرده بودند، کویت در نوبت بعدی قرار داشت.

درک این نکته مهم است که سیاست خارجی کویت با قطر از جهات مختلف تفاوت دارد. کویت در سالیان اخیر از انقلاب‌ها در کشورهای عربی حمایت نکرده و یا بازیگر پشت پرده‌شان نبوده است. امیر کویت، سال پیش در اجلاس این مساله را در اجلاس گروه کشورهای عربی در اردن مورد انتقاد قرار داد و گفت: «آنچه از آن تحت عنوان بهار عربی یاد می‌شود، یک توهم است، که امنیت برادران ما را به خطر انداخته و مانع رشد و توسعه شده است.» علاوه بر این، و برخلاف قطر، کویت یک شبکه تلویزیونی(الجزیره) ندارد که به دنبال تحول و ایجاد  تغییر در منطقه باشد و به عربستان سعودی نیز حمله کند. همچنین، بر خلاف امیر جوان قطر، امیر کویت و پادشاه عربستان از یک نسل هستند از حفظ روابط فردی هم سود می‌جویند. با وجود همه اینها، تفاوت‌های موجود میان کویت و قطر به این معنی نیست که آنچه بر سر قطر آمد، بر سر کویت نازل نخواهد شد! مجموعه عواملی وجود دارد که می‌تواند عربستان را به اقدام علیه کویت ترغیب کند.

نخست اینکه بر خلاف اکثر کشورهای شورای همکاری خلیج، اخوان‌ المسلمین در کویت حضور دارد و در زندگی سیاسی این کشور فعال است. اخوان المسلمین، در کویت به عنوان یک گروه تروریستی شناخته نشده و سه نماینده در پارلمان کنونی کویت دارد.

دوم، با وجود نگرانی‌ها بابت توسعه‌طلبی‌های جمهوری اسلامی، کویت رابطه نسبتاً خوبی با تهران دارد. این مسئله زمانی نمایان شد که در ۱۳۹۵، بعد از حمله تظاهر کنندگان به سفارت عربستان سعودی در تهران، ریاض و منامه رابطه خودشان را با تهران قطع کردند، اما این اتفاق در مورد کویت نیافتاد. مساله‌ای که عامل بروز اعتراضات در تهران شد، اعدام شیخ نمر النمر، روحانی شیعه عربستان بود. به همین شکل، سیاست کویت در ارتباط با تهران بر پایه حفظ رابطه دو جانبه با توجه به تجربه قطر و سیاست حمایت از دوحه از سوی جمهوری اسلامی است. در این معادله، عدم تأیید مواضع ایالات متحده  و عربستان سعودی و امارات در قبال برجام، می‌توان گفت که این  کشور قدم مهمی را برای حفظ روابطش با تهران را اتخاذ کرده است.

وقتی توافق هسته‌ای علی‌رغم بدبینی سعودی‌ها در سال ۱۳۹۴ امضاء شد، دولت کویت به خاطر اهمیت برجام در ارتباط با صلح و امنیت منطقه‌ای، از آن حمایت کرد. بر همین اساس، موضع‌گیری کویت در قبال خروج آمریکا از برجام احتمالاً به خاطر نگرانی از بروز جنگی جدید در منطقه است. به‌نظر می‌رسد محاسبه کویتی‌ها بر این پایه باشد که فشار خارجی بر جمهوری اسلامی می‌تواند این حکومت را وادار به در پیش گرفتن یک استراتژی تند و  در قبال دولت‌های غربی و متحدان‌عرب‌شان کند. همین مسئله می‌تواند باعث بروز جنگی شود که امنیت منطقه، به ویژه کشورهای کوچک‌تر را بر هم زند. در واقع، بروز یک جنگ میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ، کویت را در موقعیتی بسیار آسیب پذیر قرار خواهد داد، آن‌هم به خاطر اتحادش با آمریکا است.

کویت همچنین مخالف گام‌ها و اقداماتی است از منظر این کشور تهدید کننده صلح و ثبات منطقه‌ای هستند، چرا که همین‌ها می‌توانند برنامه این کشور را برای آینده بر هم بزنند. طرح «کویت نوین» [بر پایه] پیش‌بینی دست‌یابی به اهدافی بلندپروازانه تا سال ۱۴۱۴ است و با طرح «شهر ابریشم» برای توسعه جزایر کویتی مرتبط است. هدف این برنامه‌ها، جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی و اتصال اقتصادی کویت به همسایگانش از جمله ایران است. بروز یک جنگ دیگر منطقه‌ای، این برنامه‌ها را بر خواهد زد.

پشتیبانی کویت از برجام در هنگام امضا شدنش، و گزینه فعلی در عدم حمایت از خروج ایالات متحده از این توافق‌نامه، به این معنی نیست که  از سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی حمایت می‌کند. بر همین اساس، دور شدن و واگرایی کویت نسبت به عربستان سعودی در ارتباط با برجام نیز به معنی رابطه منفی با حکومت ریاض نیست. در واقع، کویت تعهد خود را به داشتن رابطه‌ای خوب با عربستان بارها نشان داده است. این کشور در حالی که رابطه خودش را با جمهوری اسلامی در ۱۳۹۵ [در ارتباط با ماجرای اشغال سفارت عربستان سعودی] قطع نکرد، اما سفیرش را از تهران فراخواند. به علاوه، کویتی‌ها به درخواست سعودی‌ها، اخیراً نواف الرشید، یک شهروند قطری با اصالت عربستان سعودی را به عربستان فرستاد. این خود می‌تواند نشانه‌ای از تعهد کویت به یک رابطه طولانی و مثبت با سعودی‌ها باشد ــ آن‌هم با وجود دیدگاه‌شان در قبال تصمیم ایالات متحده در خروج از توافق هسته‌ای و ارتباطات این کشور با تهران.

Hamad H. Albloshi is an assistant professor of political science at Kuwait University. He holds a PhD in international relations from the Fletcher School of Law and Diplomacy, Tufts University. He is the author of "The Eternal Revolution: Hardliners and Conservatives in Iran" (I. B. Tauris, 2016).

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept