نبض ترکیه

اهداف ایران و ترکیه در سنجار عراق

p
By
Article Summary
با شکست داعش در اکثر نقاط عراق، رقابت ایران و ترکیه در مناطق استراتژیک عراق بالا می‌گیرد.

دیاربکر، ترکیه - کنترل منطقهٔ سنجار در عراق، به موضوع رقابت میان ترکیه، ایران و حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) تبدیل شده است که هر کدام با دلیلی متفاوت به دنبال کنترل این منطقهٔ استراتژیک هستند.

ترکیه با ادامهٔ بمباران مواضع پ.ک.ک در عراق می‌خواهد تهدیدهای خود را در مورد ویران‌کردن مکان‌های استقرار نیروهای این حزب، عملی کند. با این که چنین بمباران‌هایی سال‌هاست که انجام می‌شوند، لیکن رجب طیب اردوغان در اوائل ماه جاری لحن تهدیدآمیزتری اتخاذ کرد و گفت: «اگر مقام‌های آن‌جا (عراق) مشکل قندیل و سنجار را حل نکنند و اگر این کشور کار لازم را انجام ندهد، آنگاه ما آن مکان‌ها را با خاک یکسان می‌کنیم.»

او تهدیدهایش را با یک سلسله از حملات هوایی جدید دنبال کرد. روزنامهٔ هوادار دولت دیلی صباح گزارش داد که نیروهای ترک ۹۶ پیکارجوی پ.ک.ک را در قندیل و زاپ کشته‌اند و انبارهای مهمات پ.ک.ک را ضبط یا منهدم کرده‌اند. ترکیه، آمریکا و اتحادیهٔ اروپا، پ.ک.ک را یک سازمان تروریستی می‌شناسند.

مقرّ اصلی پ.ک.ک در کوه‌های قندیل در شمال عراق، نزدیک مرزهای ایران واقع است. سنجار -که کردها آن‌را شنگال می‌نامند- واقع در شمال غرب عراق و نزدیک مرز سوریه، مکان زندگی یزیدی‌هاست که یک اقلیت مذهبی کرد هستند. سنجار برای اردوغان از اهمیت برخوردار است زیرا هنگامی که نیروهای پ.ک.ک در سال ۲۰۱۴ برای دفاع از یزیدیها در برابر داعش به آن‌جا رفتند، علی‌رغم خواست ترکیه و دولت اقلیم کردستان در اربیل، از ترک آن‌جا سر باز زدند. این امر باعث شد که سنجار تبدیل به هدف ترکیه شود.

پنج ماه قبل، زمانی که واحدهای حشد الشعبی تحت حمایت ایران به آن‌جا رفتند و کنترل روستاها را از نیروهای یزیدی موسوم به واحدهای مقاومت سنجار پس گرفتند، روشن شد که ایران نیز گوشه چشمی به سنجار دارد.

واحدهای حشد الشعبی همچنین یک مشوق برای نیروهای عراقی شدند که ماه گذشته کرکوک را از دولت اقلیم کردستان پس بگیرد. کردها می‌گویند که سربازان ایرانی نیز در حشد الشعبی حضور داشتند و پس از کمک به بازپسگیری کرکوک، به سمت شمال و سنجار حرکت کردند.

علاقهٔ ترکیه به سنجار، حضور پ.ک.ک در آن‌جاست اما چرا ایران که هیچ پیوند مذهبی یا اتنیکی با سنجار ندارد، ناگهان اینقدر به آن‌جا علاقمند شده است؟

در سال ۱۹۹۱ و در جریان نخستین جنگ خلیج، عراق تحت رهبری صدام حسین موشک‌های بالستیک اسکاد را از کوه‌های سنجار به سمت اسرائیل پرتاب کرده بود. برای برخی افراد جای سئوال دارد که آیا ایران نیز چنین چیزی را در ذهن می‌پروراند؟

گروهی همچون محمد آلکیس، دانشجوی دکترا در دانشگاه مرمره، که وقایع خاورمیانه و کردستان عراق را از نزدیک دنبال می‌کند، معتقدند که ایران به دنبال تحقق رؤیای هلال شیعه است.

آلکیس به المانیتور گفت: «ایران با اهداف سیاسی و استراتژیک، به دنبال دسترسی به مدیترانه است. این بهترین راه برای صادرات نفت و گاز است. همچنین صحت دارد که این کشور می‌خواهد موضع خود را علیه اسرائیل تحکیم کند. ایران می‌خواهد کنترل یک خط را از سلیمانیه، کرکوک، سنجار [در عراق] تا روژآوا، دیرالزور، دمشق [سوریه] و لبنان در اختیار بگیرد که هم به عنوان یک کریدور استراتژیک عمل کند و هم پایه‌ای برای هلال شیعه باشد. [سنجار] دقیقاً بین عراق و سوریه است. این منطقه یک راه ارتباطی حیاتی برای ایران است که این کشور را قادر می‌سازد تا ارتباط میان کردها را قطع کند.»

به نظر آلکیس، کنترل ایرانی‌ها بر سنجار می‌توانند تهدیدی برای برخی افراد باشد اما تهران در حال تحکیم قوای بازدارندهٔ خود است و احتمال اندکی وجود دارد که به راحتی وارد یک جنگ مستقیم شود.

آلکیس علاقهٔ ترکیه را به سنجار، با نقش پ.ک.ک و ایران مرتبط می‌داند: «ترکیه نمی‌خواهد سنجار تبدیل به یک قندیل جدید شود و پ.ک.ک از آن [به عنوان یک مقر] استفاده کند. ترکیه اجازه نخواهد داد تا یک کریدور کردی شکل بگیرد، حتی اگر کنترل آن به دست ایران باشد؛ زیرا آن نیز می‌تواند تهدیدی دیگر علیه ترکیه به شمار آید. هدف ترکیه، قطع ارتباط میان کردها از طریق کنترل آن منطقه است.»

آلکیس گفت که او نمی‌داند آیا ترکیه می‌تواند منطقه را کنترل کند یا چنین طرحی دارد یا خیر. اما می‌داند که ترکیه نه می‌خواهد ایران آن‌جا باشد و نه پ.ک.ک.

محمد کیانی، یکی از اعضای پیشین جنبش گوران در پارلمان عراق (از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴) در میان کسانی است که از زاویهٔ ایران مسئله را می‌بینند. او می‌گوید: «ترکیه و ایران بر سر سنجار [رقابت می‌کنند]. برای ایران، [سنجار] یک کلید ارتباطی از طریق عراق به سوریه است. اگر ایران بتواند [سنجار را] کنترل کند، به سادگی به عراق، سوریه و لبنان دسترسی خواهد داشد. همچنین فراموش نکنید که مناطق سنی‌نشین در سنجار هستند. زیر نظر داشتن سنی‌ها برای ایران مهم است.»

او افزود: «سوریه بر این باور است که اگر سنی‌ها قوی‌تر شوند و ترکیه به حمایت از آن‌ها ادامه دهد، ممکن است برای ایران دردسر ایجاد شود. کنترل مرزها در جهت تحقق هدف سست‌کردن پیوندها میان سنی‌ها در عراق و سوریه، برای ایران ضروری است. از منظر دولت اقلیم کردستان، برای کنترل جنبش‌های کردی، به‌ویژه کردهای سوریه، ایران باید [سنجار را] کنترل کند. ایالات متحده به کردها از طریق مرز فیش‌خابور اسلحه می‌رساند.»

کیانی بر این باور است که ترکیه دلایلی دیگر نیز برای نگرانی در مورد سنجار دارد: «نخست، این منطقه نزدیک مرز سوریه است و کردهای سوریه اکنون منطقهٔ قابل توجهی را کنترل می‌کنند. ترکیه می‌خواهد این امر به پایان برسد و نمی‌خواهد شرایطی مانند عراق در آن‌جا پیش بیاید. دوم، [سنجار] به تل عفر که یک منطقهٔ ترکمن‌نشین محسوب می‌شود، نزدیک است. ترکیه هنوز جاه‌طلبی‌های تاریخی خود را در استان نینوا دنبال می‌کند. اگر نمی‌تواند به طور فیزیکی آن‌جا را کنترل کند، می‌خواهد دست‌کم یکی از اقمار خود را در آن‌جا داشته باشد.»؛ شاید کسانی مانند خانوادهٔ بارزانی یا اثیل نجیفی که پیشتر فرماندار نینوا بود و اکنون فرمانده یک گروه شبه‌نظامی شیعه به نام نیروهای پشتیبانی نینوا است.

کیانی می‌گوید که در کوتاه‌مدت برای ایران ممکن نیست که اسرائیل را از کوه‌های سنجار با موشک‌هایش تهدید کند. وی می‌افزاید: «آوردن این موشک‌ها به آن‌جا کار آسانی نیست. با این حال، تهدید کنترل کامل عراق از سوی ایران وجود دارد. البته ایالات متحده اجازهٔ چنین چیزی را نمی‌دهد. به همین خاطر بود که آمریکا با همه‌پرسی [استقلال کردستان] مخالفت کرد. آمریکایی‌ها خواستار یک اقلیم کردستان قوی بودند که بتواند بر دولت مرکزی اثر بگذارد. آن‌ها نمی‌خواستند عراق تحت کنترل ایران قرار بگیرد اما متأسفانه کردها این را درک نکردند.»

ایران و ترکیه که بر سر جنگ در سوریه اختلاف داشتند، بر سر کردستان در یک جبههٔ واحد قرار گرفتند. اما این دو کشور که صدها سال رقیب یکدیگر بوده‌اند، نمی‌توانند برای همیشه، حتی در مسئلهٔ کردستان، در یک جبهه قرار بگیرند. سرانجام آن‌ها اگر نه نظامی، دست‌کم به طور سیاسی بر سر سنجار با یکدیگر درگیر می‌شوند. ترکیه، ایران یا پ.ک.ک، هر کدام که سنجار را کنترل کنند، مزیتی غیر قابل انکار نسبت به گروه‌های دیگر در عراق و سوریه به دست می‌آورند. تسلط بر سنجار اهمیتی حیاتی برای آیندهٔ کردهای منطقه خواهد داشت. 

x

Cookies help us deliver our services. By using them you accept our use of cookies. Learn more... X