روسیه/خاورمیانه

همکاری روسیه و ایران در حفظ برجام

p
By
Article Summary
سفیر روسیه در سازمان ملل می‌گوید که آمریکا باید از «حساسیت غیر منطقی» در برابر ایران دست بردارد و به دنبال آن نباشد که از طریق تهدید برجام، بخواهد با نفوذ ایران در منطقه مقابله کند.

شورای اروپایی روابط خارجی، یک بار ایران و روسیه را «زوج قدرت» در خاورمیانه خوانده بود. این مسئله مربوط به دو سال پیش است؛ مع‌الوصف، به نظر می‌رسد هنوز این رابطهٔ دوجانبه، به قوت خود باقی‌ست.

روز دهم ژانویه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با همتای ایرانی‌اش محمدجواد ظریف ملاقات کرد. این ملاقات در چارچوب سفر ظریف به روسیه و اتحادیه اروپا برای بحث در مورد برجام صورت گرفت. این دیدارها دقیقاً در آستانهٔ فرارسیدن ضرب‌الاجل روزادهم ژانویه صورت گرفتند؛ زمانی که پرزیدنت دونالد ترامپ می‌بایست تصمیم بگیرد که می‌خواهد به توافق اتمی سال ۲۰۱۵ پای‌بند بماند یا خیر. بر طبق یک بیانیهٔ مطبوعاتی که از سوی وزارت خارجهٔ روسیه صادر شد، مسکو و تهران بار دیگر بر پای‌بندی خویش به برجام تأکید و اظهار کردند: «تلاش‌ها برای نادیده گرفتن اجرای دقیق آن از سوی واشینگتن، اثری منفی بر امنیت و ثبات منطقه خواهد داشت و همچنین آثاری منفی را بر ارزش دیپلماسی چند جانبه در مورد رژیم منع تکثیر تسلیحاتی، باقی خواهد گذاشت.»

پیش از آن‌که ترامپ در روز ۱۲ ژانویه موافقت خود را با تمدید تعلیق تحریمها علیه ایران اعلام کند، با امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه، همچنین با اسرائیل، عربستان و تیم امنیت ملی خود، گفت‌وگو کرد. تصمیم‌های پیشین ترامپ در مورد سیاست خارجی نشان می‌دهد که حتی در زمان‌هایی که همه چیز و همه کس ضد اتخاذ یک تصمیم رادیکال هشدار می‌دهند، باز هم ممکن است ایالات متحده آن را پیش بگیرد. با این حال، اکنون ترامپ آن‌چه را که از وی انتظار می‌رفت انجام داد - او بار دیگر تعلیق تحریم‌ها را تأیید کرد اما هشدار داد که این، بار آخر خواهد بود.

در واقع، با توجه به تمایل ترامپ برای خروج از توافق یا مذاکرهٔ مجدد بر سر آن، تکرار تصمیم تمدید، برای خود او نیز مسئله‌ساز به نظر می‌رسد. نخست، به رغم آن‌که او مسئولیت عدم تأیید پای‌بندی ایران را به برجام در ۱۲ اکتبر بر عهده گرفت، لیکن توپ را به زمین کنگره انداخت تا در ظرف مدت ۶۰ روز تصمیم بگیرد که آیا می‌خواهد طبق قانون اینارا (قانون مرور توافق اتمی ایران) تحریم‌ها را بازگرداند یا خیر. اینارا رئیس‌جمهوری را ملزم می‌کند که هر ۹۰ روز یکبار التزام ایران را به توافق اعلام کند.

دوم، هرگونه تلاش ترامپ برای زیر پا گذاشتن کامل برجام، می‌تواند مخالفت‌هایی را در داخل و خارج برانگیزد و اعتبار ایالات متحده را به عنوان امضاءکننده توافق‌های بین‌المللی زیر سئوال ببرد. ایران به طور مستمر دربارهٔ این ریسک اعتبار هشدار داده است و طرف‌های روس و اروپای برجام نیز این را تکرار کرده‌اند. انتظار برای تصمیم‌های آمریکا در مورد تسهیل تحریم‌ها -یا تمدید تعلیق آن‌ها- از اکتبر ۲۰۱۷ برای تهران آزارنده بوده است. با این حال، مشکل بزرگ‌تر در صورتی به وجود می‌آید که ترامپ در نهایت از توافق خارج شود. این مسئله در کنفرانس منع تکثیر سلاح که اکتبر ۲۰۱۷ در مسکو برگزار شد، مورد بحث قرار گرفت و ظریف متعاقب آن با اعضای اتحادیه اروپا در این باره گفت‌وگو کرد.

سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجهٔ روسیه که مسئول تیم این کشور در مذاکرات هسته‌ای بود، در میانهٔ ماه اکتبر مدعی شد که مسکو برای بدترین سناریو، یعنی خروج آمریکا از برجام، آماده است. اما هم ایران و هم روسیه، یک جایگزین واقعی برای این «توافق غیر ایده‌آل» ندارند. ترامپ، ایران و روسیه، به طور جداگانه گفته است که برجام ایراداتی دارد اما هر کدام ترجیح داده‌اند که به دلایلی فعلاً به این توافق پای‌بند بمانند.

ترامپ می‌گوید که برجام نتوانسته برنامهٔ موشکی ایران و فعالیت‌های تهاجمی این کشور را در منطقه، مهار کند. اما ولادیمیر پوتین، روز یکم نوامبر طی دیدارش از تهران گفت که «خروج یک‌جانبه از برجام تحت هیچ شرایطی پذیرفتنی نیست و ارتباطی میان این توافق بین‌المللی و ظرفیت‌های دفاعی و موشک‌های بالستیک ایران وجود ندارد.»

مسکو به قطع فکر نمی‌کند که مشکل آمریکا با تهران، واقعاً برنامهٔ انرژی اتمی ملی ایران است و می‌داند که نفوذ تهران در منطقه و نگرانی‌هایی در این باره دارد که تسهیل تحریم‌ها منابع مالی توسعهٔ بیشتر ایران را [در منطقه] فراهم کنند. بنابراین، روسیه انگیزهٔ بیشتری برای متحد ماندن با ایران دارد تا نقش خود را در خاورمیانه، بر روی زمین و روندهای دیپلماتیک این منطقه حفظ کند، حتی اگر در مواردی هم با ایران در سوریه اختلاف نظر داشته باشد. لاوروف در ملاقات با ظریف تأکید کرد که نهاد اصلی مسئول در این باره -آژانس بین‌المللی انرژی اتمی- بر التزام کامل ایران به برجام صحه گذاشته است.

روسیه همچنین به دنبال این است تا به همه یادآوری کند که در سال ۲۰۱۵ با کمک به حصول برجام، چه نقش حیاتی و مهمی در حل یک بن‌بست بین‌المللی داشته است.

در کنار توفیق روس‌ها در توسعهٔ روابط نزدیک با [ایران] در سوریه که بسیاری آن‌ها «استراتژیک» می‌خوانند، مقام‌های روس و ایرانی تلاش کرده‌اند که دست‌کم در ظاهر، همکاری نزدیکی را در بسیاری از حوزه‌های دیگر به نمایش بگذارند. برای مثال، روز دهم ژانویه وزرای خارجهٔ دو کشور تصمیم گرفتند که جلسه کمیسیون تجاری دوجانبهٔ ایران و روسیه در اوایل سال جاری برگزار شود.

روسیه در مورد دیگری فرای برجام، مانند درخواست آمریکا برای دیدار فوری شورای امنیت سازمان ملل و ورود این شورا به مسئلهٔ اعتراض‌های اخیر در ایران، منتقد ایالات متحده بوده است. حتی نمایندگان اروپا، از جمله فرانسه و بریتانیا نیز مخالف این کار بودند. واسیلی نبنزیا، سفیر روسیه در سازمان ملل، موضعی تند در برابر اظهارات نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، اتخاذ کرد. نبنزیا دیدگاه آمریکا را «یک حساسیت غیر منطقی» در برابر ایران دانست که «مانع می‌شود تا از رویدادهای واقعی، ارزیابی معقولی داشته باشد.»

ظریف در جریان سفر به مسکو و بروکسل و مذاکراه با مقام‌های روس، اروپایی و ای‌یو۳ (آلمان، فرانسه و ایتالیا)، نکات مندرج در مقالهاش در نیویورک تایمز را تکرار کرد. او تأکید نمود که برای جامعهٔ بین‌الملل کافی نیست که در برابر «عملکردهای غیرمسئولانهٔ دولت آمریکا» سخن بگوید، بلکه تمامی حامیان برجام باید بر آمریکا فشار بیاورند تا «اعمال مختل‌کننده‌اش را متوقف کند.»

ظریف اشاره کرد که این بیست‌ویکمین سفر او به مسکو از زمان تصدی مقام وزارت خارجهٔ ایران در چهار سال پیش است که به گفتهٔ او، اهمیت و ابعاد روابط میان دو کشور را نشان می‌دهد. با این حال، «روابط ویژه» با روسیه، وزیر خارجهٔ ایران را در موضع آزارنده‌ای گذاشته است. ظریف که در سال ۲۰۱۵ از سوی مردم برای توفیق در به ثمر رساندن برجام تحسین میشد، این روزها به خاطر همین توافق از طرف مردم ایران تحت انتقاد سنگین قرار گرفته است. برجام که از ژانویه ۲۰۱۶ با مشارکت روسیه اجرا شد، هیچ بهبود اقتصادی قابل توجهی را عاید ایران نکرد و در کنار آن، موج خشم ناشی از عدم پاسخ به انتظاراتی که ایجاد شده بودند، باعث شد تا تظاهرات اخیر را در ایران شاهد باشیم. این نارضایتی اکنون با تردید مردم در مورد نیات پنهان مسکو در تعامل با ایران، همراه شده است. توییتهای ظریف در مورد سفر اخیرش [به روسیه]، پاسخ‌های خشمگینانه‌ای دریافت کرد و حتی برخی از مردم، وزیر خارجه را به «مزدوری روسیه» یا «تعظیم در برابر روسیه و چین» متهم کردند. برخی دیگر نیز به رنج‌هایی اشاره کردند که مردم ایران در طول تاریخ از روسیه متحمل شده‌اند.

روشن نیست که چه رویدادهایی ممکن است تصمیم ترامپ را در مورد برجام در ۱۲۰ روز آتی رقم بزند. اما مسکو و تهران -با نیم‌نگاهی به نیازشان به یکدیگر در سوریه- برای برجا نگه داشتن توافق تلاش خواهند کرد. روز ۱۳ ژانویه، ریابکوف به وضوح گفت که مسکو «با تلاش‌های آمریکا برای به‌حاشیه راندن برجام مقابله خواهد کرد.»

Found in: diplomacy, nikki haley, jcpoa, mohammad javad zarif, eu, moscow, sanctions on iran

 Julia Sveshnikova, Ph.D., is a research fellow at the Expert Institute of the National Research University Higher School of Economics and a consultant at PIR Center in Moscow. She is currently Assistant Professor at the School of Politics, History and International Relations, University of Nottingham (Malaysia). On Twitter: On Twitter: @julie_rknf

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept