اقدام ترکیه و ایران برای حذف دلار و استفاده از پول ملی

ترکیه مدت‌ها به دنبال استفاده از واحد پول ملی این کشور در تجارت‌های خارجی بود. اما با توجه به تفاوت سطح واردات و صادرات ترکیه با چین و روسیه، این تجارت با ایران است که می‌تواند رؤیای آنکارا را محقق کند.

al-monitor .

مهر ۲۶, ۱۳۹۶

ترکیه مدت‌ها به دنبال استفاده از واحد پول ملی این کشور در تجارت‌های خارجی بود. اما با توجه به تفاوت سطح واردات و صادرات ترکیه با چین و روسیه، این تجارت با ایران است که می‌تواند رؤیای آنکارا را محقق کند.

متن اصلی:

توافق تجاری که ترکیه و ایران در ماه جاری بدان دست یافتند، این شانس را به آنکارا می‌دهد که حضور لیر ترک را در بازرگانی خارجی افزایش دهد؛ هدفی که ترکیه مدت‌ها به دنبال آن بوده است. تراز تجاری میان دو همسایه، راه را برای افزایش استفاده از لیر ترک و ریال ایران در تبادلات بازرگانی باز کرده است. سال گذشته، صادرات ترکیه به ایران حدود ۴.۹ میلیارد دلار و واردات این کشور از ایران، ۴.۶ بود.

در پی دیدار رجب طیب اردوغان از تهران در روز چهارم اکتبر، بانک‌های مرکزی دو کشور، یک توافق سوآپ (معاوضه) مالی را به امضاء رساندند که آنان را به تبادل با ارزهای ملی‌شان متعهد می‌کند.

بهبود روابط میان ترکیه و ایران در ماه‌های اخیر، به‌ویژه در مسائل مربوط به سوریه و عراق، عنصر مهمی در ارتقاء روابط تجاری است. این مسئله، خوش‌بینی‌هایی را به وجود آورده که ارقام صادرات و واردات در دورهٔ آتی، به سرعت افزایش یابند. اردوغان در طول دیدارش از تهران، هدف را رسیدن به رقم ۳۰ میلیارد دلار در روابط تجاری سالانهٔ دو کشور اعلام کرد. طرفین قصد دارند که در حوزه‌های گوناگون، از انرژی و گردشگری تا حمل و نقل جاده‌ای و صنایع دفاعی، همکاری خود را گسترش دهند.

حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، تأکید کرده است که دو کشور باید در جهت ارتقاء پیوندهای اقتصادی، از واحدهای پول ملی‌شان در تبادلات تجاری استفاده کنند. او همچنین اشاره کرد که دو کشور گفت‌وگوها را در مورد افزایش صادرات گاز طبیعی ایران به ترکیه آغاز خواهند کرد. انتظار می‌رود که پرداخت پول گاز به لیر ترک صورت گیرد.

طبق گفتهٔ سید محمد حسین عادلی، دبیر کل مجمع کشورهای صادر کننده گاز، تصمیم ترکیه و ایران در مورد تجارت با واحدهای پول ملی، به‌ویژه در بخش انرژی، امکان‌پذیر است و می‌تواند دیگران را به پیروی از این روند ترغیب کند.

آنکارا برای کاهش وابستگی به ارز خارجی، به دنبال راهی برای استفاده از لیر ترک در بخش‌های مختلف، از تجارت خارجی تا بخش تدارکات دولتی‌ است. پیوندهای اقتصادی با ایران اکنون زمینهٔ قدرتمندی برای پی‌گیری این سیاست پیش آورده است. فراتر از تجارت، دو همسایه احتمالاً از لیر ترک و ریال ایران در صنعت گردشگری نیز استفاده کنند. با این حال، دورنمای اقدامی مشابه در مورد سایر کشورهای طرف تجارت -مانند روسیه و چین- چندان امیدوار کننده نیست زیرا شکاف موازنهٔ تجاری میان ترکیه و دو غول اقتصادی نامبرده، بسیار زیاد است.

در سال ۲۰۱۶، صادرات ترکیه به روسیه معادل با ۱.۷ میلیارد دلار بود؛ در حالی‌ که ارزش واردات از این کشور، به ۱۵.۱ میلیارد دلار رسید. لیر ترک و روبل روسیه، ارزهایی هستند که باید به واحدهای پول دیگر تبدیل‌ شوند زیرا در مبادلات تجاری بین‌الملل به کار نمی‌روند و مانند دلار یا یورو، ذخیرهٔ ارزی به شمار نمی‌روند. مبادلات تجاری بین‌الملل با این‌گونه ارزها، عمدتاً با تغییرات چشمگیر ارزش آن‌ها روبه‌رو می‌شود. بنابراین، هیچ‌کس نمی‌خواهد که ارزهای غیر قابل ذخیره شدن را جمع کند و با ضررهای عمده مواجه شود. به همین دلیل، روسیه نیز تمایلی به تجارت با پول ملی ترکیه نشان نمی‌دهد.

در سال ۲۰۰۹، در پی سفر عبدالله گل (رئیس جمهوری وقت ترکیه) به مسکو، رسانه‌های ترکیه مطالبی را در مورد احتمال استفاده از لیر و روبل در مبادلات فی‌مابین منتشر کردند. اکنون و پس از گذشت هشت سال، پیشرفت عمده‌ای در این مسیر دیده نشده است.

با این حال، چنین احتمالی کماکان در دستور کار وجود دارد. اردوغان طی دیدارش از روسیه در اوت ۲۰۱۶، گفت: «اگر تجارت ما با روسیه بر مبنای لیر و روبل باشد، این امر قیمت دلار را کاهش خواهد داد و ما از فشار دلار رها خواهیم شد.» در ماه دسامبر، بینالی ییلدریم، نخست وزیر ترکیه، سفری به مسکو داشت و برخی گزارش‌ها دیدار او را «نخستین گام محکم» به سوی استفاده از پول‌های ملی در تجارت فی‌مابین خواندند اما ۱۰ ماه بعد، این مسئله کماکان یک پروژهٔ نامعلوم باقی ماند.

یامان تورنور، مدیر پیشین بانک مرکزی ترکیه، در گفت‌وگویی با المانیتور تشریح کرد که چرا این طرح برای تبادلات میان روسیه و ترکیه، عملی نمی‌شود. او گفت: «اگر ما بخواهیم به روسیه روبل بدهیم، باید بگردیم و روبل‌ها را از همه جا جمع کنیم. آن‌گاه، روسیه ممکن است روبل قبول کند اما امکان دارد که لیر ترک را پس بزند زیرا احتمالاً نخواهد توانست از آن استفاده کند.»

او با اشاره به عدم توازن در تراز تجاری دو طرفه، گفت: «روسیه به ما نفت می‌فروشد و گوجه فرنگی می‌خرد. فرض کنید باید یک میلیارد دلار پول نفت بگیرد و ۳۰۰ میلیون دلار برای گوجه فرنگی بپردازد. تفاوتی ۷۰۰ میلیون دلاری این‌جا وجود دارد. اگر روسیه بر مبنای نرخ جهانی، لیر ترک را به دلار تبدیل کند، به دلیل تفاوت ارزش خرید و فروش لیر ترک در بازار جهانی، ضرر خواهد کرد.»

در مورد چین، این تفاوت در صادرات و واردات [با ترکیه] بیشتر است. صادرات ترکیه به چین در سال گذشته ۲.۳ میلیارد دلار و وارداتش ۲۵.۴ میلیارد دلار بود.

با این حال، دیدم انگین، معاون پیشین شورای بازرگانی ترکیه و چین که اکنون نمایندهٔ مجلس از حزب جمهوری‌خواه خلق است، باور دارد که تجارت میان ترکیه و چین می‌تواند به پول‌های ملی دو کشور صورت گیرد اما در این، نفع اندکی برای ترکیه وجود دارد.

انگین با تأکید بر این‌که مقبولیت بین‌المللی یوآن چین بیش از روبل روسیه، ریال ایران و لیر ترک است، گفت: «سیاست دولتی چین، افزایش استفاده از یوآن در امور تجاری و مالی بین‌الملل است؛ بنابراین بسیاری از کشورها تجارت به یوآن را آغاز کرده‌اند. در پایان سال ۲۰۱۵، صندوق بینالمللی پول تصمیم گرفت تا یوآن را به عنوان یک ذخیرهٔ ارزی به رسمیت بشناسد و این تصمیم از اکتبر ۲۰۱۶ اجرایی شد. استفاده از ارزهای ملی در معامله میان ترکیه و چین، می‌تواند جایگاه یوآن را به عنوان یک ارز ذخیره تقویت کند اما به خاطر عدم توازن عظیمی که به نفع چین وجود دارد، مزایای آن برای ترکیه محدود است.»

سال گذشته، بانکهای مرکزی چین و ترکیه نخستین سوآپ ارزی خود را انجام دادند و بدین ترتیب امیدها برای افزایش استفاده از پول‌ ملی دو کشور در تجارت، بیشتر شد.

طبق گزارش خبرگزاری نیمه‌رسمی آناتولی، استفاده از لیر در صادرات ترکیه ۱۱۸ درصد در هفت ماه نخست سال ۲۰۱۷ افزایش داشته و به حدود ۹ میلیارد دلار رسیده است. در همین دورهٔ زمانی، وارداتی که به لیر ترک پرداخت شده‌اند، ۳۱ درصد بوده و به ۱۰.۳ میلیارد دلار بالغ می‌شود. طبق اطلاعات مجمع صادر کنندگان ترکیه، تعداد کشورها و مناطقی که صادر کنندگان ترک با آن‌ها به لیر معامله می‌کنند، به عدد ۱۸۲ رسیده است.

اعداد و ارقام می‌توانند می‌توانند گویای پیشرفت باشند، اما لیر کماکان فاصلهٔ بسیاری با تبدیل شدن به یک ذخیرهٔ ارزی دارد. لیر برای محکم‌کردن جایگاه جهانی‌اش، نیاز به وزن بالاتری در تجارت ترکیه در جهان دارد. مع‌الوصف، اطلاعات هفت ماه نخست سال، نشان می‌دهند که لیر ترکیه تنها ۱۰ درصد از صادرات و ۸ درصد از واردات این کشور را در اختیار دارد. 

Recent Podcasts

Featured Video