نبض ایران

چرا ایران روی توافق آمریکا و روسیه حساب نمی‌کند؟

p
By
Article Summary
ایران علیرغم استقبال از توافق میان آمریکا و روسیه دربارهٔ آتش‌بس در سوریه، هرگز به این توافق‌ها متکی نبوده است. به همین ترتیب، شکست آتش‌بس نیز تغییری در روند کار و مواضع تهران ایجاد نمی‌کند.

بسیاری از بازیگران در منازعات جاری سوریه ایفای نقش می‌کنند اما به نظر می‌رسد که تنها دو کشور قادر به اتخاذ تصمیم‌های بزرگ هستند. روز دهم سپتامبر، روسیه و ایالات متحده آمریکا به یک توافق آزمایشی برای آتش‌بس در سوریه دست یافتند تا تمامی طرف‌ها را به رعایت آن ملزم کنند.

با این حال، این پیمان روز ۱۹ سپتامبر به دلیل اتهام‌های متقابل واشینگتن و مسکو علیه یکدیگر در مورد عدم التزام به مفاد آن، پایان یافت. روسیه بر حملهٔ هوایی آمریکا که باعث کشته‌شدن ۶۲ سرباز سوریه در دیر الزور شد، دست گذاشت و گفت که این کار کل پروسهٔ صلح را زیر سئوال برده است. آمریکا نیز در مورد حمله به یک کاروان کمک‌رسانی سازمان ملل در نزدیکی حلب که توسط نیروی هوایی سوریه در ۱۹ سپتامبر صورت گرفت، روس‌ها را مقصر شناخت.

امید بسیاری وجود داشت که روسیه و آمریکا بتوانند پای‌بندی بیشتری نسبت به این توافق نشان دهند تا حرکت به سوی سطح جدیدی از تفاهم جان تازه‌ای بگیرد - کاری که می‌توانست یک طرح صلح جامع و فراگیر را پس از شش سال خونین و از دست رفتن جان هزاران تن و آوارگی بیش از نیمی از جمعیت سوریه، به انجام برساند. چنین هدفی نمی‌توانست بدون کمک دو بازیگر دیگر منطقه‌ای، یعنی ایران و ترکیه، که در سوریه نیز حضور نظامی و بر گروه‌های پیکارجو در دو سوی درگیری نفوذ دارند، انجام شود.

یک منبع نظامی ایرانی با شرط محرمانه‌ماندن نامش به المانیتور گفت: «دلیلی ندارد که آمریکایی‌ها را باور کنیم. این‌طور نیست که تنها به خاطر اتحاد با روسیه، آمادهٔ همکاری باشیم.» او افزود: «برای تحقق‌یافتن چنین پیمانی، انسان‌هایی جنگیدند و در حلب کشته شدند تا آن‌ها بتوانند کار را به نتیجه برسانند.»

موضع رسمی ایران آن‌گونه که توسط بهرام قاسمی، سخن‌گوی وزارت خارجه بیان شده، استقبال از توافق آمریکا و روسیه بود. روز ۱۱ سپتامبر، قاسمی به خبرنگاران در تهران گفت: «جمهوری اسلامی ایران همواره از برقراری آتش‌بس در سوریه و تسهیل دسترسی همه مردم این کشور به کمک های انسان دوستانه استقبال کرده است». وی افزود: «آتش‌بس در سوریه باید پایدار و دارای ضمانت اجرا بوده و به عنوان فرصتی برای تجدید قوا و انتقال جنگجویان و تسلیحات برای تروریست‌ها مورد سوءاستفاده قرار نگیرد».

ایران همواره نسبت به این‌گونه توافق‌ها محتاط عمل کرده است. در واقع، یکی از تجربیات قبلی به اندازهٔ کافی خونین بود که نگرانی خاطر را موجب شود. نبرد خان طومان در روز ششم ماه مه، پس از آتش‌بس ۲۷ فوریه انجام شد که طی آن ده‌ها سرباز زیر نظر نیروهای ایرانی غافلگیر شدند و به کشته‌شدن یا اسارت آن‌ها منجر شد. پس از آن، مقام‌های ایرانی به این نتیجه رسیدند که آتش‌بس مذکور «تنها یک فرصت برای تجدید قوای گروه‌های تروریستی از جانب دولت‌های حامی آنان بود.»

مقام نظامی ایرانی که با المانیتور گفت‌وگو کرد، با اشاره به حملهٔ روز ۱۷ سپتامبر آمریکا به ارتش سوریه، تأکید داشت که کشورش حاضر نیست رویداد مشابهی را تحمل کند. او سئوال کرد: «برای بیش از نیم ساعت، هواپیماهای آمریکایی ارتش سوریه را بمباران می‌کردند در حالی که داعش در حال پیشروی بود. شما این کار را چه می‌نامید؟» او افزود: «اظهار تأسف نه سربازان کشته شده را بازمی‌گرداند و نه مواضع از دست رفته را. چه می‌شد اگر ارتش سوریه اشتباه مشابهی می‌کرد؟ همین‌ها آنان را جنایتکار جنگی لقب می‌دادند. این بهانه [در مورد اشتباه‌کردن]، سست و نامعقول است.»

المانیتور به یک بیانیهٔ کم‌سابقه از «گروه جنگ رسانه‌ای سوریه» -شاخه رسانه‌ای محور مقاومت- دریافت کرد که اظهارات «فرمانده زمینی نیروهای متحد در سوریه» را دربارهٔ اخبار ۱۰ سپتامبر مبنی بر احتمال یک توافق، منتقل می‌کرد. در بیانیه آمده است: «ارتش سوریه و متحدانش به جنگ گسترده با تکفیری‌های تروریست داعش و فتح‌الشام ادامه می‌دهند» و از مخالفان مسلح خواست تا محاسبات سیاسی و نظامی‌شان را بازبینی کنند. در این بیانیه همچنین آمده است: «روس‌ها و آمریکایی‌ها باید مطمئن شوند که تمامی طرف‌ها به توافق پای‌بند می‌مانند. در غیر این صورت هرگونه نقض آتش‌بس تحمل نخواهد شد و ما با حداکثر نیروی ممکن به آن واکنش نشان خواهیم داد.» همچنین نوشته شده: «مفاهمه میان آمریکا، روسیه، ایران و ترکیه، امید تروریست‌ها را تبدیل به یأس خواهد کرد اگر بر سر بستن مرزهای ترکیه توافق شود.»

روز ۱۷ سپتامبر یک منبع دیپلماتیک ایران به المانیتور گفت که توافق جدید به نظر نویدبخش می‌آمد اما «حملهٔ اخیر آمریکا به سربازان سوری شرایط را پیچیده‌تر کرد.» یک مقام دیگر ایرانی که به شرط محرمانه‌ماندن نامش با المانیتور گفت‌وگو کرده است، اظهار کرد: «اگر آمریکایی‌ها می‌خواهند که دیگران به توافق متعهد باشند، بنابراین خودشان باید تعهدشان را نشان بدهند. روس‌ها با ما دربارهٔ توافق مشورت کردند و ما یک نگرانی اصلی داشتیم: آمریکایی‌ها هرگز به حرف‌های خود متعهد باقی نمی‌مانند.»

مقام ایرانی تشریح کرد که تنها دلیل موافقت کشورش و متحدان آن با توافق، مقاصد انسان‌دوستانه بود. او گفت: «چرا ما باید با آتش‌بس موافقت کنیم در حالی که در حال پیشروی هستیم و طرف مقابل در حال شکست؟ تنها بدین خاطر که می‌خواهیم در روند صلح مشارکت کنیم. تنها جنگ اصلی، در منطقهٔ حلب جاری است؛ در جنوب، هیچ نبرد جدی در جریان نیست. در حومهٔ دمشق با شبه‌نظامیان توافق شده و آن‌ها در حال ترک منطقه هستند. در حمص، شرایط خوب است؛ در حما، شرایط مهار شده است. آن‌ها [شبه‌نظامیان] ادلب را در دست دارند و حلب محل منازعه است.»

در واقع، میزان خوش‌بینی تهران دربارهٔ سوریه طی ۴۸ ساعت بعد به میزان قابل توجهی افت کرد. یک منبع نظامی دیگر ایرانی که با شرط فاش‌نشدن نامش با المانیتور گفت‌وگو می‌کرد، اظهار کرد: «واضح است که آمریکا برای حل بحران جدی نیست… آن‌ها می‌گویند که حمله [روز ۱۷ سپتامبر] به ارتش سوریه یک اشتباه بود. من سال‌هاست که افسر نظامی هستم و در برابر این ادعاها واکنشی جز خندیدن نخواهم داشت. حمله برای ۴۰ دقیقه ادامه داشت. آیا می‌شود طی این مدت طولانی در نیافته‌ باشند که دارند راه را برای پیشروی داعش باز می‌کنند؟ من بیشتر به این باور گرایش دارم که این کار پنتاگون بود و آقای کری هم از آن‌چه روی داد، آگاه است. همچنین ممکن است که جنگ‌طلبان در واشینگتن برای سیاست جدید در دولتی دیگر آماده می‌شوند. این ماه‌های باقی‌مانده [از عمر دولت کنونی] فقط برای وقت تلف کردن است.»

ایران شرایط را با توجه به دستور کار و منافع خود ارزیابی می‌کند و ممکن است لزوماً با منافع روسیه همخوان نباشد - با این حال دو کشور تلاش می‌کنند تا با تمرکز بر منافع مشترک‌شان در سوریه، جبههٔ خود را مستحکم کنند. اهداف اصلی آن‌ها شامل نگه‌داشتن بشار اسد در قدرت، حفظ ساختار حکومتی در سوریه و مبارزه با تروریسم است. یکی از درخواست‌های اصلی ایرانی‌ها در مذاکرات مختلف بر سر سوریه، این بود که جبهه فتح الشام (جبهه النصره سابق) مانند داعش یک سازمان تروریستی محسوب شود؛ این درخواست در توافق اخیر روسیه و آمریکا اجابت شده بود. علی‌رغم تمام نگرانی‌ها، همین گام برای تهران کافی بود و برای رقبای منطقه‌ای ایران را که با تغییر نام جبهه النصره قصد داشتند تا آن‌را نیز در قالب گروه‌های مخالف حکومت سوریه بر سر میز مذاکرات بگنجانند، خبر بدی بود.

در نهایت، شکست توافق روسیه و آمریکا چیزی را در طرح واحد ایران تغییر نمی‌دهد که شامل حمایت از اسد تا زمان فروکش‌کردن التهاب‌ها است. دیدار حسین جابر انصاری، معاون عرب و آفریقای وزارت امور خارجه از دمشق در روز ۱۹ سپتامبر بازتاب دهندهٔ همین موضع بود. انصاری پس از ملاقات با اسد، گفت: «ایران مصمم است که همه امکانات ممکن به سوریه در جنگ سرنوشت سازش علیه تروریسم را ارائه کند.»

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: syrian conflict, russian involvement in syrian crisis, russian influence in syria, iran-syria relations, is, humanitarian crisis, cease-fire

علی هاشم٬ روزنامه‌نگار عرب و گزارشگر ارشد شبکه خبری «المیادین» است. تا ماه مارس ۲۰۱۲ او گزارشکر جنگی شبکه خبری الجزیره بود و پیش از آن نیز به عنوان خبرنگار ارشد شبکه خبری بی‌بی‌سی فعالیت می‌کرد. او تا کنون بارها برای شماری از روزنامه‌های عربی٬ از جمله روزنامه لبنانی «سفیر»٬ روزنامه اردنی «الغد» و  روزنامه‌های مصری «المسیر الیوم» و «الدستور» مقاله نوشته است. او همچنین با روزنامه بریتانیایی «گاردین» نیز همکاری کرده است.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept