نبض ایران

انتقاد شدید داخلی از انتخاب "فروشنده" به عنوان نماینده ایران در اسکار

p
By
Article Summary
انتخاب «فروشنده»، فیلم جدید اصغر فرهادی به عنوان نماینده سینمای ایران در اسکار ۲۰۱۷ موج شدیدی از انتقادات را در بین محافظه کاران برمی انگیزد.

گمانه‌زنی‌ها برای معرفی نماینده ایران در اسکار ۲۰۱۷ سرانجام با انتخاب "فروشنده" ساخته اصغر فرهادی به پایان رسید؛ هر چند این انتخاب "با اکثریت قوی آرا" صورت گرفت، اما با تردیدها و مخالفت‌های گسترده در میان منتقدان این فیلم در ایران همراه بود. به عقیده آن‌ها فروشنده با وجود دریافت دو جایزه اصلی در کن، به دلایلی مانند ایرادات فاحش فیلم‌نامه، سیاه‌نمایی و نمایش تصویری غیرواقعی از جامعه ایران، مخالفت با غیرت و دفاع از ناموس و... نماینده‌ای مناسب برای سینمای ایران در اسکار نیست.

وقتی 17  سال پیش عباس کیارستمی، نخستین نخل طلای کن سینمای ایران را برای فیلم طعم گیلاس بدست اورد، تحسین‌ و توجه زیادی در ایران نصیب‌اش نشد؛ زمان بازگشت‌ او به تهران کسی در فرودگاه به استقبال‌‌اش نیامد و صف‌های طولانی برای نمایش عمومی فیلم‌اش در سینماها شکل نگرفت. در واقع طعم گیلاس هیچوقت اجازه اکران عمومی در ایران پیدا نکرد. ماجرا اما برای فرهادی و فروشنده به شکل دیگری رقم خورد؛ ایرانی‌ها ابتدا در شبکه‌های اجتماعی و بعد در فرودگاه از او استقبال گسترده‌ای کردند. مقام‌های دولتی و چهره‌های فرهنگی و سیاسی به او  تبریک گفتند و سینماها برای نمایش فیلم‌اش شاهد صف‌های طولانی از ساعت شش و نیم صبح بودند. او خودش هم در فرودگاه به شهاب حسینی –بازیگر فیلم فروشنده- گفته بود: "همین مسیر را عباس کیارستمی به همراه نخل طلا آمده اما عده‌ای در فرودگاه ایستاده بودند تا او را بزنند."

"در جوامعی مانند ایران كه دولت بر پیكره فرهنگ نظارت و دخالت دارد، برخی فیلم‌سازان به دلیل طرح موضوعات تبلیغاتی و سفارشی در آثارشان به نهادهای دولتی نزدیك‌اند و برخی فیلم‌سازان به دلیل طرح مضامینی جسورانه و گاه تند و تیز در جبهه اپوزسیون فرهنگی قرار می‌گیرند. فرهادی جزو هیچكدام از این دو گروه نیست."

این حرف‌ها را سعید قطبی‌زاده، منتقد فیلم در ایران به المانیتور می‌گوید. او از جمله منتقدانی است که فروشنده را به دلیل "ضعف‌های پرشمار و تكراری بودن" در شمار آثار ضعیف اصغر فرهادی می‌داند: "سینمای فرهادی، سینمایی قصه‌گوست، متكی بر حضور بازیگران مشهور. و طبیعی است كه این سینما بر خلاف الگوهای شاخص سینمای هنری، با مخاطب عام سروكار دارد. فیلم‌های او همواره در شمار پرفروش‌ترین آثار سینمای ایران بوده و هستند، و از این جهت بسیار متفاوت‌اند با آثار عباس كیارستمی كه یا اجازه نمایش پیدا نمی‌كردند و یا با فروشی بسیار محدود همراه بودند."

سعید عقیقی، منتقد و فیلمنامه‌نویس اما اعتقاد دارد سینمای فرهادی به دلیل اجرای فرمول‌های فیلم‌نامه نویسی کلاسیک در بستری واقع‌گرا مورد توجه قرار گرفته. عقیقی که در حال نگارش کتابی درباره سینمای فرهادی است به المانیتور می‌گوید: "البته سینمای او مخالفان و نقدهای منفی فراوانی در ایران و خارج از ایران دریافت کرده که نمونه مهم‌اش نظرات منفی کایه دو سینما ست. هواداران بسیاری هم دارد. داستان‌ فیلم‌های فرهادی فیلم به فیلم گسترده‌تر و پیچیده‌تر شده و راه حلی متفاوت با آثار کیارستمی  و دنباله روهای‌اش ارائه می‌دهد. فیلم‌های او ترکیبی از داستان‌پردازی و جامعه‌شناسی معاصر است که به نظر می‌رسد برای بیننده ایرانی و خارجی کمابیش به یک اندازه جذاب است."

فروشنده با فاصله بیش از سه ماه پس از کسب جایزه بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد از جشنواره کن، در ایران به نمایش عمومی درآمد و فروش بالایی داشت. پس از آن، فیلم بار دیگر به مرکز توجه رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تبدیل و البته بیشتر از هرچیزی سوژه آن –تجاوز- مساله‌ساز شد.

روزنامه جمهوری اسلامی، نزدیک به اصول‌گرایان در مطلبی با اشاره به داستان فروشنده، فرهادی را سینماگری "سیاه‌کار" معرفی کرد که "به جز جایزه غربی و شوالیه‌گی نمی‌اندیشد." روزنامه کیهان نیز که مدیرمسوول آن از سوی علی خامنه‌ای تعیین می‌شود، در یادداشتی "پرداختن به موضوع تعرض و تجاوز جنسی در زندگی یک زوج بازیگر" را از دلایل اصلی تعلق جایزه کن به فروشنده دانست.

مسعود فراستی، منتقد ایرانی هم در برنامه سینمایی هفت که از تلویزیون دولتی ایران پخش می‌شود، فروشنده را به دلیل داشتن "تم تجاوز و فحشا" فیلمی ضد خانواده دانست. به عقیده فراستی فروشنده با نمایش این تصویر از جامعه و خانواده ایرانی به دنبال کسب جایزه در جشنواره‌های بین‌المللی است و به همین دلیل نباید به اسکار فرستاده شود.

برنامه "هفت" با اجرای بهروز افخمی، کارگردان ایرانی، از منتقدان جدی فروشنده بود. افخمی که سابقه نمایندگی مجلس ششم از سوی حزب اصلاح‌طلب مشارکت را دارد، پیش از برگزاری جشنواره کن در گفت‌وگویی این فستیوال را فستیوالی برای دگرباشان جنسی دانسته بود. مصاحبه او انتقادهای زیادی را به دنبال داشت و او در واکنش، اولین برنامه هفت بعد از موفقیت فروشنده در کن را با تاکید بر این مساله آغاز کرد که: "جشنواره کن امروز جایزه را براساس ارزش‌های سینمایی تعیین نمی‌کند".

سعید قطبی‌زاده که از منتقدان حاضر در این برنامه بود به المانیتور می‌گوید چنین دیدگاهی نسبت به جشنواره‌های خارجی در میان مدیران سینمای دولتی و جریان فرهنگی حاكم نیز وجود دارد: "چون این جشنواره‌ها آثار مورد تایید آنها را نمی‌پذیرند و هم‌چنین گاهی آثاری را فقط به دلیل مواضع سیاسی سازندگانشان مورد توجه قرار می‌دهند. مثلا درباره جعفر پناهی چنین نگاهی در محافل روشنفكری ایران هم مطرح است كه چرا آثار ساده و گاه ضعیف‌اش، باید حضوری ثابت در فستیوال‌های معتبر داشته باشد و اغلب جوایز اصلی را بگیرد."

فروشنده چهارمین فیلم فرهادی است که به عنوان نماینده سینمای ایران به اسکار معرفی می‌شود؛ او با "درباره الی" در سال ۲۰۰۹ و "گذشته" در سال ۲۰۱۴ نتوانست به بخش مسابقه راه پیدا کند و با "جدایی نادر از سیمین" در سال ۲۰۱۲ اسکار بهترین فیلم خارجی زبان را به دست آورد.

قطبی‌زاده با اشاره به این تاریخچه، شانس "فروشنده" را برای دریافت اسكار زیاد نمی‌داند: " كمتر دیده شده كه فیلمسازی واحد در كمتر از پنج سال، دو بار موفق به دریافت جایزه بهترین فیلم خارجی اسکار شده باشد." از طرف دیگر او عقیده دارد که سینمای ایران به فیلمهای فرهادی محدود نمی‌شود: "او فیلمساز بزرگی است اما معنا ندارد هر فیلمی كه می‌سازد، نماینده ایران در اسكار باشد. توانایی اش در هدایت بازیگران و طرح داستان‌های معمایی در ایران نظیر ندارد، اما فرهادی همه بضاعت سینمای ایران نیست. اگر موفقیت‌های او منجر به شناخت دقیقتر از سینمای ایران شود مایه امیدواری است، اما اگر این جوایز او را تنها سینماگر بزرگ ایران معرفی كند، دلسردكننده است."

با این وجود سعید عقیقی -که از اعضای هیات انتخاب نماینده ایران در اسکار امسال نیز بود- اعتقاد دارد که فروشنده در مقایسه با دیگر فیلم‌های ایرانی شانس بالاتری برای دیده شدن در اسکار دارد: " اول به دلیل کیفیت آن و دوم امکان پخش گسترده در آمریکای شمالی. مخالفت همواره باید از منظر انتقادی و زیبایی‌شناختی  باشد نه با دلایل ساخته شدن فیلم‌ها یا نمایش‌شان. دلایل ایدئولوژیک نباید بر نمایش فیلم‌ها تاثیر بگذارد. "

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: violence against women, sex in the muslim world, marriage, iranian politics, film, culture war, cinema

Zahra Alipour is an Iranian journalist based in Paris who focuses on cultural affairs. She has reported for several leading Iranian media outlets.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept