دیپلماسی میانجیگرانه ساترفیلد می‌تواند گشایشی در سوریه ایجاد کند

p
By
Article Summary
آیا گفتگوهای دیگری درباره بلوک ۹ وجود خواهند داشت؟ موفقیت قطعنامه آتش بس شورای امنیت به تعریف «تروریست» بستگی دارد

پرونده اسرائیل در دست حزب الله است.
دیوید ساترفیلد، معاون وزیر خارجه آمریکا در امور خاور نزدیک ماموریت دیپاماسی میانجریگرنه غی عادی‌ای را بین اسرائیل و لبنان آغاز کرده‌است. نتیجه این ماموریت توافقی بین لبنان و یک کنسرسیوم نفتی متشکل از شرکت توتال فرانسه، انی ایتالیا و نواتک روسیه است که بر اساس آن حفاری نفتی در یک میدان گازی مورد مناقشه (موسوم به بلوک ۹) آغاز می‌شود.

آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل تصمیم دولت لبنان مبنی بر آغاز حفاری در بلوک ۹ را «بسیار چالش برانگیز و تحریک کننده» خواند. در روز نهم فوریه، یووال اشتاینیز وزیر انرژی اسرائیل گفت دیپلماسی "بهتر از تهدید است" ولی در ادامه خطاب به بیروت گفت "ما را تحریک نکنید. در منطقه مورد مناقشه شروع به حفاری نکنید و حتی به آن نزدیک نیز نشوید."

به گزارش جوزف ماکارون، "وقتی ژنرال جوزف عون، فرمانده نیروهای مسلح لبنان از سعد حریری، نخست وزیر این کشور سوال کرد سربازان لبنانی باید چه پاسخی به نقض حریم دریایی لبنان توسط اسرائیل بدهند، نخست وزیر به سرعت در پاسخ گفت «به آنها شلیک کنید»."

پاسخ محکم و صریح حریری برای هر کسی که سیاست لبنان را - حتی تنها به عنوان یک ناظر غیرپیگیر - دنبال می‌کند نشان دهنده یک چیز است: پرونده اسرائیل در دست حزب الله است. هر وقت موضوع اسرائیل در میان باشد، چه ساترفیلد با حریری گفتگو کند و چه با میشل عون رئیس جمهور، چه با جبران باسل وزیر امور خارجه و چه با اشخاص دیگر در لبنان پیغام به سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب الله می‌رسد و او مشخص می‌کند که چه پاسخی به ساترفیلد داده شود.


و با توجه به اینکه حفاری‌های بلوک ۹ قرار نیست پیش از آغاز سال نو میلادی شروع شود، گفتگوهای بین اسرائیل و لبنان که به میانجیگری آمریکا انجام شده می‌تواند ارزش بیشتری هم داشته باشند. این گفتگوها می‌توانند مقدمه ساز یک گفتگوی پشت درهای بسته بین حزب الله ، و در نتیجه آن ایران و اسرائیل در مورد تحولات سوریه باشند و نهایتا می‌توانند از رویارویی احتمالی دو طرف در سوریه در سال ۲۰۱۹ جلوگیری کنند. همانطور که دو هفته پیش در این ستون به آن اشاره کردیم، سال آینده با توجه به افزایش خطر جنگ بین قدرت‌های منطقه‌ای و بین المللی در سوریه می‌تواند زمان درگرفتن جنگی مخرب باشد.

واشنگتن باید دریابد که علاوه بر تدبیر و ژرف اندیشی در شورای امنیت سازمان ملل نیاز به یک ابزار مکمل دیپلماتیک در سوریه نیز دارد. رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا در روز سیزده فوریه گفت علاوه بر ۲۰۰۰ نیروی آمریکایی که در سوریه باقی می‌مانند ایالات متحده و موئتلفینش "۳۰٪ اراضی سوریه، بخش بزرگی از جمعیت این کشور و قسمت مهمی از میدان‌های نفتی سوریه را تحت کنترل خود دارند."

سوال این است که این اهرم تا چه زمانی می‌تواند فشار ایجاد کند و پس از سرنگون شدن یک هواپیمای اف-۱۶ اسرائیلی توسط یک موشک ضدهوایی سوری در ماه گذشته این ابزار اعمال فشار برای اسرائیلی‌ها تا چه میزانی می‌تواند اطمینان بخش باشد؟ برنامه دیپلماتیک و ضرباهنگ نظامی در سوریه توسط روسیه، ایران و ترکیه تعیین می‌شود. اسرائیل می‌داند که برای تضمین صلح در مرزهای شمالی‌اش نمی‌تواند صرفا به روسیه متکی باشد. تنها شش ماه پیش ایران توانست مسئله رفراندوم کردستان عراق را بر اساس منافع خود و مطابق میلش با همکاری دولت عراق و واحدهای بسیج مردمی و از طریق آنها و با ایجاد اختلاف بین گروه‌های کرد حل و فصل کند.

موضعگیری آمریکا در مورد سوریه با موضعگیری این کشور در مورد عراق هم‌خوانی ندارد. تیلرسون و رهبران ایالات متحده احتمالا به این نکته واقف هستند که ممکن است دوباره تسلیم بازی سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران شوند.

دیپملاسی میانجیگری ساترفیلد نمی‌تواند برای همیشه بدون توجه به مسئله سوریه و یا مسائل مرزی در منطقه با موفقیت ادامه پیدا کند. نمی‌توان راجع به بلوک ۹ صحبت کرد ولی راجع به خط آبی، مرز مورد مناقشه بین اسرائیل و لبنان گفتگو نکرد. از سوی دیگر این مسئله بدون گفتگو راجع به سوریه قابل حل شدن نیست و خود مسئله سوریه بدون حل شدن مسئله روابط بین ایالات متحده، اسرائیل و ایران قابل حل و فصل نیست.

ماموریت ساترفیلد و افق ایجاد یک مسیر گفتگوی سری بین حزب الله و ایران از طریق حکومت ایران می‌تواند گشایشی برای کاهش تنش و جلوگیری از یک درگیری احتمالی در مرز اسرائیل باشد و آغازگر فراهم آوردن مقدمات برای رسیدن به توافقی نهایی بر سر مرز بین اسرائیل و لبنان شود.
 

آیا دمشق و آنکارا در سوریه صلح می‌کنند؟

روز بیست و چهارم فوریه، شورای امنیت سازمان ملل به صورت همه جانبه به برقراری آتش بسی سی روزه در سرتاسر سوریه رای داد. این آتش بس باعث می‌شود کمک‌های بشر دوستانه به غیرنظامیان مناطق تحت محاصره سوریه برسد. این آتش بس شامل عملیات نظامی علیه گروه دولت اسلامی، القاعده و گروه‌های وابسته به آنها که طرف این قطعنامه نیستند، نمی‌شود. اصرار روسیه در مورد این بند که منطبق با قطعنامه شماره ۲۲۵۴ شورای امنیت مصوب سال ۲۰۱۵ است، موجب تاخیری چند روزه در رای گیری شد.

موفقیت آتش بس به این بستگی دارد که آیا سوریه و حامیان آن از یک سو و  ترکیه از سوی دیگر، عملیات نظامی در سوریه علیه گروه هایی که تروریستی دانسته می‌شوند را ادامه می‌دهند و اینکه آیا این گروه‌های تروریست از ادامه این حملات منفعتی می‌برند یا نه.

برای مثال، در غوطه شرقی، ممکن است اختلافی برسر جیش الاسلام، یک گروه مسلح سلفی که از عربستان سعودی حمایت می شود و شرایط آتش بس را پذیرفته است، بروز کند. غوطه شرقی یکی از چهار منطقه "کاهش تنشی" است که از سوی روسیه، ایران و ترکیه در مذاکرات آستانه تعیین شده است. جیش الاسلام، که اکنون غالبا جز گروه‌های «میانه رو» دانسته می‌شود پیش از این توسط ایران، روسیه و سوریه گروهی تروریستی دانسته می‌شد. جیش الاسلام با وجود اینکه با القاعده یا دولت اسلامی در تماس نیست، دموکراسی را رد می‌کند، علیه شیعیان و علویان نفرت پراکنی می‌کند، طرفدار اجرای قانون شریعت در سوریه است و توسط سازمان‌های حقوق بشر برای نگه داشتن زندانیان در قفس و استفاده از آنها به عنوان سپر انسانی محکوم شده‌است. جیش الاسلام در کنفرانس گفتگوی ملی سوریه که ماه گذشته در سوچی برگزار شد شرکت نکرد و با صدور بیاینه‌ای "هر گروهی را که در این کنفرانس شرکت کرد" محکوم کرد.

روز بیست و چهارم فوریه، پس از رای گیری شورای امنیت، بشار الجعفری، نماینده دائم سوریه در سازمان ملل گفت در روزهای پیش از تصویب این قطعنامه گروه‌های مسلح «هزاران گلوله» به دمشق شلیک کردند و در صورت ادامه این تیراندازی‌ها دمشق حق خود می‌داند اقدام تلافی جویانه انجام دهد.

در ادلب، که یکی دیگری از مناطقه کاهش تنش مذاکرات آستانه است، گروه مسلح غالب هیئته التحریر الشام است که گروهی مرتبط با القاعده است و به همین دلیل تروریستی محسوب می‌شود و مشمول این قطعنامه نخواهد بود.

اگر هدف این قطعنامه به واقع ایجاد آتش بسی «ملی» باشد، این سوال مطرح می‌شود که آیا علمیات شاخه زیتون را متوقف می‌کند یا نه. این عملیات علیه یگان‌های مدافع خلق (YPG) شاخه نظامی حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) انجام می‌شود. از دیدگاه آنکارا YPG و  PYD وابسته به حزب کارگران کردستان (‌PKK) هستند که ترکیه آن را گروهی تروریستی می‌داند. واشنگتن نیز PKK را گروهی تروریستی می‌داند اما YPG را به آن مرتبط نمی‌داند. YPG گروه اصلی تشکیل دهنده نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است که متحد اصلی واشنگتن در مبارزه علیه دولت اسلامی در سوریه می‌باشد.

پس از رای گیری شورای امنیت، وزارت امور خارجه ترکیه در بیانیهای اعلام کرد: "ترکیه همچنان در جنگ با سازمان‌های تروریستی‌ای که اتحاد سیاسی و یکپارچگی سرزمینی ترکیه را تهدید می‌کنند مصمم باقی خواهد ماند." ارجاعی نبستا مستقیم به یگان‌های مدافع خلق.

در زمان انتشار این ستون، مقامات جمهوری چک صالح مسلم، یکی از دو رئیس سابق حزب اتحاد دموکراتیک را در پاسخ به خواسته ترکیه بازداشت کردند.

حمله ترکیه به عفرین محاسبات ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه را در مورد سوریه با بی ثباتی‌های جدیدی مواجه کرده‌است. روز ۱۹ فوریه و سه روز پس از دیدار رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا از آنکارا، پوتین با رجب طیب اردوغان، همتای ترکش گفتگو کرد. طبق بیانیه دفتر پوتین موضوع اصلی این گفتگو "تقویت هرچه بیشتر روابط بین کشورها در چارچوب روند آستانه بود. رئیس جمهور آمادگیاش برای همکاری نزدیک بین روسیه، ترکیه و ایران برای تضمین عملیات کارآمد در مناطق کاهش تنش و پیشبرد روند سیاسی را اعلام کرد."

پوتین ترجیح می‌دهد که ترکیه ایجاد پایگاه‌های دیده بانی نظامی در شمال سوریه را، مطابق معاهده آستانه تسریع بخشد. به گزارش متین گورجان، "در حالیکه رسانه‌های ترکیه بی‌وقفه درباره جزئیات پیشروی‌های نظامی ترکیه در سوریه (روستا به روستا و تپه به تپه) گزارش می‌دهند، ترکیه به آرامی به سمت ایجاد پایگاه دیده بانی نظامی در شرق ادلب پیش می‌رود. ...بر اساس (توافق) آستانه، ترکیه قرار است ۱۲ پست دیده بانی ایجاد کند تا بتواند برای مقابله با مناطق عفرین که در دست یگان‌های مدافع خلق است منطقه حائل کوچکی به وجود بیاورد. هدف این است که حلب از مناطق حوالی ادلب که عمدتا در دست گروه اسلام گرای هیئته تحریر الشام است، جدا نگه داشته شود تا جلوی پیشروی نظامی YPG به غرب به سمت استان ادلب و ایجاد راهی به طرف مدیترانه گرفته شود."

گورجان در ادامه می‌نویسد، "ترکیه تا کنون شش پست از ۱۲ پست را احداث کرده‌است اما مسکو اکنون خواستار این است که این روند سرعت بگیرد. قرار است هر پایگاه ظرفیت یک گروه پیاده نظام مکانیزه را داشته باشد. تقریبا دو گروه مکانیزه نیروی ترکیه (نزدیک به ۱۴۰۰ نفر نیرو) که مسلح به تانک و واحدهای مهندسی و ساختمانی هستند هم اکنون در این منطقه حضور دارند و قرار است نیروهای بیشتری نیز به آنجا اعزام شوند."

به نوشته فهیم تاستکین، "اکنون که سوریه در حال بسیج کردن گروه‌های شبه نظامی طرفدار حکومت برای دفاع از عفرین است، تمامی محاسبات می‌توانند به هم بخورند. اردوغان در مورد دور نگه داشتن ارتش سوریه از عفرین کاملا به پوتین اعتماد دارد. ابراهیم کالین، سخنگوی اردوغان گزارش‌ها در مورد توافق بین YPG و ارتش سوریه را رد کرد. آیا او با در نظر داشتن همین اعتماد اردوغان به پوتین این گزارش‌ها را رد کرد؟"

این ستون هفته گذشته گزارشی از تلاش‌های ایران برای میانجیگری بین دولت سوریه و کردها برای رسیدن به توافقی که موجب کاهش حمله نظامی ترکیه شود، منتشر کرد. اقدامات ایران هم‌جهت با دخالت‌های دیپلماتیک روسیه است.

استقرار پایگاه‌های نظامی در مناطق توافق‌های کاهش تنش را باید در ارتباط با خواسته اردوغان برای ایجاد منطقه‌ای حائل برای بازگرداندن پناهجویان سوری حاضر در ترکیه دانست. گورجان در ادامه می‌نویسد، "کنترل ادلب توسط ترکیه این امکان را بوجود می‌آورد که دستکم بخشی از پناهندگانی که در ترکیه مستقر هستند به مناطق حائل باز گردند و جلوی موج جدیدی از پناهجویانی که تحت فشار اسد (و با حمایت روسیه) قصد آمدن به ترکیه را دارند گرفته شود."

گورجان در ادامه می‌نویسد، "در حال حاضر دو گروه جهادی در غرب فرات مستقر هستند. گروه اول متشکل از تندروهایی است که نه ترکیه و نه روسیه نمی‌خواهند در نزدیکی خود داشته باشند. این گروه مصمم است که در نواحی اطراف ادلب مقاومت کند. گروه دیگر جبهه میانه روی است که تحت کنترل ترکیه است و علیه یگان‌های مدافع خلق عملیات می‌کند. روسیه از ترکیه می‌خواهد که روی این گروه فشار بیاورد و اعضای آنرا متقاعد کند که در جبهه عفرین به ارتش آزاد سوریه بپیوندند. ترکیه با ارتش آزاد سوریه همکاری کرده‌است و آن را گروهی میانه رو می‌داند. ..بنابراین و به عبارتی دیگر در حالیکه نیروهای روسیه و رژیم سوریه در حال حمله به ادلب هستند، مسکو همزمان امید این را دارد که از طریق عملیات‌های کاهش تنش ترکیه مقاومت گروه‌های سنی مسلح را به سمت گروه‌های میانه رو هدایت کند و آنها را به گروه‌های میانه رو حاضر در عفرین ملحق کند. اگر بخواهیم واضحتر حرف بزنیم باید بگوییم، روسیه معتقد است رژیم اسد قبل از اینکه ترکیه به مقصدش برسد کنترل ادلب را در دست خواهد گرفت و ترکیه قادر نخواهد بود وارد چانه زنی برای گرفتن عفرین در ازای ادلب شود."

Continue reading this article by registering and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept