نبض ترکیه

اثر بحران کرکوک بر توافق انرژی میان ایران، ترکیه و روسیه

p
By
Article Summary
در حالی که بحران کرکوک بر عراق اثر گذاشته است، سایر کشورها آماده‌اند تا از فرصت به دست آمده، به نفع شرکت‌های نفتی خود استفاده کنند.

هفتهٔ گذشته، در سایهٔ نگرانی‌ها پیرامون احتمال عملیات نظامی علیه کردها در کرکوک، قیمت نفت افزایش یافت. گزارش رسانه‌ها بر زوایای مختلف عملیات، از جمله نقش کلیدی نفت کرکوک برای طرفین، حمایت نیروهای حشد الشعبی نزدیک به ایران از حملهٔ دولت عراق به کرکوک و نگرانیعمیق ایالات متحده، استوار بودند.

بی‌ثباتی ناشی از منازعهٔ کرکوک که بلافاصله سرعت انتقال نفت را از خط لولهٔ کرکوک-جیحان کاهش داد، به نوبهٔ خود شکافی را در بازار محلی ایجاد خواهد کرد که می‌تواند به راحتی به نفع توافق مشترک ایران، روسیه و ترکیه تمام شود؛ توافقی که در ماه اوت برای بهره‌برداری از منابع نفت و گاز ایران، منعقد شد. اکنون پرسش این‌جاست که با توجه به تهدید تحریم علیه ایران و پروندهٔ باز رضا ضراب (تاجر ترک متهم به دور زدن تحریم‌های ایران) در نیویورک، چگونه این توافق به پیش خواهد رفت؟

طبق تصاویر ماهواره‌ای تانکر ترَکِر، از زمانی که نیروهای عراقی در هفتهٔ گذشته کرکوک را تصرف کردند، جریان نفت صادراتی از کرکوک، به ۲۱۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت. طبق گزارشها، جریان نفت به بندرهای ترکیه از نصف نیز کمتر شد و از ۶۰۰ هزار بشکه، به ۲۴۰ هزار بشکه در روز رسید. با این که جبار اللعیبی، وزیر نفت عراق، روز ۲۶ اکتبر از بریتیش پترولیوم خواست تا «به سرعت طرحی را برای توسعهٔ میادین نفتی کرکوک، تهیه کند»، نتوانست از شدت هراس در بازار بکاهد. زیرا نه‌تنها تعمیرات فنی زمان خواهند برد، بلکه هیچ‌کس نمی‌تواند منازعات چقدر ادامه خواهند داشت و چه اندازه زمان صرف خواهد شد تا حجم صادرات به میزان عادی بازگردد. برای مثال، همان روزی که لعیبی درخواست خود را از بریتیش پترولیوم مطرح کرد، روسنفت نیز اعلام کرد که با دولت اقلیم کردستان در اربیل به توافق رسیده تا ۴۰۰ میلیون دلار دیگر به حجم سرمایه‌گذاری خود در میادین نفتی اقلیم بیفزاید.

منازعهٔ تأسف‌بار میان اربیل و دولت مرکزی در بغداد، جانی تازه به غول‌های نفتی مانند روسیه داد که از ژوئن ۲۰۱۴، از کاهش قیمت نفت و تدابیر اوپک رنج می‌بردند. پس از کنترل کرکوک به دست نیروهای عراقی، قیمت نفت نیز افزایش یافت.

مضاف بر این، ترکیه نخستین کشوری خواهد بود که از شکاف فوق الذکر استفاده خواهد کرد و به سراغ منابع نزدیک، مانند چاه‌های نفت ایران خواهد رفت.

تحت قرارداد سه‌جانبهٔ هفت میلیارد دلاری که در ماه اوت بسته شد، شرکت نفتی دولتی زاروبژنفت روسیه و شرکت خصوصی یونیت اینترنشنال ترکیه، بر حفاری نفت و گاز طبیعی در مشارکت با شرکت سرمایه‌گذاری غدیر ایران توافق کردند. در حالی که تحریم‌های آمریکا و نمونه‌هایی چون پروندهٔ ضراب، منافع ترکیه در حوزهٔ انرژی ایران را با چالش مواجه می‌کنند، چنین قراردادی می‌تواند عملی جسورانه محسوب شود. دو مقام ارشد ترک (وزیر اقتصاد پیشین و مدیر بانک دولتی هالک‌بانک) به دلیل اتهام ایفای نقش در دور زدن تحریم‌های آمریکا علیه ایران، شریک جرم محسوب شده‌اند.

وب‌سایت شرکت یونیت اینترنشنال که در هلند ثبت شده، اطلاعات متناقضی را از ابعاد توافق به دست می‌دهد: ۶۰۰۰ مگاوات در مجموع، ۱۰۰ هزار بشکه در روز و ۷۵ میلیارد متر مکعب گاز در هر سال. این، دو برابر ظرفیت در نظر گرفته شدهٔ تورکیش استریم است. با این حال، توافق یونیت-زاروبژنفت-غدیر، از آن‌جا که هیچ اعلان عمومی یا اطلاعاتی از سوی وزیران سه کشور دربارهٔ آن مطرح نشده، کماکان مبهم است.

در ماه جاری، گام‌های مهمی به سوی تقویت تجارت نفت برداشته شد. روز چهارم اکتبر، طی دیدار رجب طیب اردوغان از تهران، او و حسن روحانی بر رسیدن به هدف ۳۰ میلیارد تجارت [دو جانبه در سال] تأکید کردند. آنان همچنین دربارهٔ تدابیر مهمی همچون باز گذاشتن ۲۴ ساعتهٔ مرزها، تقویت همکاری‌های بانکی و استفاده از ارزهای ملی در تجارت فی‌مابین، گفت‌وگو کردند. ترکیه آماده است تا گاز طبیعی بیشتری از ایران بخرد، علی‌رغم این‌که سایر موارد مورد تأکید آن‌ها برای تضمین حرکت تانکرها میان دو کشور، عملی‌تر به نظر می‌رسند. باید در نظر داشت که برای ایران بهتر است تا از گاز تولیدی‌اش برای تزریق دوباره به چاه‌های نفت و افزایش تولید چاه‌های نفت قابل بازیافت، استفاده کند.

طی دو هفته از سفر اردوغان، معاون اول ریاست جمهوری ایران اسحاق جهانگیری همراه با ولی‌الله سیف، رئیس بانک مرکزی، به آنکارا آمد تا در نشست روز ۱۹ اکتبر سازمان دی-۸ برای همکاری‌های اقتصادی شرکت کند. سیف و همتای ترکیه‌ای او، مراد چتین‌کایا، توافق‌نامهٔ سوآپ (مبادله) ارزی را امضاء کردند تا پول ملی دو کشور در مبالات تجاری استفاده شود و طرفین محتمل زیان‌های ناشی از نوسان ارز نشوند. طبق این توافق، بانک‌های مرکزی دو کشور، خط اعتباری ۵ میلیارد لیره‌ای و معادل آن را به ریال، در بانکهای هر یک از دو کشور برقرار می‌کنند.

در مورد روسیه و ایران، دو کشور در ماه مه در مورد مبادلهٔ نفت در برابر کالا توافق کردند. بدین صورت، روسیه ۱۰۰ هزار بشکه نفت در روز از ایران دریافت می‌کند و در ازای آن کالا به ارزش ۴۵ میلیارد دلار در سال به ایران می‌دهد. به گفتهٔ معاون وزیر نفت ایران، تهاتر پس از آن صورت می‌گیرد که ۵۰ درصد از ارزش صادرات، با واحد ارزی یورو پرداخت شود.

در ماه اوت، بانک‌های مرکزی هر دو کشور، یادداشت تفاهمی را امضاء کردند. آن‌گاه، دو روز بعد از امضای قرارداد سوآپ ارزی با ترکیه، روز ۱۷ اکتبر یک هیئت پارلمانی ایرانی به ریاست فریدون حسن‌وند، رئیس کمیسیون انرژی مجلس، با پاول زاوالنی، رئیس کمیتهٔ انرژی دومای روسیه دیدار کرد تا گروه کاری مشترکی را جهت تقویت پیوندهای انرژی میان دو کشور، تشکیل دهند. طبق اعلان کرملین در روز ۱۲ اکتبر، پوتین قصد دارد تا روز یکم نوامبر به تهران سفر کند و دیداری سه‌جانبه با روحانی و الهام علی‌اف، رئیس جمهوری آذربایجان، به عمل آورد.

با افزایش تنش میان بغداد و کرکوک بر سر منابع انرژی، راه برای صادرات نفت ایران، یک سوآپ ارزی، یک برنامهٔ تهاتر نفت در برابر کالا و همچنین افزایش همکاری‌های بانکی، سرعت می‌پذیرند. تمامی این‌ها را می‌توان تلاش‌هایی جدید برای مقابله با تحریم‌های آمریکا دانست؛ زیرا برنامهٔ پیشین مبادلهٔ طلا میان ایران و ترکیه با مشکل مواجه شده است. برجسته‌ترین مورد در این میان، توافقی است که قطعاً به تلاش‌های ایران برای رسیدن به هدف جاه‌طلبانهٔ امضای قراردادهای ۵۰ تا ۶۰ میلیارد دلاری نفت و گاز با شرکت‌های خارجی تا پایان سال جاری هجری خورشیدی، کمک خواهد کرد.

علی کیانی در تهیهٔ این گزارش همکاری داشته است

Found in: Economy and trade

اولغو آقموش، استاد دیپلماسی انرژی در دانشگاه پلی‌تکنیک پاریس و مسئول بخش پیش‌برد استراتژی در گروه مشاوران LEO است. او دانشجوی دکترا در دانشگاه پلی‌تکنیک فرانسه و زمینه تحقیقاتش سیاست انتقال انرژی در ترکیه است. 

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept