روسیه/خاورمیانه

رویکرد ملایم روسیه در مورد حمله غرب به سوریه

p
By
Article Summary
به نظر می‌رسد که نوعی همکاری میان روسیه و آمریکا برای به حداقل رساندن عواقب حمله به سوریه، صورت گرفته باشد.

مسکو - رویارویی آمریکا و روسیه بر سر سوریه که بیش از یک هفته جهان را در تعلیق نگه داشته بود، روز شنبه با چند حمله که ایالات متحده، یریتانیا و فرانسه انجام دادند، ظاهراً به پایان رسید. این حملات هوایی، مکان‌هایی را هدف گرفتند که با توانایی‌های شیمیایی منسوب به حکومت سوریه مرتبطند و طبق گفته‌های پنتاگون، برنامه شیمیایی سوریه را «برای سال‌ها» به عقب رانده است.

واکنش مسکو به این حملات، «خشم نه‌چندان شدید» بوده است. کرملین بیانیه‌ای صادر کرده و این حملات را «عملی خصمانه علیه یک کشور مستقل» خواند که «در خط مقدم جنگ با تروریسم قرار دارد.» در این بیانیه آمده است: «بالاگرفتن درگیری‌ها در مورد سوریه، برای کل سیستم روابط بین‌الملل مخرب است.»

لحن وزارت خارجه روسیه اندکی تندتر بود و اظهار کرد که این حملات «با هدف ارعاب و با بهانه‌ای کاملاً ساختگی صورت گرفته است.» در بیانیه آمده است که این حمله نشان داد که ایالات متحده و متحدانش «می‌خواهند به اسلام‌گرایان و تندروها شانسی برای نفس‌کشیدن و احیای نیروهای‌شان بدهند تا خونریزی در خاک سوریه ادامه یابد و بنابراین، مانعی در روند مصالحه سیاسی ایجاد شود.»

اواخر همان روز، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، یک گفتوگوی تلفنی با همتای ترک خود رجب طیب اردوغان، در مورد این حمله داشت. بیانیهٔ دولت ترکیه که بلافاصله بعد از حمله منتشر شد، شامل استقبال از عملیات ائتلاف آمریکا بود و از آن با عنوان «یک پاسخ مناسب به حملهٔ شیمیایی که جان بسیاری از غیرنظامیان را در دوما گرفت» یاد شد. طبق اظهارات کرملین،‌ پوتین و اردوغان در گفت‌وگوی تلفنی خود تأکید کردند که «همکاری‌ها با هدف پیشبرد واقعی مصالحه سیاسی در سوریه، بایستی تقویت شود.»

کرملین یک روز بعد گزارش کرد که حسن روحانی با پوتین تماس تلفنی گرفته تا عقیدهٔ مشابه کشورش را دربارهٔ این حملات، تحت عنوان «عملی غیرمشروع که ضرباتی جدی به آیندهٔ مصالحهٔ سیاسی در سوریه وارد کرده است»، ابراز کند. پوتین در این مکالمه گفت که «اگر چنین اقداماتی که مغایر با اساسنامهٔ سازمان ملل است، ادامه پیدا کند، به حتم باعث هرج و مرج در روابط بین‌الملل خواهد شد.»

این مکالمات نشان می‌دهند که ترکیه به عنوان متحد کشورهای غربی، ضعیف‌ترین حلقه در زنجیر روند صلحی است که مذاکرات مربوط به آن در شهر آستانه قزاقستان در حال برگزاری است؛ دست‌کم زمانی که موضع مخالف خود را در برابر بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه، ابراز می‌کند.

یک روز بعد، روسیه تقاضا کرد که نشست اضطراری شورای امنیت سازمان ملل متحد تشکیل شود تا مسکو قطعنامهٔ پیشنهادی خود را مبنی بر محکومیت «عمل خصمانه علیه جمهوری عربی سوریه، از جانب آمریکا و متحدانش در تناقض با قوانین بین‌الملل و اساسنامهٔ سازمان ملل متحد» ارائه کند. این قطع‌نامه رأی نیاورد.

در حالی که برخی ناظران بیرونی رضایت خود را از این‌که حملات منتهی به درگیری میان دو ابرقدرت دارای سلاح هسته‌ای نشد، ابراز کرده‌اند، برخی دیگر از این ناراضی بودند که اقدامی قاطع‌تر انجام نشده است. این ناکامیابی ریشه در خطوط قرمزی داشت که وزارت دفاع [روسیه] در ماه مارس تعیین کرده بود. در آن هنگام، ژنرال والری گراسیموف، رئیس ستاد مشترک ارتش روسیه، گفته بود: «در صورتی که تهدید جانی متوجه کارکنان روس [مستقر در سوریه] شود، ارتش روسیه تدابیر انتقام‌جویانه را، هم علیه موشک‌ها و هم مکانی که موشک‌ها از آن پرتاب می‌شوند، به کار می‌گیرد.»

جنگ در سوریه برای مسکو، کمتر به خاطر خود سوریه بوده است. بیش از آن، مسکو به ایجاد یک نظم نوین جهانی فکر می‌کند و می‌خواهد با ایجاد قواعد جدید، آن‌چه را که سیاست‌های مخرب آمریکا می‌نامند، تغییر دهد. برای واشینگتن، دست‌کم از دیدگاه روسیه، مهم بود که تسلط خود را کماکان پابرجا نشان دهد. بنابراین، برایش اهمیت دارد که ویژگی‌های این تسلط را به نمایش بگذارد و یکی از مصداق‌های آن، استفاده از زور در هنگامی است که می‌خواهد مانع تلاش روسیه در پیشبرد اهدافش شود. این گفته که استفاده از زور در سوریه، تنها به خاطر استفادهٔ اسد از سلاح شیمیایی بوده، در مسکو خریداری ندارد. هیچ چیز نمی‌تواند باور مسکو را مبنی بر این‌که حملات ادعایی «تعمداً با نیت منفی طراحی‌شده» است.

تصمیم روسیه برای عدم حملهٔ تلافی‌جویانه، به عدم تمایل واضح ترامپ برای یک زورآزمایی نظامی بازمی‌گردد. روسیه فرض می‌کند که ایالات متحده به دنبال یک تغییر چشمگیر در شرایط روی زمین است. بنابراین نگاه مسکو این است که هم روسیه و هم ایالات متحده، تمایل دارند تا از تنش‌ها کاسته شود.

به رغم شعارها، روسیه در زمینهٔ سلاح‌ها و جنگ‌افزارهای متعارف، از آمریکا عقب‌تر است. با این حال، آمریکا نمی‌تواند فقط به این مسئله تکیه کند زیرا مسکو ابزارهای دیگری نیز در اختیار دارد و اگر احساس کند که به گوشه رانده شده و از نظر استراتژیک خود را ناگزیر احساس کند، در استفاده از آن‌ها تردیدی به خود راه نمی‌دهد. حتی بدون رویارویی مستقیم و استفاده از سلاح‌های نامتعارف، روسیه می‌تواند از جنگ‌افزارهای سایبری برای قطع سیگنال پهپادهای آمریکایی، هدف قرار دادن موشک‌های کروز و این گونه حملات زمین‌گیر کننده، روی بیاورد.

چندین روز پیش از حمله به سوریه، روس‌ها از طریق کارزارهای اطلاعاتی، موضع‌گیری نظامی و ارتباط‌های غیر رسمی، این پیام را رساندند که نوع برخوردشان را در مواجهه با سناریوهای مختلف، بر مبنای اقدام‌های آمریکا تنظیم خواهند کرد. این فکر که نیروها و مهمات از مناطقی جمع شوند که هدف احتمالی حملهٔ آمریکا هستند، بخشی از این تصمیم روسیه بود. به موازات آن، تصمیم گرفتند تا تمامی ارتش روسیه، شامل نیروهای مستقر در سوریه، را در حالت آماده‌باش عملیاتی قرار دهند اما کنترل کنند که به حملات آمریکا واکنشی نشان ندهند. این رویکرد در میان گزینه‌های ممکن، برای هر دو طرف پذیرفتنی بود. حملات هوایی به روسیه و آمریکا کمک کرد تا حفظ آبرو کنند و مسکو نیز این را یک مفاهمهٔ منطقی از جانب دولت ترامپ تلقی کرد.

وزارت دفاع روسیه مدعی شد که سیستم‌های دفاع هوایی سوریه «به یمن آموزش ویژهٔ متخصصان روس» ۷۱ موشک از ۱۰۳ موشک کروز را رهگیری و منهدم کردند. پنتاگون گزارش متفاوتی ارائه داده و گفته است که «دفاع ضد هوایی سوریه نتوانست موفق شود که هیچ‌کدام از هواپیماها یا موشک‌های ما را در این عملیات سرنگون کند.» از آن‌جایی که ظاهراً هیچ‌کدام از پرسنل روسیه هدف حمله قرار نگرفتند، خط قرمز مسکو در اظهارات پیشین زیر پا گذاشته نشده بود. با این حال، چشمگیرترین پاسخ روسیه، انتقال سیستم دفاع موشکی برد بلند اس-۳۰۰ به سوریه خواهد بود.

با این که ارتش‌های آمریکا و روسیه به احتمال قوی اکنون مطالعات بسیاری انجام داده‌اند، تفاوت در اظهارات‌شان می‌تواند با اهداف پیدا و پنهان سیاسی صورت گرفته باشد. از دیدگاه سیاسی آن‌چه اهمیت دارد این است که رویداد اخیر نشان داد که طرفین هنوز می‌توانند در زمان‌های قرارگرفتن در آستانهٔ یک درگیری نظامی مستقیم، تعقل و خویشتن‌داری پیشه کنند.

هر یک از طرفین سعی می‌کند که خود را عامل کاهش تنش معرفی کند. مسکو بر این باور است که کاهش تنش به دلیل موضع روسیه بوده است. آمریکا و متحدانش نیز به سهم خود حمله‌ای در ابعادی کمتر از آن‌چه می‌توانستند، انجام دادند. آن‌ها به احتمال زیاد فرصت کافی به روس‌ها دادند تا بتوانند تمام چیزها و کسانی را که می‌خواستند از حمله مصون بمانند، تخلیه کنند. با این که ممکن است متناقض به نظر برسد، لیکن هر دو طرف سهم خود را برای تنش‌زدایی و کاهش عواقب آن ایفا کردند.

هر کدام از طرفین مدعی هستند که نتیجه گرفته‌اند. بنابراین، اکنون که مسکو و واشینگتن از چگونگی روند قضایا خشنود هستند، وظیفه طرفین آن است که مراقب باشند تا رقص پیروزی هر یک از آن‌ها، به قطبی‌شدن فضا و یک تنش جدید منجر نشود.

ممکن است که نتیجهٔ حملات ان‌طور که ترامپ ادعا کرده است مصداق «انجام کامل مأموریت» باشد اما مشکلات میان آمریکا و روسیه بر سر سوریه به قوت خود باقی است. بسیاری در مسکو بر این باورند که ائتلاف کشورهای غربی ممکن است حملات دیگری نیز ترتیب دهند؛ اگرچه ادعایشان بر خلاف این است. مبنای این باور، عقیدهٔ روس‌ها بر ساختگی بودن حملات شیمیایی دوما است. بنابراین، ممکن است که در صورت احساس نیاز سیاسی، یک حرکت تحریک‌آمیز مشابه انجام شود. آن‌چه شرایط را در هر حمله متفاوت با دیگری می‌کند، این است که احتمال دارد حملات بعدی در ابعاد بزرگ‌تری انجام شوند و تنش‌زدایی مرتبط با آن‌ها دشوارتر شود. مضاف بر این، آمریکا و نیروهای کرد متحدشان هنوز کنترل بخش‌های بزرگی از قلمرو [سوریه] را در دست دارند و نشانی از این نیست که بخواهند آن را واگذار کنند. بنابراین، ریسک رویارویی مستقیم نظامی میان آمریکا و روسیه وجود دارد.

سوی مثبت قضیه این است که به عقیدهٔ برخی کارشناسان و تصمیم‌گیرندگان روس، این شرایط ممکن است فرصت‌هایی را برای مصالحه در سوریه به وجود آورد. مسکو بر این باور است که بخشی از دلیل حرکت اخیر ایالات متحده این بود که مجدداً وارد بازی مصالحه سیاسی در سوریه شود. به نظر می‌رسد که این تصمیم به دلیل تحولات آستانه گرفته شده است که در آن روسیه، ایران و ترکیه بازی را به دست گرفته‌اند. ترامپ خواستار حضور درازمدت در سوریه نیست اما نمی‌خواهد آن را کاملاً رها کند. آمریکا به دنبال به‌کارگیری ابزار دیپلماتیکی است که موقعیتش را قوی‌تر نشان دهد. علی‌رغم شعارهای سرسختانه، مسکو از چنین مذاکراتی روی‌گردان نیست؛ هرچند بسیاری بر این باورند که حاصل چندانی نخواهد داشت.

سرگئی لاوروف در مورد پیشنویس یک قطع‌نامه شورای امنیت که از سوی آمریکا، بریتانیا و فرانسه پیشنهاد شد، گفت که مسکو این متن را «به دقت مطالعه می‌کند.»

او نتیجه گرفت: «رسیدن به یک تفاهم منطقی در این مورد دشوار خواهد بود. ما خط قرمزهای روشنی داریم. احتمالاً گروه کشورهای غربی نیز خط قرمزهای محکمی دارند. [با این حال] ما هیچ چیزی را پیشاپیش نفی نمی‌کنیم. اگر عناصر معقولی وجود داشته باشند، روی آن‌ها کار خواهیم کرد.»

ولادیمیر ارماکوف، مدیر دپارتمان کنترل و عدم تکثیر سلاح در وزارت خارجه روسیه، گفت: «دیر یا زود همکاران آمریکایی ما مجبور خواهد شد که به توافقی با ما برسند. برای آن‌ها مفیدتر است که زودتر به آن برسند زیرا وزن فنی-نظامی آمریکا در توزیع نیروها در جهان، به طور ثابتی در حال کاهش است.»

ممکن است پیش از رسیدن به یک توافق سازنده، چند بحران دیگر نیز بر سر راه مسکو و واشینگتن به وجود بیایند. با این حال، اکنون ایالات متحده باید دربارهٔ تصمیمِ از پیش اعلام‌شده‌اش مبنی بر تحمیل تحریمهای جدید اقتصادی بر روسیه به خاطر حمایش از اسد، دوباره فکر کند.

همکار مدعو در دانشگاه جورج تاون (۲۰۱۰-۱۱) است که در حال حاضردر با موسسه مطالعات استراتژیک در شهرستان قفقازدر  شمال پیاتیگورسک  و با مرکز تحقیقاتی  کارنگی مسکو در روسیه همکاری می کند.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept