نبض ترکیه

ارتقاء سطح روابط تجاری ترکیه و ایران به موازات همکاری دو کشور در سوریه

p
By
Article Summary
پس از چهار سال اُفت مستمر سطح مبادلات تجاری میان ایران و ترکیه، شاهد افزایش آن در سال ۲۰۱۷ بوده‌ایم. با این حال، احتمال کاهش مجدد سطح تبادلات بازرگانی را نباید از نظر دور داشت.

پس از چهار سال اُفت مستمر، سطح مبادلات تجاری میان ترکیه و ایران در سال ۲۰۱۷ افزایش یافت. این امر با همکاری دو همسایه در مسأله سوریه نیز همزمان شده است. با مطالعهٔ آمار پنج سال گذشته، می‌توان دریافت که روابط سیاسی میان آنکارا و تهران، اثری مستقیم بر روابط بازرگانی گذاشته است. حجم تبادلات تجاری این دو، دقیقاً در زمانی که سیاست‌های ترکیه در خاورمیانه به عربستان سعودی نزدیک‌تر  و از ایران دورتر بود، کاهش چشمگیری یافت. لیکن در سال ۲۰۱۷، مقارن با همکاری ایران و ترکیه در سوریه، بار دیگر می‌توان افزایش سطح مبادلات تجاری را مشاهده کرد.

حجم تبادلات تجاری میان ترکیه و ایران در سال ۲۰۱۲ به رکوردی بی‌سابقه دست یافته و به ۲۱.۹ میلیارد دلار رسیده بود. در سال ۲۰۱۳ با کاهشی شدید و تحت تأثیر تحریم‌های آمریکا علیه ایران، به ۱۴.۵ میلیارد دلار رسید. این افت در سال ۲۰۱۴ نیز ادامه یافت و حجم تبادلات بازرگانی به ۱۳.۷ میلیارد دلار رسید. دو کشور در آغاز سال ۲۰۱۵ میلادی به توافق رسیدند تا سطح مبادلات تجاری فی‌مابین را ارتقاء دهند؛ توافقی که شامل کاهش تعرفه‌های گمرکی صدها کالا شد. هدف تعیین‌شده، رسیدن به میزان ۳۵ میلیارد دلار در سال بود.

توافق اتمی که باعث برداشته‌شدن تحریم‌ها شد، امیدها را برای رفع موانع مهم بر سر راه مبادلات تجاری دو طرف، افزایش داد. با این حال، علی‌رغم تحولات مثبت، حجم بازرگانی دوجانبه در سال ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ باز هم تنزل یافت و به ترتیب به ۹.۷ و ۹.۶ میلیارد دلار رسید. این ارقام، به‌وضوح نشان دادند که ارتباطات تجاری طرفین بدون رفع مشکلات دو کشور در عرصهٔ سیاست منطقه‌ای‌شان، حل نخواهد شد. مهم‌ترین این اختلاف‌ها نیز بر سر بحران سوریه بود.

تغییرات از اوایل سال ۲۰۱۷ آغاز شدند. ترکیه با ایالات متحده در مورد سوریه اختلاف پیدا کرد و به تلاش‌های روسیه و ایران برای یافتن راه حل معضل سوریه پیوست. یکی از عوامل مهمی که آنکارا و تهران را به یکدیگر نزدیک کرد، نگرانی مشترک‌شان در مسئله کردها بود و این هراس که شاید کشور آن‌ها نیز هدف بعدی فروپاشی دومینو وار نظام‌های منطقه باشد.

ترک‌ها مدت زیادی است که نگرانند مبادا قدرت‌های غربی بخواهند در کشورشان «جدایی»افکنی کنند. این یک عامل مهم در شکل‌گیری سیاست‌های داخلی و خارجی آن‌ها بود. در این راستا، یک انگیزهٔ مهم برای ترکیه در جهت ورود به ائتلاف جدید، خنثی‌کردن ریسک تجزیه بود. از دیدگاه بسیاری از مردم و برخی مقام‌های ترکیه، کشورهای عضو ناتو هم‌پیمان واقعی محسوب نمی‌شوند بلکه در این دیدگاه، آن‌ها یک سری قدرت‌های غربی دانسته می‌شوند که توطئه‌هایی برای تجزیه ترکیه و ایجاد یک کشور کردی در مرزهای ترکیه و ایران در سر دارند تا موقعیت این کشورها را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای، تضعیف کنند. بنابراین، ایدهٔ ایجاد ائتلاف‌های منطقه‌ای، مورد حمایت افکار عمومی ترکیه است. بهبود روابط نظامی، اقتصادی و سیاسی با ایران، روسیه و عراق، در کنار سیاست حفظ یکپارچگی سوریه، بر این پایه است که ایستادن در کنار یکدیگر در برابر تهدید، ضامن حفظ یکپارچگی ترکیه است.

سال گذشته در راستای تقویت ائتلاف‌های منطقه‌ای، دیدارهایی در سطوح بالا میان مقام‌های ترکیه و ایران برگزار شد. دو طرف توافق کردند که به جای دلار آمریکا، از واحدهای پول ملی خود در تبادلات فی‌مابین استفاده کنند. یک توافق نیز میان بانک‌های مرکزی ایران و ترکیه در ماه اکتبر امضاء شد.

به موازات بهبود روابط سیاسی، حجم تبادلات تجاری نیز برای اولین بار پس از سال ۲۰۱۲ سیر صعودی به خود گرفت و به ۱۰.۷ میلیارد دلار در پایان سال ۲۰۱۷ رسید. این رقم افزایشی ۱.۱ میلیارد دلاری را نسبت به سال ۲۰۱۶ شاهد بود. ایران از این اتفاق بیش از ترکیه سود برد. واردات ایران از ترکیه به حدود ۳.۲ میلیارد دلار رسیده است که حدود ۵ میلیارد کمتر از سال ۲۰۱۶ است؛ در حالی که صادرات این کشور به ترکیه، از ۴.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶، به ۷.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۷ رسیده است. به عبارت دیگر، توازن صادرات-واردات ایران از کسری ۲۶۶ میلیون دلاری در سال ۲۰۱۶ به فزونی ۴.۳ میلیارد دلاری در سال ۲۰۱۷ رسیده است.

در واقع، ارقام نشان‌دهندهٔ بازگشت تجارت به حالت نرمال هستند. در ۱۷ سال گذشته، سال ۲۰۱۶ تنها سالی بود که ایران صادرات کمتری نسبت به واردات از ترکیه داشته است. در سایر سال‌ها، تراز مثبت صادرات-واردات این کشور بین ۵۷۹ میلیون تا ۸.۸ میلیارد متغیر بوده است.

چگونه تغییر توازن به نفع ایران شد؟ افزایش صادرات نفت ایران به ترکیه عامل اصلی بود. ارقام رسمی هنوز موجود نیستند اما طبق ارقامی که خبرگزاری آناتولی ترکیه منتشر کرده است، واردات نفت از ایران به ۷.۴ میلیون تن در هفت ماه اول سال ۲۰۱۷ رسید که یک افزایش ۱۴۲ درصدی نسبت به زمان مشابه در سال پیش را نشان می‌دهد. افزایش بیش از صد در صدی  واردات روی، کودهای شیمیایی نیتروژن‌دار، آلومینیوم فراوری‌نشده و میوه‌های خشک و تازه به ترکیه نیز مشاهده می‌شود.

چرا صادرات ترکیه کاهش یافته است؟ این کاهش در درجهٔ اول مربوط به صادرات طلا بوده است که از ۱.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ به ۱۱۱ میلیون دلار در  سال ۲۰۱۷ کاهش یافت.

منابع انرژی وسیع ایران -۱۵۰ میلیون بشکه نفت خام و ۳۳.۵ تریلیون متر مکعب گاز طبیعی- این کشور را به یکی از تولیدکنندگان اصلی این محصولات در جهان تبدیل کرده است؛ در حالی که همسایه‌اش ترکیه، علی‌رغم تلاش‌هایش برای تبدیل شدن به مسیر تبادل انرژی خاورمیانه و اروپا، کماکان واردکنندهٔ نفت و گاز است.

تحکیم پیوندهای اقتصادی با ایران ممکن است به نفع ترکیه باشد. با این‌حال، با توجه به تلاش‌های اخیر برای آبشدن یخها میان آنکارا و واشینگتن، نباید احتمال رجعت به شرایط پیشین را دور از نظر داشت. دولت دونالد ترامپ به وضوح ایران را هدف فشارهای خود قرار داده است. از سوی دیگر، ترکیه در معرض تهدید تحریمهای آمریکاست زیرا غیر از منازعه در مورد مسائل سوریه، در نظر دارد تا موشک‌های پیشرفتهٔ روسیه را نیز خریداری کند.

اگر آنکارا به بهبود روابط با واشینگتن متعهد باشد، انجام چنین کاری در کنار همکاری با ایران، نیازمند ایجاد توازنی ماهرانه است.

محمد کتینگولو روزنامه‌با سابقه ترک است که در ۳۴ سال گذشته در ترکیه فعالیت کرده. 

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept