هنر معاصر و نقش آن در بهبود روابط ایران و عرب

نمایشگاه «دریای آونگان» که در حال برگزاری در موزه هنرهای معاصرتهران می باشد فرصتی نادر برای دیپلماسی فرهنگی و هنری بین ایران و دنیای عرب ایجاد کرده است.

al-monitor .

موضوعات

tehran, iranian diplomacy, iranian culture, culture, artists, art, arab world

آبان ۲۷, ۱۳۹۵

موزه هنرهای معاصر تهران با همکاری بنیاد هنری برجیل، در حال برگزاری نمایشگاهی از آثار هنرمندان مدرن ایران و عرب در فاصله سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ است. این نخستین بار است که هنر مدرن عرب در ایران به نمایش گذاشته می‌شود؛ مجموعه‌ای که شامل ۴۰ اثر از هنرمندان مدرن عرب از مصر، عراق، شمال آفریقا و شام تا شبه‌جزیره عربستان، چهل اثر از هنرمندان مدرن ایران و شش اثر از هنرمندان فلسطین و لبنان است. عنوان این نمایشگاه -دریای آونگان (the sea suspended)- برگرفته از یکی از شعرهای محمود درویش، شاعر فلسطینی است.

در اطلاعیه موزه هنرهای معاصر تهران، هدف از برگزاری این نمایشگاه "مطالعه تطبیقی هنر مدرن ایران و دنیای عرب" عنوان شده. مجید ملانوروزی، مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد و سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران در گفت‌وگو با المامنیتور با تاکید بر این مساله، برگزاری این نمایشگاه را در عین حال "دیالوگی" می‌داند میان هنر ایران و عرب؛ دیالوگی که به عقیده او از لحاظ دیپلماسی فرهنگی نیز می تواند حائز اهمیت باشد: "در فضای فعلی به واسطه جریان‌هایی مانند داعش چهره فرهنگی جهان اسلام مخدوش شده است. از طرف دیگر تنش‌های ناسیونالیستی نیز در خاورمیانه وجود دارد که فضای انسانی و فرهنگی میان کشورها را مکدر کرده. من فکر می‌کنم هنر و هنرمندان همیشه می‌توانند پیشگام بهبود روابط انسانی باشند. به خصوص نقاشی که می‌تواند با زبان جهانی این همدلی را ایجاد کند."

از هنر جهان عرب، شايد شعر آن تا حدودی در ایران معرفی شده باشد. سینما و دنیای داستانی آن نیز سهم بسیار اندکی -در حد چهره‌های مشهور بین‌المللی- دارد، اما از هنرهای تجسمی عرب در ایران تقریبا شناختی وجود ندارد. برگزاری نمایشگاه "دریای آونگان" در واقع نخستین تلاش برای معرفی هنرمندان تجسمی عرب در ایران به شمار می‌آید.

به گفته سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران، معرفی جریان‌های هنری در خاورمیانه از هدف‌های این موزه در راستای بررسی جریان‌های هنری جهان است: "ما تا به حال از هنرمندان غربی نمایشگاه‌های زیادی برگزار کرده‌ایم. اما متاسفانه تا پیش از این درباره جریان‌های هنری خاورمیانه نمایشگاهی نداشته‌ایم. جریان‌هایی که بعضی خاستگاه‌های یکسان دارند اما هیچگاه با هم و در کنار هم دیده نشد‌ه‌اند. حتا بسیاری از هنرمندان و صاحب نظران تاریخ هنر در ایران با هنر تجسمی عرب اشنایی ندارند. یکی از هدف‌های ما ایجاد فضای لازم برای آشنایی هنرمندان و منتقدان هنری در ایران با هنر مدرن عرب است."

امیر راد، کارشناس هنری در ایران نیز برگزاری نمایشگاه هنر مدرن ایران و عرب را از جهت معرفی هنرمندان پیشگام مدرنیسم عرب در ایران حاِئز اهمیت می‌داند: "تا پیش از این برخی نمایشگاه‌های مناسبتی مثل نمایشگاه مقاومت به صورت محدود آثار هنری عرب با مضمون مقاومت را نمایش داده‌اند. اما ما هنرمندان پیشگام مدرنیسم عرب را در ایران نمی‌شناسیم و آثارشان را ندیده‌ایم. در واقع با بخش مهمی از جریان هنری عرب آشنایی نداریم."

هر چند به عقیده او در حوزه هنر نمی‌توان تمام جهان عرب را در یک دسته‌بندی قرار داد: "قرار دادن کشورهای عربی در کنار هم به نوعی که نماینده یک دریافت و نگاه مشابه از مدرنیسم هستند، درست نیست. در آثار این نمایشگاه تفاوت تنها در نوع نگاه هنرمند ایرانی و عرب به مساله مدرنیسم نیست. بلکه این تفاوت‌ها در نوع نگاه هنرمندان از کشورهای مختلف عربی نیز مشهود است."

به گفته این کارشناس هنری که در حال حاضر مسوولیت بخش کانون نیومدیای موزه هنرهای معاصر را بر عهده دارد، این نمایشگاه نمایان‌گر مواجهه کشورهای مختلف عربی و ایران در یک دوره تاریخی با جریان مدرنیسم است: "و البته ای کاش در این نمایشکاه مجموعه‌ای از هنرهای مدرن غربی در همین دوره نیز به نمایش گذاشته می‌شد تا جنس اصلی دیده شود و بعد بررسی کنیم و ببینیم این تفاوت‌ها درمواجهه با مدرنیسم فارغ از ارزش‌گذاری آثار، چه دستاوردهایی برای ما به دنبال داشته."

در بخش هنر مدرن عرب این نمایشگاه آثاری از هنرمندان مدرنیست کشورهای مصر، امارات متحده عربی، سوریه، عراق، بحرین، لبنان، عربستان سعودی، مراکش، فلسطین، الجزایر، کویت و ... در یک دوره تاریخی ۵۰ ساله به نمایش گذاشته شده است. این آثار را بنیاد هنری برجیل در اختیار این نمایشگاه قرار داده. بنیادی که به گفته کریم سلطان، کیوریتور آثار عرب این نمایشگاه، در سال ۲۰۱۰ و با هدف معرفی عمق هنر عرب در امارات و جهان و بیان تجربیات مشترک و گفت‌وگوی فرهنگی و هنری تشکیل شد.

در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه سلطان تاکید کرد که برگزاری این نمایشگاه را فرصتی برای "گفتمان" دانست که "با دیدن آن می‌توان روایت سراسر دنیای عرب را دریافت." به گفته او چالش اصلی برگزاری این نمایشگاه انتخاب آثاری بود که "معرف کل منطقه باشد."

آثار هنرمندان ایرانی این نمایشگاه نیز از گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران خارج شده است. گفته می‌شود گنجینه این موزه بزرگ‌ترین مجموعه آثار هنری معاصر غرب– نزدیک به دو هزار اثر-  خارج از اروپا و امریکای شمالی را در اختیار دارد. آثاری که نمایش دائمی آن‌ها در محل موزه به دلیل فضای محدود و "دلایل فرهنگی" امکان پذیر نیست. مرداد امسال اما بخش گنجینه‌ی پایگاه اینترنتی این موزه فعال شد تا بعد از نزدیک به ۴۰ سال و برای اولین‌بار به مرور این آثار همراه با اطلاعات مربوط به آن‌ها در دسترس عموم قرار بگیرد.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:
  • Al-Monitor Archives
  • The Week in Review
  • Exclusive Events
  • Invitation-only Briefings

Recent Podcasts

Featured Video

More from  نبض ایران

al-monitor
احزاب کرد به دنبال حمایت آمریکا برای عملیات در ایران
Fazel Hawramy | Kurds | خرداد ۳۰, ۱۳۹۷
al-monitor
ایران و اروپا چگونه می‌توانند توافق هسته‌ای را نجات دهند؟
بیژن خواجه پور | Iran Deal | اردیبهشت ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
پنج سناریوی محتمل در مورد سرنوشت برجام
سید امیر حسین موسویان | دونالد ترامپ | فروردین ۲۴, ۱۳۹۷
al-monitor
آنچه که ترامپ باید درمورد مردم ایران بداند
سید امیر حسین موسویان | Iran protests | بهمن ۳۰, ۱۳۹۶