نبض ایران

موزه هنرهای معاصر تهران دیجیتال می شود

p
By
Article Summary
پس از چند دهه محافظت از گنجینه با ارزش خود، موزه هنرهای معاصر تهران مجموعه ای از آثار نفیس خود را در صفحه اینترنتی موزه، به نمایش عموم گذاشته است.

نقاش و مدلش اثر پیکاسو، آرمیدن دو نفر بر تخت در حضور دیگران اثر فرانسیس بیکن، تابلوی خودکشی اثر اندی وارهول، بر دروازه ابدیت اثر ونسان ونگوگ، نقاشی دیواری روی زمینه قرمز هندی اثر جکسون پولاک و ... این نقاشی‌ها بخشی از آثار هنری شاخصی است که در گنجینه ۴۰ساله موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری می‌شود.

موزه‌ای که گفته می‌شود بزرگ‌ترین مجموعه آثار هنری معاصر غرب– نزدیک به دو هزار اثر-  را خارج از اروپا و امریکای شمالی در اختیار دارد و البته در یک سال گذشته خبرهای زیادی از آن در رسانه‌های ایران منتشر شده است؛ از دزدیده شدن برخی از آثار که عاقبت برگردانده شدند تا آغاز به کار وبسایت موزه که قرار است به مرور تمام آثار گنجینه را به نمایش مجازی بگذارد. نمایش دائمی این آثار در محل موزه اما به دلیل فضای محدود آن و همچنین "دلایل فرهنگی" امکان پذیر نیست.

ایده اصلی تشکیل موزه هنرهای معاصر تهران اولین بار در سال ۱۹۶۶ و در دیدارهای میان فرح دیبا، ملکه ایران در دوره شاه و پسرعموی‌اش، کامران دیبا، معمار و نقاش ایرانی شکل گرفت؛ اندیشه ساختن جایی برای نمایش آثار هنری معاصر ایرانی و خارجی.

این ایده در سال ۱۹۷۷ در ساختمانی که کامران دیبا با الهام از بادگیرهای کویری ایران طراحی کرده بود، به مرحله اجرا رسید. بهرام دبیری، نقاش ایرانی در گفت‌وگو با المانیتور به نمایشگاهی عمومی اشاره می‌کند که پیش از افتتاح موزه از نقاشی‌های خریداری شده برگزار شد: "مساله مهم درباره آثار خریداری شده این بود که نه تنها امضای یک هنرمند معروف و شاخص را داشتند، بلکه جز آثار معروف و شاخص آن هنرمند هم به شمار می‌آمدند. مثلا کبوتر مارگریت، آثار هنری مور، پنجره پاریس پیکاسو..."

این آثار پس از خرید به موزه هنرهای معاصر تهران منتقل شد. موزه نزدیک به دو سال پیش از انقلاب ۱۹۷۹ شروع به کار کرد. در روزهای انقلاب آثار هنری موزه به منظور پیشگیری از خطرهای احتمالی به زیرزمین فرستاده شد. در میان آن‌ها البته پرتره فرح پهلوی اثر اندی وارهول و هم چنین تندیسی برهنه اثر بهمن محصص توسط انقلابیون از بین رفت.

 گفته می‌شود در آن دوران مدیر موزه فهرستی از آثار خریداری شده تهیه کرد و در اختیار نیروهای انقلابی قرار داد. تاکنون اما این فهرست و هر فهرست دیگری از آثار موجود در گنجینه موزه به صورت رسمی و عمومی منتشر نشده است.

نزدیک به ۳۸ سال از انقلاب در ایران می‌گذرد. در این سال‌ها مدیران موزه هنرهای معاصر تهران بارها تغییر کرده‌اند و فعالیت‌های موزه نیز با چرخش سیاست‌های فرهنگی و تغییر دولت‌ها، رویکردهایی متفاوت داشته. در این میان گنجینه موزه در جای خود باقی مانده و به گفته بهرام دبیری "اگر دست نخورده باشد، گنج بزرگی است که جامعه هنری ایران درباره آن نگرانی‌های زیادی دارد."

شهریور ماه سال گذشته مجید ملانوروزی، رییس دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد که مدیریت موزه را نیز بر عهده دارد، شایعه سرقت ۲۷ اثر هنری معاصر از گنجینه موزه و بازگشت دوباره آن‌ها را تایید کرد. همزمان این اثرها در نمایشگاه "ذهنیت ملموس" در نگارخانه هنر ایران به نمایش عمومی گذاشته شد تا "کارشناسان به دیدن آثار بروند و شبهات به‌وجود آمده را برطرف کنند"؛ آثاری از بهمن محصص، رضا مافی، فریده لاشایی، حسین زنده‌رودی، اردشیر محصص و ...

امیر راد، مسوول بخش کانون نیومدیای موزه هنرهای معاصر اما در گفت‌وگو با المانیتور با اشاره به امنیت بالای موزه، بر سلامت و حفظ کامل تمام آثار تاکید دارد: "گنجینه موزه به شکل صندوق بزرگی است که امنیت بالایی دارد. سازوکارها در ایران بوروکراتیک است و در موزه بوروکراتیک‌تر. خارج و وارد کردن هر اثری از موزه بعد از نامه‌نگاری‌ها و کسب مجوزهای زیاد می‌تواند اتفاق بیفتد. باید بگویم گنجینه موزه هنرهای معاصر با توجه به آثار ثبت شده و موجود در آن گنجینه دست نخورده‌ای است."

راد اما اعتقاد دارد این پرسش‌ها و نگرانی‌ها در دوره‌های مختلف فعالیت موزه وجود داشته؛ نگرانی‌هایی که مسوولان موزه امیدوار هستند با دیجیتال کردن و نمایش مجازی تمام اثرها کمرنگ‌تر شود. او که مسوولیت این پروژه را برعهده دارد، می‌گوید: "برنامه این است که به مرور کلیه آثار با اطلاعات به روز شده روی سایت قرار بگیرند. امکانات لازم نیز در وبسایت برای کسانی که قصد تحقیق دارند و هم‌چنین برای کیوریتورها (Curator) در نظر گرفته‌ایم. تا حالا ۶۰ اثر از نقاشان خارجی روی سایت قرار گرفته است."

با این وجود آثار غیر قابل نمایش گنجینه موزه هنرهای معاصر هم چنان غیر قابل نمایش باقی می‌مانند. از جمله "گابریل با پیراهن باز" از رنوار، "آرمیدن دو نفر بر تخت در حضور دیگران" از فرانسیس بیکن و نقاشی‌هایی از پیکاسو، مونک و آندره درن که "برهنگی" دارند: "البته آن‌ها را روی وبسایت قرار می‌دهیم، اما بخش‌های غیرقابل نمایش را امحا می‌کنیم. بهرحال موزه بخشی از وزارت ارشاد است و سیاست هایی بآن حاکم است که نمی‌شود بی اعتنا به آن‌ها رفتار کرد. باید بگویم تعداد این آثارغیرقابل نمایش بیش از ۲۰ اثر نیست که ۵-۴ اثر در این میان اثرهای شاخصی هستند. "

با روی کار آمدن روحانی و برداشته شدن بخشی از تحریم‌های غرب علیه ایران به نظر می‌رسد موزه هنرهای معاصر نیز جان تازه‌ای گرفته؛ حالا قرار است آثار از گنجینه خارج شده و در نمایشگاه‌هایی موقت روی دیوارهای موزه قرار بگیرد. پاییز سال آینده نیز ۶۰ اثر ایرانی و خارجی گنجینه در نمایشگاهی سه ماهه در آلمان به نمایش گذاشته خواهند شد.

به گفته امیر راد برگزاری نمایشگاه‌های از این دست، یکی از راه‌های درآمدزایی موزه دولتی هنرهای معاصر تهران است که درآمدهای‌اش بر اساس قانون باید مستقمین به خزانه دولت واریز شود: "موزه مشکلات مالی فراوانی دارد. به همین دلیل شرایط نگهداری آثار در موزه مطابق با استاندارهای ۴۰ سال پیش است. استانداردهایی که مطلوب است اما چون به روز نشده، از استانداردهای جهانی فاصله دارد. برنامه ما این است که در ازای برگزاری نمایشگاه‌هایی مثل نمایشگاه برلین، خدماتی دریافت کنیم که در بهبود کیفیت نگهداری آثار تاثیرگذار باشد. مثل ارتقای سیستم تهویه موزه."

در گنجینه ۴۰ ساله موزه که گفته می‌شود ارزشی نزدیک به سه میلیارد دلار دارد، دیگر جایی برای نگهداری از آثار جدید نیست. گنجینه‌ای که به عقیده بسیاری از کارشناسان هنری در ایران، بیش از آنکه معاصر باشد، مدرن است. راد نیز این مساله را قبول دارد: "فقط داشتن اثر هنری نیست که موزه را معاصر می کند بلکه کارکرد موزه در استفاده از مدیوم های جدید و نگرش هنرمندان، آن را تبدیل به موزه هنرهای معاصر می کند. ما تلاش داریم به واسطه تشکیل کانون‌های مختلف در موزه و برگزاری نمایشگاه‌ها، آن را بیشتر به جریانهای هنری معاصر نزدیک کنیم. یعنی بعد از این آثار هنری معاصر با مدیوم‌های معاصر در موزه اتفاق خواهد افتاد."

Continue reading this article by registering at no cost and get unlimited access to:

  • The award-winning Middle East Lobbying - The Influence Game
  • Archived articles
  • Exclusive events
  • The Week in Review
  • Lobbying newsletter delivered weekly
Found in: tehran, museum, iranian culture, contemporary art, art

Zahra Alipour is an Iranian journalist based in Paris who focuses on cultural affairs. She has reported for several leading Iranian media outlets.

x

The website uses cookies and similar technologies to track browsing behavior for adapting the website to the user, for delivering our services, for market research, and for advertising. Detailed information, including the right to withdraw consent, can be found in our Privacy Policy. To view our Privacy Policy in full, click here. By using our site, you agree to these terms.

Accept