نبض ترکیه

نزدیکی مجدد و آرام ترکیه و ایران

p
By
Article Summary
آنکارا از موضع تهران در قبال کودتای نافرجام ترکیه قدردانی می‌کند اما هنوز زود است که از ایجاد یک «محور استراتژیک» جدید با شرکت ترکیه، سخن بگوییم.

تهران نیز مانند مسکو به دنبال استفاده از فضای مناسبی است که در ترکیه به دنبال حمایت فوری ایران از رجب طیب اردوغان و حزب حاکم عدالت و توسعه در جریان کودتای نافرجام ۱۵ ژوئن، ایجاد شده است.

حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران، در میان نخستین رهبرانی بود که پس از شکست کودتا، با اردوغان تماس گرفت و حمایتش را از او اعلام کرد.

دیدگاه خوش‌بینانه دربارهٔ روابط ایران و ترکیه، طی دیدار خارج از برنامهٔ محمدجواد ظریف از آنکارا، قابل تشخیص بود. مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجهٔ ترکیه، الفاظ قدرتمندی را برای ستایش همتای ایرانی‌اش به کار گرفت.

او گفت: «در شب کودتا، من تا صبح نخوابیدم و دوستم جواد ظریف نیز [نخوابید]. او وزیر خارجه‌ای بود که من بیشترین مکالمه را با او داشتم و پنج بار در طول شب با من تماس گرفت». اردوغان و بینالی ییلدریم، نخست وزیر، به همین صورت با گرمی از ظریف استقبال کردند.

ترکیه قدردان موضع محکم ایران در برابر کودتاست که در مقایسه با مواضع ضعیف غرب در این باره، بیشتر به چشم می‌آید. اقدام مشابه مسکو در حمایت از آنکارا و اظهارات مقام‌های روس و ایرانی در آن زمان، گمانه‌زنی‌هایی را مبنی بر ایجاد یک «محور جدید» میان ترکیه، ایران و روسیه برای پایان‌دادن به جنگ در سوریه ایجاد کرده است.

عبدالقدیر اوزکان، ستون‌نویس باسابقهٔ مجلهٔ «اسلامیست ملی»، در مقالهٔ اخیر خود اشاره کرده که هیچ دشمنی یا اتحاد ابدی در روابط بین‌المللی ترکیه وجود ندارد و این موارد با منافع دیگری تنظیم می‌شوند.

او نوشت: «این منافع می‌توانند در زمان‌های مختلف، تغییر کنند. گاهی اتحادهای جدید می‌توانند برای ایمنی در برابر دشمن ایجاد شوند و گاهی اتحادهای کنونی ممکن است علیه منافع یک کشور باشند». اوزکان گفت که مواضع نه چندان دوستانهٔ ایالات متحده و اروپا در قبال ترکیه، آنکارا را وادار کرد تا به دنبال اتحاد با روسیه و ایران برود.

اظهارات رسمی روس‌ها و ایرانیان نیز به چنین دیدگاهی دامن زده است. ظریف در آنکارا از بهبود روابط میان ترکیه و روسیه ابراز رضایت کرد؛ روابط میان دو کشور نامبرده، از زمان سرنگون‌کردن یک هواپیمای جنگندهٔ روسی -که از مأموریت بمباران نیروهای ضد رژیم سوریه بازمی‌گشت- با شلیک نیروهای ترکیه، تیره شده بود.

ظریف پس از دیدارش با چاووش‌اوغلو به خبرنگاران گفت: «ما از بهبود روابط میان ترکیه و روسیه خوشحالیم و آماده‌ایم که برای پیشرفت آن کمک کنیم. این سه کشور باید در پیشبرد صلح منطقهای با یکدیگر همکاری کنند».

دیدار ظریف از ترکیه تقریباً با ملاقات ۹ آگست اردوغان و پوتین در مسکو مصادف بود. یک روز پیش از آن نیز پوتین با روحانی در باکو ملاقاتی داشت.

به گزارش آژانس خبری اسپوتنیک روسیه، ابراهیم رحیم‌پور، معاون وزیر امور خارجه ایران پیش از نشست باکو گفته بود که پوتین و روحانی در ملاقات خود دربارهٔ نحوهٔ کمک به اردوغان نیز گفت‌وگو خواهند کرد. رحیم‌پور با ذکر این که کشورهای غربی چنین کمکی نکرده‌اند، گفت: «منطقهٔ ما به روابط خوب میان روسیه، ترکیه و ایران نیاز دارد».

میخائیل بوگدانف، معاون وزیر خارجهٔ روسیه نیز به گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ ایجاد یک محور جدید، کمک کرد. او پس از دیدار ظریف از آنکارا، در یک بیانیه اعلام کرد که مقام‌های سه کشور می‌توانند به زودی در سوریه دیداری داشته باشند. مع‌الوصف، با توجه به تفاوت‌هایی که میان آنکارا با تهران و مسکو در قبال سوریه وجود دارد، دورنمای یک «محور» اصیل با شرکت سه کشور در بهترین حالت، زیر سئوال است.

آنکارا کماکان مخالف آن است که بشار اسد در قدرت باقی بماند. با این حال، نشانه‌هایی وجود دارد که ترکیه، دولتی را که حامیان اسد در آن حضور داشته باشند، خواهد پذیرفت. لیکن مسکو و تهران به روشنی گفته‌اند که بر سر آیندهٔ اسد چانه‌زنی نخواهند کرد. آنکارا همچنین از عملیات نظامی‌ روس‌ها علیه گروه‌هایی که آنان را پیکارجویان مشروع ضد اسد می‌نامد، ناراحت است و دل خوشی از تلاش‌های آشکار و پنهان ایران برای حفظ رژیم سوریه ندارد.

روسیه و ایران نیز کماکان بر این باورند که ترکیه از گروه‌های رادیکال سنی در سوریه که آن‌ها گروه‌های تروریستی می‌نامند، حمایت می‌کند و مدعی هستند که همین امر باعث طولانی‌شدن جنگ سوریه شده است.

با این حال، این‌جا حوزه‌هایی نیز وجود دارد که منافع ترکیه و ایران با هم تلاقی می‌کنند. برای مثال، طی دیدار اخیر ظریف، هر دو کشور بر اهمیت یکپارچگی خاک سوریه پای فشردند. ایران و ترکیه برای جلوگیری از بالاگرفتن خواست کردها جهت استقرار یک منطقه خودمختار در شمال سوریه تلاش می‌کنند؛ البته چاووش‌اوغلو و ظریف آشکارا به این امر در کنفرانس مطبوعاتی خود اشاره نکردند.

چاووش‌اوغلو تنها اشاره کرد که امنیت و ثبات ایران در کنار امنیت و ثبات ترکیه، برای این کشور اهمیت دارد و افزود که حزب کارگران کردستان [پ.ک.ک] در ترکیه، حزب حیات آزاد کردستان [پژاک] در ایران و حزب اتحاد دموکراتیک در سوریه، نه تنها علیه ایران و ترکیه، بلکه تهدیدی بر ضد کل منطقه هستند.

ترکیه و ایران همچنین بر لزوم مبارزه با گروه دولت اسلامی [داعش] و گروه‌های مشابه آن‌ها در سوریه و عراق، تأکید کردند.

با توجه به این که انتظار می‌رود پیوندهای نظامی استراتژیک آنکارا با غرب علیرغم تنش‌های کنونی ادامه یابد و همچنین با نظر به پیوندهای رو به گسترش ترکیه با عربستان سعودی - رقیب منطقه‌ای ایران-، مقام‌های آنکارا تلاش دارند تا از القای این‌که تغییرات در سیاست خارجی‌شان به ضرر کشورهای دیگر است، پرهیز کنند.

ترکیه میزان تنش میان تهران و ریاض را در جریان نشست سازمان کنفرانس اسلامی که ماه آوریل در استانبول برگزار شد، به خوبی حس کرد؛ این تنش‌ها میان دو کشور مذکور، ترکیه را بین آن‌ها گیر انداخته بود.

بوزکورت آران، یکی از سفرای پیشین ترکیه در تهران، اشاره می‌کند که ایران اکنون در موقعیت قوی‌تری است و بعید است که موضع ترکیه در قبال سوریه را بپذیرد. او به المانیتور گفت: «موضع ایران در قبال سوریه، تاریخی است. واقع‌بینانه نیست که انتظار داشته باشیم در زمانی که نفوذ [ایران] در خاورمیانه رو به گسترش نیز هست، این موضع را تغییر دهد».

آران، ترکیه و ایران را به دو جوجه‌تیغی تشبیه کرد و گفت: «وقتی هوا سرد است، جوجه‌تیغی‌ها به هم نزدیک می‌شوند تا گرم‌تر شوند اما نباید از یک حد خاصی نزدیک‌تر شوند زیرا خارهایشان به تن یکدیگر فرو می‌رود». وی افزود: «هر دو طرف می‌دانند که پیوندهای سیاسی و نظامی‌شان تنها می‌تواند تا همین حد جلو برود».

به همین ترتیب، حتی اگر شرایط موجود، آنکارا را وادار کند که سیاست‌هایش را کمی واقع‌گرایانه‌تر نماید،احتمال چندانی وجود ندارد که آنکارا کاملاً نظر خود در مورد سوریه را تغییر دهد و موضع ایران را بپذیرد.

بیشتر به نظر می‌رسد که ترکیه و ایران به جای ایجاد «پیوندهای استراتژیک»، به سمت شرایطی بروند که پیش از بحران سوریه بین‌شان حاکم بود. بهبود روابط ترکیه با ایران در کنار گسترش پیوندهایش با عربستان سعودی، قصد ترکیه را برای بازگشت به ایفای نقش میانجی که پیش از بهار عربی ایفا می‌کرد، نشان می‌دهد.

این امر، با جهت‌گیری‌های جدید ترکیه در سیاست خارجی‌اش که به هنگام تصدی پست وزارت خارجه توسط ییلدریم در ماه مه عنوان شد، همخوانی دارد. ییلدریم در آن زمان گفت که اولویت او «افزایش تعداد دوستان و کاهش تعداد دشمنان ترکیه» است.

در پایان، باید گفت که ایران و ترکیه به احتمال قوی به جایگاه سنتی خود باز خواهند گشت؛ زمانی که صرف‌نظر از توافق یا عدم توافق بر سر مسائل خاص و پیگیری منافع‌‌شان، اجازه نمی‌دادند تا این تفاوت‌ها، پیوندها را میان دو کشور بگسلد. در این اثنا، آن‌ها تا جایی که امکان داشته باشد، در مسائل منطقه‌ای همکاری خواهند کرد.

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: turkey’s syria policy, turkey coup, turkey-russia relations, turkey-iran relations, iranian regionalism, iran-russian relations

سمیح ایدیز، ستون نویس بخش ترکی المانیتور است. او سی سال است که موضوعات مربوط به دیپلماسی و سیاست خارجی را برای روزنامه های اصلی ترکیه پوشش می دهد. نقطه نظرات او را می توانید در بخش انگلیسی زبان روزنامه حریت دنبال کنید. مقالات او در چندین روزنامه مطرح بین المللی از جمله فاینانشیال تایمز، مجله سیاست خارجی و فصلنامه مدیترانه هم به چاپ رسیده است.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept