روسیه/خاورمیانه

روسیه، زیر منگنه ایران و اسرائیل در سوریه

p
By
Article Summary
روسیه در خاورمیانه اهداف متعددی را دنبال می‌کند و با توجه به گستردگی ابعاد حضور این کشور، ناچار است که مشکلات متعاقب آن را نیز مدیریت کند.

مسکو - دیدار دو روزهٔ سرگئی شویکو از اسرائیل که در هفتهٔ جاری صورت گرفت، نخستین دیدار او از زمانی بود که پست وزارت دفاع روسیه را تحویل گرفته است. شویگو روز ۱۶ اکتبر با آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع و گادی ایزنکوت، رئیس ستاد مشترک ارتش اسرائیل در تل‌آویو دیدار کرد. او روز سه‌شنبه نیز میهمان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل بود.

چند ساعت پیش از آن‌که هواپیمای شویگو در تل‌آویو فرود آید، نیروی هوایی اسرائیل یک پدافند هوایی ارتش سوریه منهدم کرد و اعلام کرد که این پدافند، به سوی هواپیماهای اسرائیلی که بر فراز لبنان پرواز می‌کردند، آتش گشوده بود. اسرائیل برای آن‌که از واکنش بالقوه منفیِ مسکو جلوگیری کند، گفت که «در همان زمان» به روسیه اطلاع داده و شرایط را برای شویگو «کاملاً توضیح داده است».

بر خلاف سفر ماه سپتامبر شویگو به دمشق که در هاله‌ای از ابهام پوشیده شده است، هدف او از دیدار اخیرش از اسرائیل کاملاً واضح و روشن اعلام شد. او در نخستین اظهاراتش در ملاقات با لیبرمن، گفت: «در کنار همکاری‌های نظامی و فنی-نظامی [بین دو کشور]، موضوع اصلی کماکان جنگ علیه تروریسم و شرایط منطقه است. فارغ از این موارد، ما می‌خواهیم دربارهٔ تمامی کارهایی که باید با سوریه انجام شود، گفت‌وگو کنیم. عملیات [روسیه] در آن‌جا به پایان خود نزدیک می‌شود. نقاط بسیاری است که نیاز به راه‌حل فوری و بحث دربارهٔ دورنمای آتی دارد… موارد بسیاری برای گفت‌وگو وجود دارند.»

در پاسخ، لیبرمن گفت که اسرائیل «برای ارتباطش با روسیه به دلیل گفت‌گوهای صادقانه و صریح، ارزشی بسیار قائل است… من خوش‌بین هستم که این روش، راهی برای حل تمامی مشکلات است.» او نخست به روسی سخن گفت و سپس اظهاراتش را به عبری تکرار کرد.

اشارهٔ شویگو به همکاری‌های فنی-نظامی، در واقع به علاقهٔ اسرائیل به خرید تانک‌های سنگین بیامپیتی ترمیناتور روس بازمی‌گردد. گزارش شده است که روسیه از این تانک‌ها در سوریه استفاده کرده تا در مقابله با داعش، قدرت آن‌ها را در میدان رزم آزمایش کند؛ امری که نشان داد این وسیله می‌تواند در جنگ‌های شهری نیز بسیار کارآمد باشد. آندره فرولوف، تحلیلگر نظامی و سردبیر مجلهٔ روسی «اکسپورت ووروژنی» (صادرات اسلحه)، دربارهٔ دورنمای این توافق به المانیتور گفت: «اسرائیلی‌ها هرگز مستقیماً از روسیه سلاح نخریده‌اند. چند پروژه در مورد مدرن‌سازی تجهیزات نظامی شوروی در کشورها سوم بوده اما هرگز خرید مستقیم انجام نشده. برعکس، روس‌ها از اسرائیل اسلحه خریده‌اند. اگر این معامله انجام شود، اتفاقی نمادین خواهد بود و ما نباید انتظار یک توافق چشمگیر را از نظر نظامی یا مالی داشته باشیم.»

آن‌چه در گفت‌وگوهای شویگو-لیبرمن اهمیت دارد، همکاری میان مسکو و تل‌آویو در این برهه از زمان است و همچنین این موضوع که رویکرد دو کشور در درازمدت در قبال سوریه و ایران چه خواهد بود.

اظهارات شویگو دربارهٔ این‌که کارزار روسیه در سوریه «به پایان خود نزدیک می‌شود»، گمانه‌زنی‌هایی را دربارهٔ آیندهٔ سیاست‌های مسکو در سوریه طرح کرده است. فرولوف می‌گوید که اظهارات مذکور -به گونه‌ای که طرح شده‌اند- خیلی مبهم هستند: «بسیار سخت است که بگوییم [کارزار روسیه در سوریه] واقعاً رو به پایان است. نیاز است بدانیم که اهداف اولیهٔ [عملیاتی] دقیقاً چه بوده‌اند تا بتوانیم نتیجه‌ای دقیق بگیریم.»

این نخستین بار نیست که روسیه از پایان جنگ سخن می‌گوید. شویگو در ماه فوریه گفته بود که نیروهای روس به خانه باز خواهند گشت. در ماه مارس، ولادیمیر پوتین اعلام کرد که اهداف در سوریه «کامل شده‌اند» و دستور داد که بخش اصلی نیروهای روس بازگردند؛ با این حال کارزار روسیه کماکان ادامه دارد. در ماه اوت شویگو گفت که جنگ در سوریه به نقطهٔ پایان غیر رسمی نزدیک می‌شود. در ماه سپتامبر پوتین طی ملاقاتی با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، بار دیگر گفت: «شرایط صلح در سوریه ایجاد شده است.» هفتهٔ گذشته، وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که «۹۲ درصد از خاک سوریه از دست داعش آزاد شده است.» بنابراین اگر هدف آن‌گونه که پوتین دو سال قبل هنگام ورود به سوریه اعلام کرده بود، «شکست تروریستها» باشد، مأموریت رو به پایان است. با این حال، روسیه با چالش‌های دیگری، از جمله سرنوشت بشار اسد و حضور فزایندهٔ ایران در سوریه، مواجه است.

ایران بخش عمده‌ای از مباحث شویگو و نتانیاهو را به خود اختصاص داده بود. پس از نشست فی‌مابین، نخست وزیر اسرائیل در یک توییت نوشت: «ایران در تلاش است تا خود را از نظر نظامی در سوریه مستقر کند. من به وزیر دفاع روسیه گفتم: ایران باید درک کند که اسرائیل چنین اجازه‌ای نخواهد داد.» روزنامهٔ کامرسانت روسیه از قول منابعش در وزارت دفاع نوشته است که هیئت روس به سرپرستی شویگو، در مورد جزئیات عملیات نیروی هوایی روسیه در سوریه و همچنین مشارکت ایران در جنگ علیه تروریسم در آن کشور، به اسرائیلی‌ها اطلاعات داده است. مسکو همچنین اطلاعاتی دربارهٔ نحوهٔ عملکرد چهار منطقهٔ کاهش تنش در سوریه در اختیار اسرائیل گذاشته است. اسرائیل با این‌که ایران یکی از میانجی‌های روند صلح باشد، مخالف است اما روسیه می‌خواهد چارچوب کنونی حفظ شود.

مسأله حزب‌الله لبنان نیز در محور گفت‌وگوهای طرفین قرار داشت. روس‌ها به طرف اسرائیلی اطمینان دادند که ارتباط‌شان با حزب‌الله، فراتر از اهداف معین برای انجام برخی عملیات در سوریه نخواهد رفت و مسکو به این گروه سلاح نخواهد داد.

دیپلماسی روس‌ها به انعطاف‌پذیری و آغوش باز نسبت به بازیگران مختلف خاورمیانه، مفتخر است. از اسد و تهران تا مخالفان رژیم سوریه و تل‌آویو؛ از دوحه تا ریاض، از ترک‌ها تا کردها و از ژنرال خلیفه حفتر در لیبی تا فایز السراج، نخست وزیر این کشور، مسکو تلاش می‌کند تا با تمامی طرف‌ها در تعامل باشد. این مأموریتی ساده نیست و رویدادی که در روز دیدار شویگو بین اسرائیل و سوریه اتفاق افتاد، نشانگر محدودیت‌ها در هدف روسیه برای جلوگیری از درگیر شدن طرف‌هاست.

با توجه به نقش اسرائیل در منطقه، قدرت نظامی‌اش و عدم تعارف در به‌کارگیری این قدرت، بسیار حیاتی است که پوتین سطح فعلی تماس‌ها با نتانیاهو را حفظ کند تا اطمینان یابد که حضور روسیه در منطقه، از تهاجم اسرائیل به دور می‌ماند. اما همچنین روشن است که اسرائیل مصمم به متوقف‌کردن حضور فزایندهٔ ایران در مرزهایش است. همزمان، تهران نیز عزم خود را برای توسعه و تحکیم حضورش جزم کرده است. مسکو این شرایط را جنگ خود نمی‌بیند و تلاش می‌کند تا از آثار درگیری بالقوه میان طرفین دور بماند.

اسرائیل مشکلی با حضور نظامی روس‌ها ندارد -و منافعی در این حضور دارد- و ایران نیز نیروی زمینی حیاتی برای روسیه در سوریه محسوب می‌شود. اما اهداف روسیه در سوریه به اسرائیل یا ایران ختم نمی‌شوند. مسکو می‌داند که اسرائیل و ایران، هر دو موافق حضور روسیه و مخالف حضور طرف دیگر هستند.

رسانههای روسیه اخیراً سئوالاتی را دربارهٔ نیت ایران در مورد تغییر یک مکان تحویل اسلحه ایران به حزب الله مطرح کرده‌اند. این نقطه از نزدیکی مرز سوریه با لبنان، به مرکز سوریه و نزدیک پالمیرا کشیده شده است. در نتیجه، اسرائیل برای بمباران آن باید پروازی عمقی در خاک سوریه انجام دهد و متعاقب آن ریسک برخورد با نیروی هوایی روسیه یا صدمه‌رساندن به مستشاران روس که در پالمیرا مستقر هستند، بیشتر می‌شود.

روی‌دادن چنین اتفاقاتی محتمل است و یکی از چالش‌های درازمدت مسکو محسوب می‌شود. روسیه نیاز دارد که گفت‌وگوهای جدی با اسرائیل داشته باشد و دربارهٔ مسائلی مانند تضاد یا اشتراک منافع با اسرائیل، و این‌که آیا مسکو اهرمی واقعی برای فشار روی تهران در سوریه یا فراتر از آن دارد یا خیر، گفت‌وگو کند. از این لحاظ، دیدار شویگو اهمیت بسیاری دارد. گفت‌وگوهای مشابهی نیز باید با ایران صورت پذیرد و به نظر می‌رسد که طی سفر پوتین به تهران در اوایل ماه نوامبر، چنین موضوعاتی مطرح شوند.

همکار مدعو در دانشگاه جورج تاون (۲۰۱۰-۱۱) است که در حال حاضردر با موسسه مطالعات استراتژیک در شهرستان قفقازدر  شمال پیاتیگورسک  و با مرکز تحقیقاتی  کارنگی مسکو در روسیه همکاری می کند.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept